Broń i technika
Artyleria ciężka
Działa dużego kalibru, zwłaszcza haubice i moździerze strzelające stromotorowo ciężkimi pociskami. W I wojnie światowej burzyły forty i umocnienia polowe; najsłynniejsza była niemiecka Gruba Berta kalibru 420 mm.
Haubica strzela pod większym kątem niż armata, więc jej pocisk spada na cel z góry i dosięga go za osłoną; moździerz strzela jeszcze bardziej stromo. W nazewnictwie niemieckim i austro-węgierskim najcięższe haubice nazywano moździerzami. W 1914 roku moździerze Kruppa kalibru 420 mm, zwane Grubymi Bertami, i austro-węgierskie moździerze Škody kalibru 305 mm rozbiły forty Liège, Namuru, Maubeuge i Antwerpii, a w 1915 roku pomogły zdobyć Przemyśl, Kowno i Nowogieorgijewsk (Modlin).
W wojnie pozycyjnej ciężkie działa stały się główną bronią niszczącą okopy, schrony i baterie przeciwnika, a ich liczba we wszystkich armiach rosła aż do 1918 roku. Do tej grupy zalicza się też moździerze okopowe, strzelające z okopów na krótki dystans. Działo dalekonośne, które w 1918 roku ostrzeliwało Paryż, często mylnie nazywane Grubą Bertą, było inną bronią.
Źródła
W kronice
(280)280 tekstów używa tego pojęcia.
1914
- 29 lipcaAustro-węgierska artyleria ostrzeliwuje Belgrad
- 4 sierpniaWojska niemieckie wkraczają do Belgii i atakują Liège
- 4 sierpniaBitwa pod Liège
- 7 sierpniaWojska niemieckie zajmują Liège
- 7 sierpniaBitwa graniczna
- 12 sierpniaWielka Brytania i Francja wypowiadają wojnę Austro-Węgrom
- 16 sierpniaPadają ostatnie forty Liège
- 20 sierpniaOblężenie Namuru
- 21 sierpniaNiemcy atakują twierdzę Namur
- 21 sierpniaBitwa pod Charleroi
- 22 sierpniaAustro-Węgry wypowiadają wojnę Belgii
- 25 sierpniaNiemcy zdobywają Namur
- 25 sierpniaPoczątek oblężenia Maubeuge
- 25 sierpniaOblężenie Maubeuge
- 26 sierpniaBitwa pod Le Cateau
- 26 sierpniaBitwa pod Le Cateau
- 28 sierpniaBelgia otrzymuje wypowiedzenie wojny od Austro-Węgier
- 2 wrześniaOblężenie Tsingtao
- 7 wrześniaKapitulacja Maubeuge
- 12 wrześniaPierwsza bitwa nad Aisne
- 15 wrześniaWyścig do morza
- 24 wrześniaNiemcy zajmują Saint-Mihiel
- 27 wrześniaPoczątek oblężenia Antwerpii
- 27 wrześniaOblężenie Antwerpii
- 2 październikaNiemcy zajmują Dendermonde
- 3 październikaBrytyjska piechota morska przybywa do Antwerpii
- 7 październikaRząd belgijski przenosi się do Ostendy
- 12 październikaBitwa pod Messines (1914)
- 29 październikaBitwa pod Gheluvelt
- 10 listopadaNiemcy zdobywają Diksmuide
- 18 grudniaWalki nad Rawką i Bzurą
- 20 grudniaObrona Givenchy
- 20 grudniaObrona Givenchy
1915
- 8 styczniaBitwa pod Soissons
- 14 styczniaKoniec bitwy pod Soissons
- 26 styczniaKampania synajsko-palestyńska
- 31 styczniaNiemiecki atak gazowy pod Bolimowem
- 31 styczniaBitwa pod Bolimowem
- 3 lutegoPoczątek walk nad Kanałem Sueskim
- 3 lutegoAtak na Kanał Sueski
- 16 lutegoObrona Osowca
- 19 lutegoKampania gallipolijska
- 19 lutegoMorska operacja w Dardanelach
- 10 marcaPoczątek bitwy pod Neuve-Chapelle
- 10 marcaBitwa pod Neuve-Chapelle
- 17 marcaHamilton obejmuje dowództwo nad Dardanelami
- 18 marcaAtak floty w Dardanelach odparty
- 20 kwietniaObrona Wanu
- 22 kwietniaDruga bitwa pod Ypres
- 28 kwietniaBrytyjski układ z Idrisim
- 1 majaPoczątek bitwy pod Gorlicami
- 1 majaBitwa pod Gorlicami
- 8 majaBitwa o grzbiet Frezenberg
- 9 majaBitwa o grzbiet Aubers
- 15 majaPoczątek bitwy pod Festubert
- 15 majaBitwa pod Festubert
- 24 majaPoczątek bitwy nad Stryjem
- 24 majaBitwa nad Stryjem
- 24 majaOdbicie Przemyśla
- 31 majaPoczątek drugiej bitwy pod Al-Kurną
- 31 majaDruga bitwa pod Al-Kurną
- 3 czerwcaPaństwa centralne odbijają Przemyśl
- 4 czerwcaTrzeci atak na Kritię
- 4 czerwcaTrzecia bitwa o Kritię
- 12 czerwcaBitwa pod Mościskami i Lubaczowem
- 14 czerwcaTurecki atak na Perim
- 15 czerwcaKoniec bitwy pod Mościskami i Lubaczowem
- 19 czerwcaPołudniowoafrykańczycy ruszają na Otavifontein
- 23 czerwcaBitwy nad Isonzo
- 28 czerwcaPoczątek walk o wąwóz Gully
- 28 czerwcaBitwa o wąwóz Gully
- 5 lipcaBitwa pod An-Nasirijją
- 8 lipcaWalki o Col di Lana
- 13 lipcaPoczątek drugiej bitwy pod Przasnyszem
- 13 lipcaDruga bitwa pod Przasnyszem
- 5 sierpniaPaństwa centralne zdobywają Iwangród
- 6 sierpniaLądowanie w zatoce Suvla
- 6 sierpniaOblężenie Kowna
- 9 sierpniaOblężenie Nowogieorgijewska
- 17 sierpniaNiemcy zdobywają Kowno
- 20 sierpniaNiemcy zdobywają Nowogieorgijewsk
- 22 sierpniaRosjanie opuszczają Osowiec
- 3 wrześniaNiemcy zdobywają Grodno
- 22 wrześniaRozkaz do drugiego marszu na Jaunde
- 25 wrześniaPoczątek drugiej bitwy w Szampanii
- 25 wrześniaDruga bitwa w Szampanii
- 6 październikaPaństwa centralne atakują Serbię
- 6 październikaObrona Belgradu
- 18 październikaPoczątek trzeciej bitwy nad Isonzo
- 18 październikaTrzecia bitwa nad Isonzo
- 27 październikaLegiony zdobywają Kamieniuchę
- 10 listopadaPoczątek czwartej bitwy nad Isonzo
- 10 listopadaCzwarta bitwa nad Isonzo
- 20 listopadaNiemcy i Austriacy zajmują Novi Pazar
- 1 grudniaBułgarzy zajmują Prizren
- 19 grudniaPoczątek ewakuacji Suvli i Anzac
- 28 grudniaRozkaz ewakuacji przylądka Helles
1916
- 8 styczniaBitwa o Lovćen
- 13 styczniaBitwa nad Wadi
- 21 styczniaPierwsza bitwa pod Hanną
- 12 lutegoPoczątek szturmu Erzurum
- 16 lutegoMinisterstwo Wojny przejmuje kampanię mezopotamską
- 18 lutegoKapitulacja Mory
- 21 lutegoPoczątek bitwy pod Verdun
- 21 lutegoBitwa pod Verdun
- 25 lutegoNiemcy zdobywają fort Douaumont
- 30 kwietniaKoniec bitwy nad jeziorem Narocz
- 7 majaRosjanie zajmują Kasr-e Szirin
- 9 majaNiemiecki atak na Kondoa Irangi
- 14 majaPoczątek ofensywy w Trydencie
- 15 majaBitwa pod Asiago
- 2 czerwcaBitwa o Mount Sorrel
- 13 czerwcaKoniec bitwy o Mount Sorrel
- 20 czerwcaWojska osmańskie odbijają Kasr-e Szirin
- 1 lipcaPierwszy dzień bitwy nad Sommą
- 1 lipcaBitwa nad Sommą
- 1 lipcaBitwa pod Albert (1916)
- 2 lipcaBitwa pod Baranowiczami
- 7 lipcaKoniec włoskiej kontrofensywy w Trydencie
- 10 lipcaRosjanie odbijają Mamahatun
- 14 lipcaPoczątek bitwy o grzbiet Bazentin
- 14 lipcaBitwa o grzbiet Bazentin
- 15 lipcaBitwa o las Delville
- 19 lipcaAtak pod Fromelles
- 19 lipcaOsmańska ofensywa przez Synaj
- 19 lipcaBitwa pod Fromelles
- 23 lipcaPoczątek bitwy o grzbiet Pozières
- 25 lipcaRosjanie zdobywają Erzincan
- 4 sierpniaBitwa o Romani
- 6 sierpniaPoczątek szóstej bitwy nad Isonzo
- 6 sierpniaWojska osmańskie odbijają Muş i Bitlis
- 6 sierpniaSzósta bitwa nad Isonzo
- 24 sierpniaRosyjska kontrofensywa pod Muşem
- 29 sierpniaBrytyjczycy zajmują Iringę
- 2 wrześniaBitwa pod Tutrakanem
- 3 wrześniaKoniec bitwy o las Delville
- 7 wrześniaBrytyjczycy zajmują Kilwę
- 14 wrześniaPoczątek siódmej bitwy nad Isonzo
- 14 wrześniaSiódma bitwa nad Isonzo
- 15 wrześniaPoczątek bitwy pod Flers-Courcelette
- 15 wrześniaWspółpraca lotnictwa z czołgami
- 15 wrześniaBitwa pod Flers-Courcelette
- 17 wrześniaBrytyjczycy zajmują Lindi
- 22 wrześniaArabowie zdobywają Taif
- 25 wrześniaPoczątek bitwy pod Morval
- 26 wrześniaPoczątek bitwy o grzbiet Thiepval
- 26 wrześniaPoczątek bitwy pod Sybinem
- 26 wrześniaBitwa o grzbiet Thiepval
- 26 wrześniaBitwa pod Sybinem
- 1 październikaPoczątek bitwy o grzbiety Le Transloy
- 9 październikaPoczątek ósmej bitwy nad Isonzo
- 9 październikaÓsma bitwa nad Isonzo
- 24 październikaFrancuzi odbijają fort Douaumont
- 24 październikaPierwsza ofensywna bitwa pod Verdun
- 31 październikaPoczątek dziewiątej bitwy nad Isonzo
- 31 październikaDziewiąta bitwa nad Isonzo
- 3 listopadaFrancuzi odbijają fort Vaux
- 11 listopadaKoniec bitwy o wzgórza nad Ancre
- 13 listopadaZdobycie Beaumont-Hamel
- 13 listopadaBitwa nad Ancre
- 18 grudniaKoniec bitwy pod Verdun
1917
- 3 styczniaPoczątek walk pod Beho-Beho
- 23 lutegoBrytyjczycy forsują Tygrys pod Szumranem
- 14 marcaPotyczka pod Muszahidą
- 26 marcaPoczątek pierwszej bitwy o Gazę
- 26 marcaPierwsza bitwa o Gazę
- 9 kwietniaPoczątek bitwy pod Arras (1917)
- 9 kwietniaSzturm na grzbiet Vimy
- 9 kwietniaBitwa o grzbiet Vimy
- 9 kwietniaBitwa pod Arras (1917)
- 9 kwietniaPierwsza bitwa nad Scarpe (1917)
- 17 kwietniaPoczątek drugiej bitwy o Gazę
- 17 kwietniaDruga bitwa o Gazę
- 17 kwietniaTrzecia bitwa w Szampanii
- 19 kwietniaKoniec drugiej bitwy o Gazę
- 23 kwietniaDruga bitwa nad Scarpe (1917)
- 24 kwietniaBitwa pod Dojranem (1917)
- 3 majaTrzecia bitwa nad Scarpe (1917)
- 5 majaPoczątek bitwy nad Wardarem
- 9 majaKoniec bitwy pod Dojranem
- 12 majaDziesiąta bitwa nad Isonzo
- 5 czerwcaKoniec dziesiątej bitwy nad Isonzo
- 7 czerwcaPoczątek bitwy pod Messines (1917)
- 7 czerwcaBitwa pod Messines (1917)
- 8 czerwcaPershing w Anglii
- 10 czerwcaBitwa o Ortigarę
- 14 czerwcaKoniec bitwy pod Messines (1917)
- 19 lipcaPoczątek kontrofensywy w Galicji Wschodniej
- 19 lipcaKontrofensywa w Galicji Wschodniej
- 22 lipcaBitwa pod Mărăști
- 31 lipcaBitwa o grzbiet Pilckem
- 31 lipcaTrzecia bitwa pod Ypres
- 15 sierpniaPoczątek bitwy o wzgórze 70
- 15 sierpniaBitwa o wzgórze 70
- 16 sierpniaBitwa pod Langemarck (1917)
- 17 sierpniaPoczątek jedenastej bitwy nad Isonzo
- 17 sierpniaJedenasta bitwa nad Isonzo
- 18 sierpniaKoniec bitwy pod Langemarck (1917)
- 20 sierpniaDruga ofensywna bitwa pod Verdun
- 25 sierpniaKoniec bitwy o wzgórze 70
- 1 wrześniaBitwa o Rygę
- 2 wrześniaNocny nalot na Dover
- 12 wrześniaKoniec jedenastej bitwy nad Isonzo
- 20 wrześniaBitwa o grzbiet Menin Road
- 26 wrześniaPoczątek bitwy o Polygon Wood
- 3 październikaKoniec bitwy o Polygon Wood
- 4 październikaBitwa pod Broodseinde
- 12 październikaPierwsza bitwa pod Passchendaele
- 12 październikaPierwsza bitwa pod Passchendaele
- 23 październikaBitwa pod La Malmaison
- 24 październikaPoczątek bitwy pod Caporetto
- 24 październikaDwunasta bitwa nad Isonzo
- 26 październikaDruga bitwa pod Passchendaele
- 27 październikaPoczątek trzeciej bitwy o Gazę
- 27 październikaTrzecia bitwa o Gazę
- 9 listopadaWłosi wycofują się za Piawę
- 10 listopadaKoniec trzeciej bitwy pod Ypres
- 24 listopadaKoniec bitwy o Nabi Samwil
- 25 listopadaBitwa pod Ngomano
- 30 listopadaNiemieckie kontrnatarcie pod Cambrai
- 26 grudniaKoniec pierwszej bitwy nad Piawą
- 26 grudniaPoczątek obrony Jerozolimy
- 26 grudniaObrona Jerozolimy
1918
- 12 styczniaBitwa pod At-Tafilą
- 28 styczniaKoniec działań o At-Tafilę
- 21 marcaPoczątek operacji Michael
- 21 marcaOperacja Michael
- 23 marcaOstrzał Paryża z działa dalekonośnego
- 26 marcaBitwa pod Chan al-Baghdadi
- 28 marcaNiemiecki atak pod Arras
- 28 marcaPierwsza bitwa pod Arras
- 9 kwietniaPoczątek bitwy nad Lys
- 9 kwietniaBitwa nad Lys
- 9 kwietniaBitwa pod Estaires
- 11 kwietniaNiemcy zajmują Armentières i Merville
- 15 kwietniaKoniec bitwy pod Hazebrouck
- 17 kwietniaPierwsza bitwa o wzgórze Kemmel
- 23 kwietniaRajd na Zeebrugge
- 25 kwietniaNiemcy zdobywają wzgórze Kemmel
- 29 kwietniaBitwa o Scherpenberg
- 27 majaPoczątek trzeciej bitwy nad Aisne
- 27 majaNiemcy ponownie zajmują Craonne
- 27 majaTrzecia bitwa nad Aisne
- 28 majaAmerykanie zdobywają Cantigny
- 29 majaNiemcy zajmują Fère-en-Tardenois
- 30 majaBitwa pod Skra di Legen
- 9 czerwcaPoczątek bitwy nad Matz
- 9 czerwcaBitwa nad Matz
- 4 lipcaAustralijczycy zdobywają Hamel
- 4 lipcaBitwa pod Hamel
- 23 lipcaPoczątek bitwy w Soissonnais i nad Ourcq
- 8 sierpniaBitwa pod Amiens
- 18 sierpniaZdobycie grzbietu Outtersteene
- 18 sierpniaBitwa o grzbiet Outtersteene
- 21 sierpniaPoczątek bitwy pod Albert
- 21 sierpniaBitwa pod Albert
- 29 sierpniaNowozelandczycy odbijają Bapaume
- 30 sierpniaKoniec bitwy nad Scarpe
- 31 sierpniaDruga bitwa pod Bapaume
- 1 wrześniaAustralijczycy zajmują Péronne
- 2 wrześniaBitwa o linię Drocourt–Quéant
- 11 wrześniaBitwa pod Uchtą
- 15 wrześniaBitwa pod Dobrym Polem
- 18 wrześniaBitwa pod Épehy
- 18 wrześniaBitwa pod Dojranem
- 19 wrześniaPoczątek bitwy pod Megiddo
- 19 wrześniaBitwa pod Megiddo
- 20 wrześniaZajęcie Nazaretu i Bejsanu
- 28 wrześniaPoczątek piątej bitwy pod Ypres
- 29 wrześniaPoczątek bitwy o Kanał Saint-Quentin
- 7 październikaOdsiecz dla zaginionego batalionu
- 14 październikaPoczątek bitwy pod Kortrijk
- 15 październikaAlianci zajmują Menen
- 17 październikaPoczątek bitwy nad Selle
- 1 listopadaAtak na Fife
- 1 listopadaBitwa pod Valenciennes
- 4 listopadaPoczątek bitwy nad Sambrą
- 4 listopadaŚmierć Wilfreda Owena
- 4 listopadaBitwa nad Sambrą
- 30 grudniaAlianci zajmują Kodysz