Doniesienia o nowej pożyczce Ententy dla Grecji

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 20 lipca 1916 roku, czyli 7 lipca według kalendarza juliańskiego, którym posługiwała się Grecja, że rząd grecki zawarł z państwami Ententy nową pożyczkę na 800 000 funtów szterlingów, i odsyła do pożyczki z listopada 1915 roku. Przy ówczesnym kursie było to około 20 milionów franków. W przejrzanych opracowaniach i dokumentach, wśród nich w brytyjskiej historii oficjalnej działań w Macedonii, w debatach Izby Gmin i w ogłoszonych po wojnie dokumentach greckiej dyplomacji, nie udało się jednak znaleźć śladu takiej umowy. Pewne jest natomiast, że latem 1916 roku stosunki Aten z Paryżem i Londynem wyraźnie się poprawiły, a Grecja pilnie potrzebowała pieniędzy.

Pusty skarb

Od września 1915 roku Grecja trzymała pod bronią 24 roczniki rezerwistów, a ich utrzymanie pochłaniało dochody państwa. Do tego dochodziły tłumy uchodźców z Turcji, Bułgarii i Serbii, drożyzna i bezrobocie, a cła i inne wpływy topniały, bo sprzymierzeni coraz mocniej krępowali grecki handel. Rząd Stefanosa Skuludisa szukał pieniędzy, gdzie się dało. Na przełomie 1915 i 1916 roku w tajemnicy wynegocjował w Berlinie kredyt na 40 milionów marek, a w kwietniu 1916 roku Niemcy otworzyli mu kolejny na taką samą sumę. Ententa była mniej hojna. Gdy Ateny poprosiły o zaliczkę 150 milionów franków, premier Francji Aristide Briand oświadczył na początku kwietnia, że po greckiej odmowie przepuszczenia armii serbskiej przez terytorium kraju nie ma o niej mowy. Skuludis odpowiadał, że Grecja nie prosiła o pieniądze w zamian za naruszenie swojej neutralności, lecz dlatego, że sprzymierzonym nie może być obojętne jej wojskowe i finansowe wyczerpanie.

Nowy rząd, nowe stosunki

Zmiana przyszła w czerwcu. Pod presją blokady Ateny przyjęły notę mocarstw opiekuńczych, a rząd objął Aleksandros Zaimis, który uchodził za przyjaciela Ententy. Ministrem finansów został Jeorjos Ralis. Sprzymierzeni zawiesili blokadę, a nowy rząd zarządził demobilizację, co z czasem miało też zmniejszyć wydatki skarbu. Dwa dni przed datą z chronologii, 18 lipca, podsekretarz stanu w Foreign Office Robert Cecil odmówił w Izbie Gmin ujawnienia szczegółów noty i greckiej odpowiedzi, ale oświadczył, że stosunki z obecnym rządem greckim uważa się za zadowalające. Zgodnie z dotychczasową praktyką sprzymierzonych, którzy wypłacali lub wstrzymywali pieniądze zależnie od postawy Aten, pomoc finansowa dla przychylnego gabinetu nie byłaby więc niczym zaskakującym.

Skąd ta kwota?

Suma z chronologii budzi jednak wątpliwości. Dokładnie 800 000 funtów, czyli około 20 milionów franków, wymienia się wcześniej w związku z francuskimi zaliczkami dla rządu Elefteriosa Wenizelosa. Według brytyjskiego rocznika „Annual Register” do marca 1915 roku Francja wypłaciła Grecji zaliczki właśnie na 800 000 funtów. Sam Wenizelos w kwietniu 1916 roku przypominał w poufnej wiadomości dla francuskiego ministerstwa spraw zagranicznych, że w styczniu 1915 roku Francja dała mu 20 milionów, zastrzegając, by nie liczył już na dalszą pomoc. Możliwe więc, że w lipcu 1916 roku sprzymierzeni rzeczywiście przyznali rządowi Zaimisa zaliczkę w tej wysokości. Nie można jednak wykluczyć, że autorzy chronologii pomylili ją z dawną francuską zaliczką.

Kwestia pieniędzy wróciła na początku września 1916 roku, gdy Bułgarzy zajmowali już wschodnią Macedonię. Zaimis wysondował wtedy Londyn i Paryż, czy sprzymierzeni dadzą Grecji pieniądze i sprzęt, potrzebne do ewentualnego przystąpienia do wojny po ich stronie. Zanim sprawa dojrzała, jego rząd upadł, a Grecja pogrążyła się w schizmie narodowej.