Japonia ogłasza stan wojny z Austro-Węgrami

25 sierpnia 1914 roku Japonia ogłosiła, że pozostaje w stanie wojny z Austro-Węgrami. Dwa państwa położone na przeciwległych krańcach Eurazji, niemające ze sobą żadnych sporów, stały się wrogami z powodu jednego okrętu zakotwiczonego w chińskim porcie.

Krążownik w Tsingtao

Latem 1914 roku austro-węgierski krążownik pancernopokładowy SMS Kaiserin Elisabeth pełnił służbę na wodach Dalekiego Wschodu. Pod koniec lipca zawinął do Tsingtao, dzisiejszego Qingdao, głównego portu niemieckiej dzierżawy Kiautschou w Chinach. Gdy wybuchła wojna, okręt był za słaby i zbyt wolny, by przedrzeć się do kraju.

Wiedeń początkowo chciał uniknąć konfliktu z Japonią. W połowie sierpnia polecił rozbroić krążownik, a jego załogę przewieźć do austro-węgierskiej koncesji w Tiencinie. Marynarze wyjechali już koleją, gdy nadszedł nowy rozkaz: okręt miał jednak wziąć udział w obronie Tsingtao razem z Niemcami. Załoga wróciła do portu, podróżując w cywilnych ubraniach, by nie naruszać neutralności Chin.

Kto komu wypowiedział wojnę?

Źródła różnie opisują to, co stało się 24 i 25 sierpnia. Według brytyjskiej chronologii wojny 24 sierpnia Austro-Węgry zerwały stosunki dyplomatyczne z Japonią (zob. Austro-Węgry zrywają stosunki z Japonią), a 25 sierpnia Japonia zerwała stosunki z Austro-Węgrami i ogłosiła stan wojny. Większość współczesnych opracowań mówi po prostu, że 25 sierpnia Japonia wypowiedziała wojnę Austro-Węgrom, ponieważ Wiedeń nie chciał wycofać krążownika z Tsingtao. W niektórych zestawieniach ten sam krok przedstawia się jednak jako wypowiedzenie wojny Japonii przez Austro-Węgry. Wszystkie źródła są zgodne co do daty: od 25 sierpnia oba państwa były w stanie wojny.

Obrona Tsingtao

Pod koniec sierpnia japońska flota rozpoczęła blokadę Tsingtao. Na początku oblężenia Kaiserin Elisabeth wypłynęła razem z niemiecką kanonierką Jaguar przeciw japońskim okrętom, a potem część jej dział zdjęto i ustawiono na lądzie jako baterię broniącą twierdzy. Podczas oblężenia Tsingtao krążownik ostrzeliwał japońskie pozycje, aż do wyczerpania amunicji. 2 listopada 1914 roku, na kilka dni przed kapitulacją twierdzy, załoga zatopiła okręt. Austro-węgierscy marynarze trafili razem z Niemcami do japońskiej niewoli, z której wrócili dopiero w 1920 roku.

Znaczenie

Stan wojny między Japonią a Austro-Węgrami miał znaczenie głównie symboliczne. Monarchia Habsburgów nie miała w Azji żadnych posiadłości ani interesów, które Japonia mogłaby zagrozić, a jej jedyną siłą na Dalekim Wschodzie był stary krążownik. Pokazuje jednak, jak system sojuszy wciągał do wojny kolejne państwa. Kilka tygodni wcześniej wojna była konfliktem austriacko-serbskim, a pod koniec sierpnia obejmowała już Europę, Afrykę i Azję Wschodnią.