Drednot

Drednot to pancernik nowego typu, uzbrojony w wiele dział jednego, ciężkiego kalibru i napędzany turbinami. Nazwę dał mu brytyjski HMS Dreadnought z 1906 roku, a wszystkie starsze pancerniki zaczęto wtedy nazywać przeddrednotami. W I wojnie światowej drednoty były najcenniejszymi okrętami flot i rzadko je narażano, a przeddrednoty, mniej cenne, wysyłano tam, gdzie ryzyko było największe.

Okręt, który postarzył floty

10 lutego 1906 roku w Portsmouth zwodowano okręt pomyślany przez admirała Johna Fishera. Miał dziesięć dział kalibru 305 mm, żadnych dział średniego kalibru i turbiny, które pozwalały mu długo płynąć z prędkością blisko 21 węzłów. Ówczesne pancerniki miały zwykle cztery działa 305 mm i wiele mniejszych, a w burtowej salwie Dreadnought mógł użyć dwa razy więcej ciężkich dział. Z dnia na dzień wszystkie istniejące pancerniki, także brytyjskie, stały się przestarzałe.

Wyzwanie podjęły Niemcy, które od ustawy z 1898 roku budowały flotę przeciw Wielkiej Brytanii. Odtąd siłę flot liczono w drednotach, a obok nich powstawały szybsze i słabiej opancerzone krążowniki liniowe. W tym wyścigu Wielka Brytania do 1914 roku nie straciła przewagi.

Drednoty w wojnie

Drednoty tworzyły trzon brytyjskiej Grand Fleet i niemieckiej Floty Pełnomorskiej. Słabsza flota niemiecka unikała walnej bitwy, a Brytyjczycy nie szukali jej za wszelką cenę, bo dopóki Grand Fleet istniała, Niemcy nie mogli przełamać blokady. Jedynym wielkim starciem flot drednotów była bitwa jutlandzka w 1916 roku. W grudniu 1917 roku do Grand Fleet dołączyły amerykańskie drednoty.

Pod Jutlandią nie zatonął żaden drednot. Ginęły one za to od wybuchów we własnych komorach amunicyjnych i od torped. W 1916 roku w Sewastopolu wyleciała w powietrze rosyjska Impieratrica Marija, a w Tarencie włoski Leonardo da Vinci. W 1917 roku w Scapa Flow eksplodował brytyjski Vanguard, a austro-węgierski Szent István zatonął w czerwcu 1918 roku od torped małego włoskiego kutra.

Przeddrednoty

Stare pancerniki można było stracić, więc to one wykonywały zadania zbyt ryzykowne dla drednotów. Najwięcej z nich zebrano pod Dardanelami. 18 marca 1915 roku na tureckich minach zatonęły tam Bouvet, Irresistible i Ocean. W maju 1915 roku turecki niszczyciel zatopił Goliatha, a niemiecki U-21 Triumpha i Majestica.

Przeddrednoty ginęły też na innych morzach. 1 stycznia 1915 roku U-24 storpedował w kanale La Manche Formidable, a z okrętem zginęło 547 ludzi. Niemcy zabrali pod Jutlandię eskadrę starych pancerników, które ich marynarze nazywali „okrętami na pięć minut”. Jeden z nich, Pommern, eksplodował od brytyjskiej torpedy i zatonął z całą, liczącą ponad 800 ludzi załogą. W październiku 1917 roku niemieckie drednoty rozbiły w cieśninie Moonsund rosyjski pancernik Sława.

Po wojnie większość pancerników obu generacji poszła na złom. Traktat wersalski pozwolił Niemcom zatrzymać osiem przeddrednotów jako okręty obrony wybrzeża. Jeden z nich, Schleswig-Holstein, ostrzelał Westerplatte, otwierając niemiecką inwazję na Polskę.