Spotkanie królów skandynawskich w Malmö

18 grudnia 1914 roku w szwedzkim Malmö spotkali się trzej królowie skandynawscy: Gustaw V ze Szwecji, Chrystian X z Danii i Haakon VII z Norwegii. Towarzyszyli im ministrowie spraw zagranicznych: Szwed Knut Wallenberg, Duńczyk Erik Scavenius i Norweg Nils Claus Ihlen. Obrady w rezydencji gubernatora prowincji trwały dwa dni i miały pokazać całej Europie, że trzy państwa Północy trzymają się razem i zamierzają pozostać neutralne.

Neutralni pod presją

Po pół roku wojny położenie krajów skandynawskich było coraz trudniejsze. Szwecja graniczyła z należącą do Rosji Finlandią, a Dania z Niemcami. Wszystkie trzy żyły z handlu morskiego i wszystkie odczuwały skutki brytyjskiej blokady oraz min na Morzu Północnym. Gdy na początku listopada Brytyjczycy ogłosili Morze Północne obszarem wojskowym, w Skandynawii mówiono o wspólnym proteście. Wielka Brytania podejrzewała zarazem, że przez porty neutralnych sąsiadów Niemcy sprowadzają towary, których nie mogły kupić bezpośrednio. W samej Szwecji działało też wpływowe stronnictwo tak zwanych aktywistów, którzy chcieli wojny u boku Niemiec przeciw Rosji.

Inicjatywę spotkania przypisuje się Gustawowi V, który zaprosił pozostałych monarchów odręcznymi listami. Według części badaczy pomysł wyszedł jednak od jego ministra spraw zagranicznych Wallenberga. Nie od razu zgodzono się co do miejsca. Gustaw V chciał gościć pozostałych w Sztokholmie, Haakon VII proponował Göteborg, a Chrystian X Malmö. Ostatecznie wybrano Malmö, leżące po drugiej stronie cieśniny Sund naprzeciw Kopenhagi. Chrystian X, który początkowo niechętnie patrzył na cały pomysł, dał się do niego przekonać dopiero własnemu rządowi.

Pojednanie po 1905 roku

Spotkanie miało szczególne znaczenie dla stosunków szwedzko-norweskich. W 1905 roku Norwegia zerwała unię ze Szwecją i wybrała na tron duńskiego księcia, który przyjął imię Haakon VII. Rozstanie zostawiło w obu krajach sporo goryczy. Spotkanie w Malmö było pierwszym spotkaniem Gustawa V i Haakona VII jako władców. Drogę do zbliżenia otworzyła wspólna deklaracja z 8 sierpnia 1914 roku, w której Szwecja i Norwegia zapowiedziały, że zachowają neutralność i nie zwrócą się przeciw sobie.

Uroczystości przyciągnęły tłumy. Pod rezydencją zebrały się tysiące mieszkańców i kilkuset studentów z pobliskiego Lund, a królowie pokazali się im razem na balkonie. Ministrowie podpisali tymczasem protokół, którego główne punkty trafiły do komunikatu dla prasy. Trzy państwa uzgodniły dalszą współpracę i wspólne stanowisko wobec żądań państw walczących, zwłaszcza w sprawach handlu i żeglugi. Postanowiono też zbadać wspólne rozwiązania takich kwestii, jak wejście okrętów wojennych do portów neutralnych czy internowanie żołnierzy.

Symbol bez sojuszu

Praktyczne skutki spotkania były skromne. Nie zawarto żadnego sojuszu i nie podjęto wiążących zobowiązań. Amerykański poseł w Norwegii, powołując się na rozmowy z tamtejszymi władzami, donosił do Waszyngtonu, że między trzema państwami nie istnieje przymierze zaczepne ani obronne. Mimo to w Berlinie podejrzewano, że Skandynawowie zawarli tajny sojusz obronny, a niektórzy brytyjscy dyplomaci obawiali się bloku wymierzonego w Ententę. Szwedzki przywódca socjaldemokratów Hjalmar Branting entuzjastycznie pisał, że „Zjednoczone Stany Północy” stają się rzeczywistością.

Znaczenie symboliczne spotkania było jednak ogromne. W pogrążonej w wojnie Europie Skandynawia pokazała się jako zgodny i neutralny region, a szwedzcy zwolennicy wojny u boku Niemiec stracili grunt pod nogami. Wszystkie trzy kraje zachowały neutralność do końca wojny. W 1917 roku królowie spotkali się ponownie, tym razem w stolicy Norwegii.