Bitwa na Dogger Bank

Bitwa na Dogger Bank rozegrała się 24 stycznia 1915 roku na środku Morza Północnego. Było to pierwsze starcie krążowników liniowych, najszybszych i najpotężniejszych okrętów obu flot. Zespół wiceadmirała Davida Beatty’ego, uprzedzony przez brytyjski wywiad, przechwycił wypad kontradmirała Franza von Hippera i ścigał go przez kilka godzin w stronę wybrzeży Niemiec. Brytyjczycy zatopili krążownik pancerny Blücher, ale przez uszkodzenie okrętu flagowego i źle zrozumiany sygnał pozwolili uciec trzem niemieckim krążownikom liniowym.

Nazwa i daty

Bitwa trwała jeden dzień. Pierwszy kontakt nastąpił tuż po godzinie 7 rano 24 stycznia, a Blücher zatonął krótko po południu. Nazwa pochodzi od Dogger Bank, czyli Ławicy Dogger, rozległej mielizny i bogatego łowiska na Morzu Północnym, w której pobliżu doszło do pierwszego starcia. Sam pościg i walka toczyły się jednak głównie na wodach na wschód i południowy wschód od ławicy. Godziny podajemy według czasu brytyjskiego. Niemieckie relacje, liczone według czasu środkowoeuropejskiego, przesuwają je o godzinę.

Tło

Po bitwie w Zatoce Helgolandzkiej cesarz Wilhelm II zakazał narażania Floty Pełnomorskiej na poważne straty. Niemcy ograniczyli się więc do szybkich wypadów krążowników liniowych Hippera pod wybrzeże Anglii. Liczyli, że w ten sposób wyciągną z baz część brytyjskiej floty i zniszczą ją przewagą sił. Po rajdzie na Yarmouth w listopadzie przyszedł 16 grudnia ostrzał Scarborough, Hartlepool i Whitby. W obu przypadkach Royal Navy nie zdołała przechwycić napastników, a opinia publiczna w Wielkiej Brytanii nie szczędziła Admiralicji krytyki. Krążowniki liniowe Beatty’ego przeniesiono do Rosyth nad zatoką Firth of Forth, bliżej prawdopodobnych celów kolejnych wypadów.

W styczniu dowódca Floty Pełnomorskiej, admirał Friedrich von Ingenohl, zgodził się na nową operację. Hipper miał przeczesać rejon Dogger Bank, rozbić brytyjskie patrole i zniszczyć kutry rybackie, które Niemcy podejrzewali o donoszenie Brytyjczykom o ruchach ich okrętów. Wieczorem 23 stycznia z ujścia Jade wyszły krążowniki liniowe Seydlitz (okręt flagowy Hippera), Moltke i Derfflinger, krążownik pancerny Blücher, cztery krążowniki lekkie i 18 torpedowców. Czwarty krążownik liniowy, Von der Tann, był w remoncie, a główne siły floty pozostały w portach.

Niemcy nie wiedzieli, że Brytyjczycy czytają ich depesze. Od jesieni 1914 roku komórka wywiadu marynarki znana jako Room 40 korzystała z niemieckich książek kodowych, między innymi zdobytych przez Rosjan na wraku krążownika Magdeburg. Już 23 stycznia Admiralicja wiedziała o planowanym wypadzie. Jeszcze tego samego wieczoru z Rosyth wyszło pięć krążowników liniowych Beatty’ego: jego flagowy Lion, Tiger i Princess Royal z 1 Eskadry oraz New Zealand i Indomitable z 2 Eskadry, dowodzonej przez kontradmirała Archibalda Moore’a. Towarzyszyły im cztery krążowniki lekkie komodora Williama Goodenougha. Z Harwich wyszły trzy krążowniki lekkie i 35 niszczycieli komodora Reginalda Tyrwhitta. Na wszelki wypadek na morze wysłano też pancerniki Grand Fleet, które jednak nie zdążyły wziąć udziału w walce.

Pościg

Około 7.15 rano 24 stycznia krążownik lekki Aurora z zespołu Tyrwhitta natknął się na niemiecki krążownik Kolberg i oba okręty wymieniły ogień. Hipper, widząc na horyzoncie coraz więcej dymów, zrozumiał, że ma przed sobą silny zespół, i zawrócił w stronę domu. Beatty ruszył w pościg. Jego okręty były szybsze, a Niemców dodatkowo spowalniał Blücher. Był to okręt starszy i słabiej uzbrojony od krążowników liniowych, zdolny do rozwinięcia najwyżej około 23 węzłów. Beatty kazał swoim jednostkom płynąć z prędkością 29 węzłów, której część z nich w ogóle nie mogła osiągnąć. Stary Indomitable szybko został w tyle.

Około godziny 9 Lion otworzył ogień z odległości około 18 kilometrów, wtedy niezwykle dużej. Kolejne brytyjskie okręty włączały się do walki, gdy tylko zbliżyły się na odległość strzału. Pierwszym celem był płynący na końcu niemieckiej kolumny Blücher, potem ogień przeniesiono na krążowniki liniowe. Przez nieporozumienie przy rozdziale celów Tiger strzelał do tego samego okrętu co Lion, przez co Moltke przez dłuższy czas nie był ostrzeliwany i mógł spokojnie celować we flagowiec Beatty’ego.

Seydlitz i Lion

Około 9.40 pocisk kalibru 343 mm z Liona przebił pancerz rufowej wieży Seydlitza. Od ognia zapaliły się ładunki prochowe w przedziale przeładunkowym, a płomienie przeszły do sąsiedniej wieży. Obie rufowe wieże wypaliły się, zginęło około 160 ludzi. Okręt uratowało zatopienie komór amunicyjnych, zanim ogień do nich dotarł. Niemcy wyciągnęli z tego lekcję i przed kolejnymi bitwami zmienili sposób przechowywania i podawania ładunków.

Niemieckie okręty skupiły teraz ogień na Lionie. Około 10.20 kilka ciężkich pocisków, głównie z Derfflingera, trafiło brytyjski flagowiec. Woda zalewała przedziały, okręt się przechylił, a wkrótce przed 11 stanęła jego lewa maszyna. Lion, trafiony w sumie kilkanaście razy, wypadł z szyku, a uszkodzenia instalacji elektrycznej pozbawiły go radia i większości lamp sygnałowych. Mniej więcej w tym samym czasie ciężko trafiony przez Princess Royal Blücher zwolnił i zaczął zostawać w tyle. Hipper uznał, że nie może go ratować bez narażania pozostałych okrętów, i zostawił go własnemu losowi.

Błędny sygnał

Około 10.50 Beatty, przekonany, że dostrzegł peryskop okrętu podwodnego, nakazał gwałtowny zwrot w lewo. Okrętów podwodnych w tym miejscu nie było. Chwilę później na maszcie Liona pojawiły się dwa sygnały flagowe: „kurs na północny wschód” oraz „atakować tył nieprzyjaciela”. Beatty chciał, by jego okręty ścigały uciekające krążowniki liniowe Hippera. Kontradmirał Moore na New Zealand, który przejął teraz faktyczne dowodzenie, odczytał oba sygnały łącznie: na północnym wschodzie znajdował się właśnie Blücher. Tiger, Princess Royal, New Zealand i Indomitable skupiły więc ogień na samotnym, okaleczonym krążowniku, a reszta zespołu Hippera oddaliła się na wschód. Beatty próbował jeszcze sygnałem ponaglić okręty do zbliżenia się do nieprzyjaciela, ale były już zbyt daleko, by odczytać flagi.

Blücher bronił się do końca, mimo że został trafiony dziesiątki razy. Dobiły go torpedy z krążownika lekkiego Arethusa. Około 12.10 okręt przewrócił się do góry dnem i zatonął. Brytyjskie niszczyciele i Arethusa zaczęły wyławiać rozbitków z lodowatej wody, ale nadleciały niemiecki sterowiec L 5 i wodnosamolot, które zrzuciły na nie bomby, prawdopodobnie biorąc tonący okręt za brytyjski. Akcję ratunkową przerwano.

Beatty przesiadł się tymczasem z unieruchomionego Liona na niszczyciel Attack, a potem na Princess Royal. Dogonił swoje okręty dopiero po południu, gdy było już za późno, by ścigać Hippera, który zbliżał się do własnych pól minowych. Brytyjczycy zawrócili. Indomitable wziął Liona na hol i z prędkością kilku węzłów doprowadził go do Firth of Forth, gdzie dotarli dopiero po ponad dobie.

Straty

Blücher miał na pokładzie ponad tysiąc ludzi. Zginęło około 790 z nich, a Brytyjczycy wyłowili według najczęściej podawanych danych 234 rozbitków, w tym kilkudziesięciu rannych. Na Seydlitzu zginęło około 160 marynarzy, na Kolbergu trzech. Łącznie Niemcy stracili około 950 zabitych.

Straty brytyjskie były niewielkie: kilkanaście osób zabitych, głównie na Tigerze i niszczycielu Meteor, oraz od kilkudziesięciu do około 80 rannych, zależnie od źródła. Żaden okręt nie zatonął, ale Lion był wyłączony ze służby przez cztery miesiące. Ciężko uszkodzone zostały też Seydlitz i Derfflinger.

Znaczenie

W Wielkiej Brytanii bitwę przyjęto jako wielkie zwycięstwo, a Beatty stał się bohaterem. Zdjęcie przewracającego się Blüchera, z marynarzami na burcie, obiegło gazety całego świata. W Admiralicji wiedziano jednak, że okazja do zadania flocie niemieckiej znacznie poważniejszych strat została zaprzepaszczona. Pierwszy lord morski, admirał John Fisher, ostro krytykował Moore’a, którego wkrótce odsunięto od dowodzenia eskadrą i przeniesiono na drugorzędne stanowisko. Kłopotów z sygnalizacją i rozdziałem celów nie rozwiązano. Nikt też nie wyciągnął wniosków z tego, jak blisko eksplozji komór amunicyjnych był Lion.

W Niemczech porażka miała poważniejsze skutki. Cesarz zdymisjonował 2 lutego 1915 roku Ingenohla, a nowym dowódcą Floty Pełnomorskiej został admirał Hugo von Pohl, który jeszcze ostrożniej unikał ryzyka. Niemcy, nie podejrzewając, że ich szyfry zostały złamane, przypisali brytyjską czujność szpiegom i kutrom rybackim. Na ponad rok wielkie okręty nawodne niemal przestały wypływać na Morze Północne, a ciężar walki z Wielką Brytanią przejęły okręty podwodne. Krążowniki liniowe Beatty’ego i Hippera spotkały się ponownie dopiero w 1916 roku, w bitwie jutlandzkiej.