Wojna na morzu
Admiralicja
Brytyjski urząd kierujący Royal Navy, zarazem ministerstwo i naczelne dowództwo floty. Na jego czele stali pierwszy lord Admiralicji, polityk, i pierwszy lord morski, zawodowy szef marynarki.
Admiralicja była urzędem, który kierował brytyjską marynarką wojenną, Royal Navy. Łączyła zadania ministerstwa i naczelnego dowództwa: odpowiadała za okręty, awanse i nominacje, a w czasie wojny wydawała flotom i eskadrom rozkazy. Jej gmach stał przy Whitehall w Londynie.
Rada Admiralicji
Od 1628 roku urząd lorda wielkiego admirała sprawowała zbiorowo Rada Admiralicji, złożona z polityków i admirałów. Przewodniczył jej pierwszy lord Admiralicji, zawsze cywil i członek jednej z izb parlamentu, który reprezentował flotę w gabinecie. Zawodowym szefem marynarki był pierwszy lord morski, najwyższy rangą oficer. W czasie wojny liczbę lordów morskich zasiadających w radzie zwiększono na pewien czas do ośmiu.
Pierwszym lordem był od października 1911 roku Winston Churchill. Utworzył on sztab wojenny marynarki i przestawiał nowe okręty z węgla na ropę. W lipcu 1914 roku pierwszy lord morski, książę Ludwik Battenberg, zatrzymał flotę w gotowości po przeglądzie w Spithead, dzięki czemu weszła w wojnę skoncentrowana.
Od jesieni 1914 roku w Admiralicji pracowała komórka kryptologów nazywana Room 40. Korzystała z niemieckich książek kodowych, między innymi zdobytych przez Rosjan na wraku Magdeburga, i uprzedzała flotę o wypadach Niemców, jak przed bitwą na Dogger Bank czy jutlandzką. W styczniu 1917 roku przechwyciła telegram Zimmermanna.
Kłótnie i dymisje
Kierownictwo Admiralicji zmieniało się w czasie wojny kilka razy. 29 października 1914 roku Battenberg musiał ustąpić, bo był niemieckim księciem z urodzenia, a jego miejsce zajął John Fisher. Spór Fishera z Churchillem o Dardanele kosztował w maju 1915 roku obu urzędy. Fisher porzucił Admiralicję, Churchilla zastąpił Arthur Balfour, a pierwszym lordem morskim został Henry Jackson.
W grudniu 1916 roku, gdy powstawał rząd Davida Lloyda George’a, Admiralicję objął Edward Carson, a pierwszym lordem morskim został John Jellicoe, dotąd dowódca Grand Fleet. Jellicoe utworzył w sztabie wydział do walki z okrętami podwodnymi. Gdy jednak od lutego 1917 roku U-Booty topiły coraz więcej statków, Admiralicja długo uważała konwoje za zbyt ryzykowne. Spróbowała ich w maju, pod naciskiem premiera i młodszych oficerów, a 14 czerwca zatwierdziła plan regularnych konwojów.
W tym samym roku przebudowano sztab marynarki. Pierwszy lord morski został zarazem jego szefem i miał się zajmować strategią, a nie sprawami administracyjnymi. W maju w Admiralicji pojawił się Eric Geddes, przed wojną zastępca dyrektora generalnego kolei North Eastern Railway, jako kontroler odpowiedzialny za budowę okrętów i statków handlowych. W lipcu zastąpił Carsona na stanowisku pierwszego lorda.
Koniec wojny
Geddes uznał, że nie da z siebie wszystkiego, dopóki Jellicoe pozostaje pierwszym lordem morskim, i 24 grudnia 1917 roku go odwołał. Obowiązki przejął zastępca Jellicoe’a, wiceadmirał Rosslyn Wemyss. To on w listopadzie następnego roku podpisał razem z marszałkiem Fochem rozejm w Compiègne. Sama Admiralicja przetrwała do 1964 roku, gdy weszła w skład Ministerstwa Obrony.
Autor: Natalia · Aktualizacja: 31 października 2026
Źródła
W kronice
(237)237 tekstów używa tego pojęcia.
1914
- 26 lipcaAdmiralicja brytyjska wstrzymuje rozproszenie floty
- 28 lipcaBrytyjskie floty otrzymują rozkaz przejścia do baz wojennych
- 29 lipcaAdmiralicja brytyjska wysyła „telegram ostrzegawczy” do flot
- 29 lipcaWar Office ogłasza „okres przygotowawczy”
- 30 lipcaAustralia stawia swoją flotę w gotowości u boku Royal Navy
- 1 sierpniaWielka Brytania mobilizuje flotę
- 3 sierpniaWielka Brytania zezwala na rekwizycję statków
- 4 sierpniaTajny sojusz Niemiec i Imperium Osmańskiego
- 4 sierpniaAdmirał Jellicoe obejmuje dowództwo Grand Fleet
- 5 sierpniaPierwsza brytyjska narada wojenna
- 8 sierpniaUstawa o obronie królestwa
- 26 sierpniaUtrata krążownika SMS Magdeburg
- 27 sierpniaBrytyjscy marines lądują w Ostendzie
- 28 sierpniaBitwa w Zatoce Helgolandzkiej
- 28 sierpniaBitwa w Zatoce Helgolandzkiej
- 29 sierpniaZajęcie niemieckich kolonii w Azji i na Pacyfiku
- 3 wrześniaZatonięcie HMS Speedy
- 5 wrześniaZatonięcie HMS Pathfinder
- 15 wrześniaWyścig do morza
- 17 wrześniaBrytyjska misja morska opuszcza Turcję
- 22 wrześniaZatonięcie Aboukir, Hogue i Cressy
- 22 wrześniaVon Spee ostrzeliwuje Papeete
- 22 wrześniaPierwszy brytyjski nalot na Niemcy
- 27 wrześniaOblężenie Antwerpii
- 3 październikaBrytyjska piechota morska przybywa do Antwerpii
- 3 październikaBrytyjczycy stawiają miny u wybrzeży Belgii
- 13 październikaU-Booty na szlaku Southampton–Hawr
- 15 październikaKanadyjczycy schodzą na ląd w Anglii
- 17 październikaBrytyjskie okręty podwodne na Bałtyku
- 17 październikaAustralijczycy wypływają na wojnę
- 26 październikaWolfe Murray szefem Imperialnego Sztabu Generalnego
- 27 październikaZatonięcie HMS Audacious
- 29 październikaLudwik Battenberg ustępuje z Admiralicji
- 30 październikaUltimatum aliantów wobec Turcji
- 30 październikaKatastrofa statku szpitalnego Rohilla
- 30 październikaFisher wraca do Admiralicji
- 31 październikaAdmiralicja nakazuje działania przeciw Turcji
- 31 październikaKitchener pisze do szarifa Mekki
- 1 listopadaBrytyjczycy rozpoczynają działania przeciw Turcji
- 1 listopadaBitwa pod Coronelem
- 1 listopadaBitwa pod Coronelem
- 2 listopadaMorze Północne strefą wojenną
- 3 listopadaNiemiecki rajd na Yarmouth
- 3 listopadaGrand Fleet wraca do Scapa Flow
- 3 listopadaPierwsze ostrzelanie Dardaneli
- 4 listopadaZagłada krążownika Karlsruhe
- 5 listopadaWielka Brytania i Francja wypowiadają wojnę Turcji
- 6 listopadaBrytyjczycy lądują w Fao
- 6 listopadaKampania mezopotamska
- 8 grudniaBitwa koło Falklandów
- 8 grudniaBitwa koło Falklandów
- 15 grudniaNiemiecki sterowiec u wybrzeży Anglii
- 16 grudniaBombardowanie Scarborough i Hartlepool
- 25 grudniaNalot na Cuxhaven
- 30 grudniaWielki książę Mikołaj prosi o pomoc
1915
- 13 styczniaRada Wojenna decyduje o ataku na Dardanele
- 24 styczniaBitwa na Dogger Bank
- 24 styczniaBitwa na Dogger Bank
- 28 styczniaOstateczna decyzja o ataku na Dardanele
- 30 styczniaAdmiralicja zaleca neutralne bandery
- 1 lutegoBrytyjskie porty zamknięte dla neutralnych kutrów
- 6 lutegoLusitania pod amerykańską banderą
- 7 lutegoForeign Office broni używania obcych bander
- 11 lutegoNota USA w sprawie neutralnych bander
- 16 lutegoBrytyjska dywizja dla Dardaneli
- 18 lutegoPoczątek niemieckiej blokady podwodnej
- 19 lutegoKampania gallipolijska
- 19 lutegoMorska operacja w Dardanelach
- 20 lutegoAustralijczycy i Nowozelandczycy dla Dardaneli
- 22 lutegoZapora sieciowa w Kanale Północnym
- 23 lutegoBrytyjczycy zajmują Lemnos
- 4 marcaZatopienie U-8
- 5 marcaPoczątek bombardowania Smyrny
- 9 marcaKoniec bombardowania Smyrny
- 12 marcaHolandia ostrzega przed nadużywaniem swojej bandery
- 12 marcaLondyn godzi się na rosyjski Konstantynopol
- 12 marcaIan Hamilton dowódcą sił śródziemnomorskich
- 13 marcaZatopienie szwedzkiego parowca Hanna
- 14 marcaZatopienie krążownika Dresden
- 15 marcaBrytyjska eskadra odpływa spod Smyrny
- 17 marcaHamilton obejmuje dowództwo nad Dardanelami
- 23 marcaHMS Manica, pierwszy okręt balonowy
- 27 marcaRosjanie ostrzeliwują forty Bosforu
- 28 marcaZatopienie Falaby
- 3 kwietniaUkończenie zapory w Cieśninie Kaletańskiej
- 23 kwietniaBrytyjska blokada Kamerunu
- 7 majaZatopienie Lusitanii
- 10 majaKonwencja morska Wielkiej Brytanii, Francji i Włoch
- 13 majaPołudniowoafrykańczycy zajmują Windhuk
- 13 majaZatopienie pancernika Goliath
- 14 majaOstatnie posiedzenie Rady Wojennej
- 15 majaDymisja lorda Fishera
- 25 majaRząd koalicyjny Asquitha
- 26 majaBrytyjska eskadra zbiera się na Malcie
- 27 majaChurchill odchodzi z Admiralicji
- 27 majaWybuch stawiacza min Princess Irene
- 28 majaArthur Balfour pierwszym lordem Admiralicji
- 28 majaHenry Jackson pierwszym lordem morskim
- 7 czerwcaPierwsze posiedzenie Komitetu Dardanelskiego
- 24 czerwcaBrytyjska ustawa o eksporcie do Holandii
- 6 lipcaPierwsza konferencja w Calais
- 6 lipcaBitwa w delcie Rufidżi
- 14 lipcaBorden na posiedzeniu brytyjskiego gabinetu
- 12 sierpniaPierwszy statek zatopiony torpedą z wodnosamolotu
- 13 sierpniaZatopienie transportowca Royal Edward
- 19 sierpniaBaralong zatapia U-27
- 21 sierpniaOstrzelanie szalup statku Ruel
- 25 wrześniaDymisja Jamesa Wolfe'a Murraya
- 5 październikaLądowanie Ententy w Salonikach
- 16 październikaBlokada egejskiego wybrzeża Bułgarii
- 21 październikaOstrzelanie Dedeagacz
- 30 październikaOstatnie posiedzenie Komitetu Dardanelskiego
- 3 listopadaPierwsze posiedzenie Komitetu Wojennego
- 3 listopadaKomitet Wykonawczy Portów i Tranzytu
- 4 listopadaKitchener wyjeżdża nad Dardanele
- 4 listopadaMonro i Birdwood otrzymują nowe dowództwa
- 10 listopadaRekwizycja statków do przewozu żywności
- 17 listopadaBrytyjsko-francuska konferencja w Paryżu
- 17 listopadaZatonięcie statku szpitalnego Anglia
- 8 grudniaRozkaz ewakuacji Suvli i Anzac
- 23 grudniaBrytyjskie łodzie na jeziorze Tanganika
- 23 grudniaWilliam Robertson szefem Imperialnego Sztabu Generalnego
- 26 grudniaBitwa na jeziorze Tanganika
- 28 grudniaRozkaz ewakuacji przylądka Helles
- 30 grudniaWybuch na krążowniku Natal
1916
- 27 styczniaKomitet Kontroli Żeglugi
- 27 styczniaWielka Brytania wprowadza pobór
- 1 lutegoAppam zawija do Norfolk
- 2 lutegoUtrata sterowca L 19
- 8 lutegoWielka Brytania prosi Japonię o pomoc morską
- 10 lutegoNiemiecka nota o uzbrojonych statkach handlowych
- 11 lutegoZatonięcie krążownika Arethusa
- 16 lutegoMinisterstwo Wojny przejmuje obronę przeciwlotniczą
- 23 lutegoRobert Cecil ministrem blokady
- 28 lutegoBrytyjski dywizjon do bombardowania niemieckiego przemysłu
- 29 lutegoStarcie Alcantary z Greifem
- 3 marcaTymczasowy podział Kamerunu
- 4 marcaMöwe wraca z pierwszego rejsu
- 24 marcaStorpedowanie statku Sussex
- 31 marcaZestrzelenie sterowca L 15
- 14 kwietniaBrytyjski nalot na Konstantynopol i Adrianopol
- 20 kwietniaZatopienie statku Aud
- 24 kwietniaZapora minowa u wybrzeży Belgii
- 24 kwietniaAtak na Lowestoft i Yarmouth
- 25 kwietniaOstrzał Lowestoft i Yarmouth
- 4 majaZniszczenie sterowca L 7
- 17 majaPowstaje Rada Lotnicza
- 31 majaPoczątek bitwy jutlandzkiej
- 31 majaBitwa jutlandzka
- 1 czerwcaKoniec bitwy jutlandzkiej
- 7 lipcaUchylenie deklaracji londyńskiej
- 27 lipcaEgzekucja kapitana Fryatta
- 30 lipcaPierwsze wspólne operacje lotnictwa aliantów
- 19 sierpniaZatopienie HMS Falmouth i HMS Nottingham
- 1 wrześniaAlianci przejmują niemieckie statki w Pireusie
- 2 wrześniaNalot sterowców i zestrzelenie SL 11
- 4 wrześniaBrytyjczycy zajmują Dar es Salaam
- 15 wrześniaBitwa pod Flers-Courcelette
- 11 październikaGrecja przyjmuje żądania w sprawie floty
- 20 październikaKonferencja w Boulogne w sprawie Grecji
- 26 październikaPierwszy niemiecki rajd niszczycieli w Cieśninie Kaletańskiej
- 21 listopadaZatonięcie statku szpitalnego Britannic
- 23 listopadaMöwe wypływa w drugi rejs
- 28 listopadaPierwszy dzienny nalot samolotu na Londyn
- 29 listopadaBeatty dowódcą Grand Fleet
- 4 grudniaJellicoe pierwszym lordem morskim
- 5 grudniaDymisja Asquitha
- 7 grudniaLloyd George premierem
- 9 grudniaGabinet Wojenny
- 11 grudniaRząd koalicyjny Lloyda George'a
- 22 grudniaNowe ministerstwa w Wielkiej Brytanii
1917
- 19 styczniaTelegram Zimmermanna
- 23 styczniaStarcie flotylli Harwich z niemieckimi torpedowcami
- 24 styczniaKonferencja morska w Londynie
- 1 lutegoPoczątek nieograniczonej wojny podwodnej
- 25 lutegoRajd na Margate i Broadstairs
- 16 marcaZatopienie rajdera Leopard
- 18 marcaRajd na Ramsgate i Broadstairs
- 21 marcaStorpedowanie statku szpitalnego Asturias
- 30 marcaStorpedowanie statku szpitalnego Gloucester Castle
- 3 kwietniaZatonięcie HMS Jason
- 9 kwietniaAdmirał Sims przybywa do Anglii
- 10 kwietniaZatopienie statku szpitalnego Salta
- 17 kwietniaZatopienie Lanfranca i Donegala
- 19 kwietniaKonferencja w Saint-Jean-de-Maurienne
- 20 kwietniaStarcie Swifta i Broke'a
- 26 kwietniaDrugi rajd na Ramsgate
- 14 majaZniszczenie sterowca L 22
- 17 majaKomitet do spraw konwojów
- 26 majaZatopienie statku szpitalnego Dover Castle
- 7 czerwcaBitwa pod Messines (1917)
- 14 czerwcaAdmiralicja zatwierdza system konwojów
- 18 czerwcaSims dowódcą w Queenstown
- 2 lipcaPorozumienie haskie o jeńcach
- 2 lipcaPierwszy regularny konwój
- 17 lipcaDynastia Windsorów
- 19 lipcaCarson opuszcza Admiralicję
- 31 lipcaTrzecia bitwa pod Ypres
- 21 sierpniaZniszczenie sterowca L 23
- 2 październikaZatopienie HMS Drake
- 17 październikaAtak na konwój norweski
- 1 listopadaMinisterstwo Służby Narodowej przejmuje pobór
- 2 listopadaRajd na Kattegat
- 15 listopadaJaponia odmawia wysłania krążowników liniowych
- 17 listopadaDruga bitwa w Zatoce Helgolandzkiej
- 29 listopadaUstawa o siłach powietrznych
- 30 listopadaSojusznicza Rada Morska
- 7 grudniaAmerykańskie pancerniki w Grand Fleet
- 12 grudniaDrugi ostrzał Funchal
- 12 grudniaZatopienie HMS Partridge
- 21 grudniaUtworzenie Rady Sił Powietrznych
- 24 grudniaDymisja Jellicoe
1918
- 2 styczniaUtworzenie Ministerstwa Lotnictwa
- 26 styczniaGoeben ściągnięty z mielizny
- 16 lutegoOstrzał Dover
- 21 lutegoMinisterstwo Informacji
- 21 marcaStarcie niszczycieli pod Dunkierką
- 1 kwietniaPowstanie RAF
- 10 kwietniaOstrzał Monrowii
- 23 kwietniaRajd na Zeebrugge
- 9 majaDrugi rajd na Ostendę
- 15 majaOstrzał St Kildy
- 1 sierpniaZdobycie wyspy Mudiug
- 3 sierpniaZatopienie „Warildy”
- 26 sierpniaAustriacy odbijają Berat
- 16 wrześniaZatonięcie „Glattona”
- 6 październikaZatonięcie „Otranto”
- 30 październikaRozejm w Mudros
- 2 listopadaZatopienie „Surady” i „Murcii”
- 5 listopadaZatonięcie „Campanii”
- 10 listopadaZatopienie HMS Ascot
- 14 listopadaZatonięcie „Cochrane”
- 15 listopadaKrążownik „Königsberg” w zatoce Forth
- 4 grudniaZatonięcie „Cassandry”
- 8 grudniaStarcie na Morzu Kaspijskim