Grand Fleet w I wojnie światowej

Grand Fleet była główną flotą liniową brytyjskiej marynarki wojennej w I wojnie światowej. Utworzono ją 4 sierpnia 1914 roku, w dniu przystąpienia Wielkiej Brytanii do wojny, a jej główną bazą była zatoka Scapa Flow na Orkadach. Przez cztery lata trzymała w szachu niemiecką Flotę Pełnomorską i zamykała Niemcom wyjście z Morza Północnego na ocean, co umożliwiało blokadę Niemiec. Pod dowództwem Johna Jellicoe stoczyła w 1916 roku bitwę jutlandzką, pod dowództwem Davida Beatty’ego przyjęła w 1918 roku kapitulację floty niemieckiej, a w kwietniu 1919 roku ją rozwiązano.

Narodziny floty (1914)

Flota była gotowa do wojny, zanim Londyn postanowił walczyć. 26 lipca 1914 roku Pierwszy Lord Morski książę Ludwik Battenberg zatrzymał okręty w gotowości po próbnej mobilizacji, a 28 lipca Winston Churchill kazał Pierwszej Flocie płynąć z Portland do Scapa Flow. Zatoka na Orkadach leżała daleko od niemieckich baz, a stamtąd można było zagrodzić Niemcom drogę na Atlantyk.

W dniu wypowiedzenia wojny flotę przemianowano na Grand Fleet. Złożyły się na nią Pierwsza Flota i część Drugiej Floty dawnych Flot Macierzystych. Dotychczasowego dowódcę, admirała George’a Callaghana, Churchill i Fisher uznali za nieodpowiedniego na czas wojny, więc dowództwo objął Jellicoe, znawca artylerii morskiej, z okrętem flagowym Iron Duke. Latem 1914 roku flota liczyła dwadzieścia jeden drednotów.

Słabym punktem była sama baza: Scapa Flow nie miała zapór przeciw okrętom podwodnym. Po alarmie z 16–17 października, wywołanym rzekomym U-Bootem, Jellicoe przeniósł flotę do Lough Swilly w Irlandii i Loch na Keal na wyspie Mull. 27 października u północnych wybrzeży Irlandii wszedł na minę i zatonął nowoczesny pancernik Audacious. W listopadzie flota wróciła na Orkady, a pierwszą linię zapór w wejściu Hoxa ukończono 29 grudnia 1914 roku.

Blokada i krążowniki liniowe (1914–1915)

Grand Fleet nie pilnowała niemieckich portów z bliska. Miny i okręty podwodne kazały trzymać drednoty z dala od wód nieprzyjaciela, a tak wielka flota nie mogła też długo przebywać na morzu. Brytyjczycy zamknęli więc północne wyjścia z Morza Północnego. Między Szetlandami a Norwegią patrolowały krążowniki pomocnicze 10 Eskadry Krążowników.

Pierwsze starcia stoczyły lżejsze siły. 28 sierpnia 1914 roku krążowniki i niszczyciele floty rozbiły Niemców w Zatoce Helgolandzkiej. Gdy w grudniu krążowniki liniowe Franza von Hippera ostrzelały Scarborough i Hartlepool i uniknęły pościgu, krążowniki liniowe Beatty’ego przeniesiono do Rosyth nad zatoką Firth of Forth. 24 stycznia 1915 roku dopadły Hippera na Dogger Bank, a 11 lutego utworzono z nich Flotę Krążowników Liniowych, podległą dowódcy Grand Fleet. Zdarzały się też katastrofy: 30 grudnia 1915 roku w Cromarty Firth wyleciał w powietrze krążownik Natal, zginęło około 400 ludzi.

Jutlandia (1916)

W 1916 roku Flotą Pełnomorską dowodził Reinhard Scheer, który chciał wywabiać na morze części Grand Fleet i niszczyć je przewagą sił. Dzięki odczytanym depeszom Brytyjczycy wyszli w morze, zanim Niemcy opuścili porty. W bitwie jutlandzkiej 31 maja – 1 czerwca 1916 roku Grand Fleet wystawiła według najczęściej przytaczanych zestawień 151 okrętów, w tym 28 drednotów. Straciła 14 okrętów i około 6100 ludzi, Niemcy 11 okrętów i około 2550 ludzi, a Scheer dwukrotnie wyrwał się z pułapki.

Wynik rozczarował Brytyjczyków, ale niczego nie zmienił na morzu. Jellicoe już wieczorem 2 czerwca zgłosił gotowość floty do wyjścia w morze, a blokada trwała. Kilka dni później u Orkadów zatonął na minie krążownik floty Hampshire, wiozący do Rosji lorda Kitchenera.

19 sierpnia Grand Fleet znów wyszła naprzeciw Scheera, do bitwy nie doszło, ale okręty podwodne storpedowały dwa brytyjskie krążowniki. Odtąd flota trzymała się ostrożnej strategii, bo południowa część Morza Północnego stawała się dla pancerników coraz groźniejsza.

Pod rozkazami Beatty’ego (1916–1918)

Pod koniec listopada 1916 roku Jellicoe został pierwszym lordem morskim, a flotę objął Beatty. Okrętem flagowym uczynił szybki pancernik Queen Elizabeth. Zmienił instrukcje bojowe, dając dowódcom eskadr więcej swobody, i stawiał na szkolenie artyleryjskie. Wbrew oczekiwaniom zwolenników nie szukał bitwy za wszelką cenę: dopóki Grand Fleet istniała, Niemcy i tak nie mogli przełamać blokady.

9 lipca 1917 roku w Scapa Flow wyleciał w powietrze drednot Vanguard. Z 845 ludzi na pokładzie przeżyło dwóch. Jesienią niemieckie okręty dwa razy rozbiły konwoje do Norwegii, w październiku i w grudniu, więc do ich osłony Beatty wydzielił pancerniki.

7 grudnia 1917 roku do Scapa Flow wpłynęły cztery amerykańskie drednoty kontradmirała Hugh Rodmana, który oddał się pod rozkazy Beatty’ego. Weszły do floty jako 6 Eskadra Pancerników, później powiększona do pięciu okrętów.

W styczniu 1918 roku Admiralicja przyjęła pogląd Beatty’ego, że flota nie powinna ryzykować bitwy na wodach nieprzyjaciela. W kwietniu Beatty przeniósł główną bazę ze Scapa Flow do Rosyth. W tym samym miesiącu Scheer wyprowadził Flotę Pełnomorską na konwój norweski, ale go nie znalazł. Pod koniec wojny Grand Fleet liczyła 35 drednotów i 11 krążowników liniowych.

Kapitulacja i koniec (1918–1919)

Jesienią 1918 roku Beatty spodziewał się ostatniego wypadu Niemców. Scheer go planował, ale marynarze odmówili wyjścia w morze, a bunt w Kilonii zapoczątkował rewolucję w Niemczech. Rozejm nakazał oddać najnowsze niemieckie okręty do internowania. 21 listopada 1918 roku Grand Fleet z okrętami amerykańskimi i francuskimi, według Roberta Massiego ponad 370 jednostek, wyszła z Firth of Forth na spotkanie Niemców i odprowadziła 70 ich okrętów do zatoki. Stamtąd popłynęły na internowanie do Scapa Flow.

3 kwietnia 1919 roku Beatty został admirałem floty, a 7 kwietnia opuścił swoją flagę na Queen Elizabeth: Grand Fleet rozwiązano. Jej najsilniejsze okręty weszły do nowej Floty Atlantyckiej, starsze utworzyły na krótko Flotę Macierzystą. Niemieckie okręty w Scapa Flow ich załogi zatopiły 21 czerwca 1919 roku, gdy alianci mieli je przejąć na mocy traktatu wersalskiego.