Japonia nie odda wysp na północ od równika

Brytyjska chronologia wojny odnotowuje pod 16 grudnia 1914 roku, że japoński minister spraw zagranicznych Katō Takaaki oświadczył, iż Japonia nie zrezygnuje z niemieckich wysp zajętych na północ od równika. Kilkanaście dni wcześniej Londyn ustąpił w tej sprawie Tokio i wstrzymał australijską wyprawę na Karoliny i Mariany. Teraz japoński rząd wyłożył swoje stanowisko publicznie, przed własnym parlamentem.

Pytania opozycji

Nie udało się ustalić, którą dokładnie wypowiedź chronologia ma na myśli. Najlepiej udokumentowane są odpowiedzi Katō na interpelacje w izbie niższej parlamentu 9 i 10 grudnia, opublikowane w dodatku parlamentarnym do dziennika urzędowego i przetłumaczone przez ambasadę amerykańską w Tokio. Wiadomość o nich mogła dotrzeć do Europy z kilkudniowym opóźnieniem.

Opozycja zarzucała gabinetowi premiera Shigenobu Ōkumy, że wiąże sobie ręce obietnicami składanymi sojusznikom. Poseł Matsuda przypomniał, że gdy w październiku japońska flota zajęła atol Jaluit na Wyspach Marshalla, w Stanach Zjednoczonych podniosły się głosy, że Japonia łamie zapowiedź ograniczenia działań wojennych. Amerykańskie gazety pisały wtedy, że sekretarz stanu William Jennings Bryan otrzymał od Tokio zapewnienie, iż okupacja jest tymczasowa i podyktowana wyłącznie względami strategicznymi. Matsuda uznał takie zobowiązanie za upokarzające dla kraju i zażądał wyjaśnień.

Odpowiedź ministra

Katō odpowiedział krótko, że nigdy nie dawał Stanom Zjednoczonym żadnej gwarancji w sprawie wysp Mórz Południowych. Zaprzeczył też, by Japonia obiecała Wielkiej Brytanii zwrot Kiautschou Chinom albo zgodziła się ograniczyć obszar swoich działań wojennych. Dodał, że odmówił takiego zobowiązania nawet wtedy, gdy Londyn powoływał się na niepokój swoich dominiów.

O samych wyspach mówił, że ich zajęcie było posunięciem wojskowym, w sprawie którego nie podejmowano żadnych kroków dyplomatycznych. Okupacja niemieckich terytoriów, tak jak w przypadku Wielkiej Brytanii, jest tymczasowa, a o ich losie zdecyduje konferencja pokojowa. Brzmiało to ostrożnie, ale oznaczało, że Japonia do końca wojny nikomu wysp nie przekaże i przyjdzie na rokowania jako ich posiadacz.

Wyspy pod japońską administracją

Słowa ministra szły w parze z czynami. 28 grudnia 1914 roku marynarka utworzyła na wyspach Tymczasowe Siły Obrony Mórz Południowych (Rinji Nan’yō Guntō Bōbitai) pod dowództwem kontradmirała Matsumury Tatsuo. Z kwatery głównej na atolu Chuuk podlegały im garnizony na Saipanie, Palau, Pohnpei i Jaluicie, a później także na Yap. Japończycy zaczęli zarządzać wyspami jak własną kolonią.

W lutym 1917 roku Wielka Brytania zobowiązała się w tajnym porozumieniu poprzeć japońskie roszczenia do wysp, a po wojnie stały się one mandatem Ligi Narodów pod zarządem Tokio. Katō nie doczekał tego jako minister. Odszedł z rządu w sierpniu 1915 roku, ale w latach 1924–1926 był premierem Japonii.