Wojna na morzu
Rajder
Okręt nawodny zwalczający żeglugę handlową przeciwnika na odległych morzach. W I wojnie światowej były to niemieckie krążowniki, jak Emden, i uzbrojone statki handlowe, czyli krążowniki pomocnicze, jak Möwe czy Wolf.
Na początku wojny Niemcy mieli za granicą kilka krążowników, które zaczęły polować na statki alianckie. Najsłynniejszy Emden zatopił lub zdobył kilkanaście statków handlowych, ostrzelał Madras i zaatakował Penang, aż 9 listopada 1914 roku zniszczył go australijski krążownik Sydney. Karlsruhe zatonął po wybuchu na pokładzie, a Königsberg został zablokowany w delcie Rufiji. Do końca 1914 roku niemieckie krążowniki zniknęły z oceanów.
Potem Niemcy wysyłali krążowniki pomocnicze: przebudowane statki handlowe z ukrytymi działami, często udające statki neutralne. Möwe, Wolf i żaglowiec Seeadler odbyli w latach 1915–1918 długie rejsy, zatapiali statki i stawiali miny. Krążownikami pomocniczymi nazywano też uzbrojone statki pasażerskie innych flot, np. brytyjskie z 10 Eskadry Krążowników, które pełniły służbę patrolową w blokadzie, a nie rajderską.
Źródła
W kronice
(32)32 teksty używają tego pojęcia.
1914
- 4 sierpniaKrążownik pomocniczy Kaiser Wilhelm der Grosse wypływa na Atlantyk
- 26 sierpniaKapitulacja Niemców w Togolandzie
- 26 sierpniaHMS Highflyer zatapia Kaiser Wilhelm der Grosse
- 10 wrześniaPierwsza zdobycz Emdena na Oceanie Indyjskim
- 14 wrześniaCarmania zatapia Cap Trafalgar
- 22 wrześniaEmden ostrzeliwuje Madras
- 17 październikaAustralijczycy wypływają na wojnę
- 4 listopadaZagłada krążownika Karlsruhe
- 9 listopadaZagłada Emdena
- 1 grudniaAustralijczycy i Nowozelandczycy w Suezie
1915
1916
- 15 styczniaMöwe zdobywa statek Appam
- 1 lutegoAppam zawija do Norfolk
- 8 lutegoWielka Brytania prosi Japonię o pomoc morską
- 21 lutegoSpór w Kongresie o uzbrojone statki handlowe
- 29 lutegoStarcie Alcantary z Greifem
- 4 marcaMöwe wraca z pierwszego rejsu
- 23 listopadaMöwe wypływa w drugi rejs
- 30 listopadaWolf wypływa w rejs
- 21 grudniaSeeadler wypływa w rejs
1917
- 24 styczniaKonferencja morska w Londynie
- 16 marcaZatopienie rajdera Leopard
- 22 marcaMöwe wraca z drugiego rejsu
- 13 kwietniaJapońskie niszczyciele na Morzu Śródziemnym
- 27 czerwcaZatopienie krążownika Kléber
- 2 sierpniaRozbicie Seeadlera
- 2 październikaZatopienie HMS Drake
- 14 grudniaZatopienie krążownika Châteaurenault
- 30 grudniaZatopienie transportowca Aragon