Koniec pierwszej inwazji na Serbię

Brytyjska chronologia wojny notuje pod datą 25 sierpnia 1914 roku koniec pierwszej austro-węgierskiej inwazji na Serbię. Serbowie odzyskali Šabac, a ostatnie oddziały wroga wycofały się za graniczne rzeki: Drinę i Sawę. Większość nowszych opracowań podaje, że Serbowie weszli do Šabacu już 24 sierpnia, po tym, jak Austriacy opuścili miasto w nocy. Różnica może wynikać z tego, że chronologia odnotowuje dzień, w którym ostatnie oddziały austro-węgierskie opuściły już serbskie terytorium.

Dwanaście dni wojny

Inwazja rozpoczęła się 12 sierpnia. Wojska austro-węgierskie generała Oskara Potiorka przekroczyły Drinę na zachodzie (zob. Austriacy przekraczają Drinę) i Sawę na północy, gdzie zajęły Šabac. Potiorek chciał szybko rozprawić się z Serbią i ukarać ją za zamach w Sarajewie. Jego armie posuwały się jednak powoli przez górzysty, zalesiony teren, w upale i przy słabym zaopatrzeniu.

Serbski wódz naczelny, wojewoda Radomir Putnik, skierował główne siły przeciw najgroźniejszemu uderzeniu. W nocy z 15 na 16 sierpnia rozpoczęła się bitwa na górze Cer. Po kilku dniach zaciętych walk wojska austro-węgierskie załamały się i od 19–20 sierpnia w nieładzie cofały się ku Drinie (zob. Koniec bitwy na górze Cer).

Walki o Šabac

Najdłużej Austriacy bronili się w umocnionym Šabacu nad Sawą. Od 21 sierpnia Serbowie atakowali miasto, a 23 sierpnia otoczyli je i ustawili artylerię. W nocy z 23 na 24 sierpnia załoga austro-węgierska wycofała się przez Sawę na północny brzeg. Rano Serbowie wkroczyli do zniszczonego miasta. Mieszkańcy, którzy przetrwali okupację, mieli za sobą dwa tygodnie grozy.

Zbrodnie wobec ludności

W czasie inwazji wojska austro-węgierskie dopuściły się masowych zbrodni na serbskich cywilach, zwłaszcza w regionie Mačvy i w samym Šabacu. Żołnierze, przekonani, że walczą z partyzantami, rozstrzeliwali i wieszali mieszkańców wsi, w tym kobiety, starców i dzieci. Według różnych szacunków w ciągu tych kilkunastu dni zginęło od około 3,5 do 4 tysięcy cywilów. Zbrodnie te badał na zaproszenie serbskiego rządu szwajcarski kryminolog Archibald Reiss, którego raporty wstrząsnęły opinią publiczną w krajach Ententy.

Bilans

Straty obu stron różnią się w zależności od źródła. Według często przytaczanych danych Austro-Węgry straciły w czasie pierwszej inwazji około 23–24 tysięcy żołnierzy zabitych, rannych i zaginionych, w tym około 4,5 tysiąca jeńców. Niektóre opracowania podają jednak znacznie wyższe liczby, przekraczające 40 tysięcy. Straty serbskie szacuje się na około 16–20 tysięcy ludzi. Serbowie zdobyli też kilkadziesiąt dział i karabinów maszynowych.

Znaczenie

Klęska w Serbii była upokorzeniem dla Austro-Węgier. Wielkie mocarstwo, które zamierzało pokonać małego sąsiada w kilka dni, zostało wyparte z jego terytorium w niecałe dwa tygodnie. Dla Ententy było to pierwsze zwycięstwo w tej wojnie, odniesione w czasie, gdy na froncie zachodnim alianci ponosili klęski i cofali się przed Niemcami.

Serbia zapłaciła jednak wysoką cenę, a jej armia, osłabiona jeszcze wojnami bałkańskimi, cierpiała na brak amunicji i sprzętu. Potiorek nie zrezygnował. Już na początku września rozpoczął drugą inwazję, co doprowadziło do bitwy nad Driną.