Turecka ofensywa na Kaukazie

Brytyjska chronologia wojny podaje pod datą 17 grudnia 1914 roku, że na Kaukazie rozpoczęła się ofensywa turecka, a Turcy odbili Köprüköy, wieś nad Araksem na drodze do Erzurum. Opracowania nie potwierdzają tej informacji. Köprüköy pozostawało w rękach osmańskich od połowy listopada, gdy kontratak 3 Armii zepchnął Rosjan w rejon wsi Azap, a doniesienie o ponownym zajęciu wsi przez Rosjan z 22 listopada nie znajduje potwierdzenia w źródłach. W grudniu nie było więc czego odbijać. Wielka ofensywa turecka, która skończyła się katastrofą pod Sarykamyszem, ruszyła dopiero 22 grudnia.

Enver na froncie

Dzień 17 grudnia przypadł jednak na czas, gdy ofensywa była już przesądzona. Na początku grudnia minister wojny Enver Pasza wyjechał z Konstantynopola na Kaukaz razem z szefem osmańskiego sztabu generalnego, niemieckim generałem Friedrichem Bronsartem von Schellendorfem. Według tureckich opracowań w połowie miesiąca, między 13 a 15 grudnia, dotarł do kwatery 3 Armii w Köprüköy. Część źródeł podaje późniejsze daty jego przybycia na front.

Enver był pod wrażeniem listopadowego zwycięstwa nad Rosjanami i uważał, że rosyjska Armia Kaukaska, osłabiona wysłaniem najlepszych korpusów na front niemiecki i austriacki, nie wytrzyma silnego ciosu. Przywiózł plan wielkiego okrążenia. Jeden korpus miał związać Rosjan walką w dolinie Araksu, a dwa kolejne obejść ich od północy, przez góry, i wyjść na ich tyły pod Sarykamyszem, gdzie kończyła się linia kolejowa z Karsu. Zwycięstwo miało otworzyć drogę do ziem utraconych przez Turcję w 1878 roku i rozpalić powstanie muzułmanów na Kaukazie.

Dymisja Hasana İzzeta

Dowódca 3 Armii, generał Hasan İzzet Pasza, odnosił się do tego planu sceptycznie. Przypominał, że jego żołnierze nie mają zimowych mundurów, butów ani zapasów żywności, a górskie ścieżki, którymi mieli maszerować, są zimą zasypane śniegiem. Według tureckich opracowań początkowo przyjął plan, ale na naradzie w połowie grudnia przedstawił swoje zastrzeżenia, a gdy Enver nie ustąpił, w nocy z 18 na 19 grudnia podał się do dymisji. Enver sam objął dowództwo armii i 19 grudnia wydał rozkaz do natarcia, wyznaczając jego początek na 22 grudnia.

Nie wiadomo dokładnie, skąd wziął się zapis w brytyjskiej chronologii. Możliwe, że jest echem ówczesnych doniesień prasowych o ruchach wojsk tureckich i przybyciu Envera na front. Rosjanie w każdym razie zauważyli koncentrację sił osmańskich, ale nie spodziewali się, że Turcy zaryzykują marsz przez góry w środku zimy.