Broń i technika
Działo paryskie
Niemieckie działo dalekonośne kalibru 21 cm, które od 23 marca do 9 sierpnia 1918 roku ostrzeliwało Paryż z odległości ponad 100 km. Paryżanie nazywali je „Bertą”, mylnie łącząc je z Grubą Bertą.
Działo zbudowały zakłady Kruppa: w zużyte lufy okrętowych dział kalibru 38 cm wstawiono długie wkładki kalibru 21 cm, a lufa z przedłużeniem mierzyła ponad 30 metrów. Pocisk ważący około 100 kg wznosił się na wysokość około 40 km, gdzie rzadkie powietrze prawie nie stawiało oporu, i spadał po około trzech minutach lotu. Każdy strzał zdzierał gwint, więc lufy przewiercano na większy kaliber i wymieniano. Obsługiwali je marynarze pod dowództwem wiceadmirała Maximiliana Rogge, a Niemcy nazywali je też działem cesarza Wilhelma.
Pierwsze pociski spadły na Paryż 23 marca 1918 roku, dwa dni po rozpoczęciu wiosennej ofensywy, z lasu koło Crépy pod Laon. 29 marca pocisk trafił w kościół św. Gerwazego i Protazego w czasie nabożeństwa i zabił około 90 osób. Ostrzał z przerwami, z kolejnych stanowisk, trwał do 9 sierpnia. Według paryskiej prefektury policji spadło 367 pocisków, które zabiły 256 osób i raniły 620; niemieckie dane mówią o około 320 strzałach. Działo miało łamać morale paryżan, ale nie zmieniło przebiegu wojny, a żadne nie wpadło w ręce aliantów.
Źródła
W kronice
(12)12 tekstów używa tego pojęcia.
1918
- 23 marcaOstrzał Paryża z działa dalekonośnego
- 24 marcaNiemcy zdobywają Bapaume i Péronne
- 29 marcaPocisk trafia w kościół Saint-Gervais
- 27 majaTrzecia bitwa nad Aisne
- 31 majaNiemcy nad Marną
- 18 czerwcaFranchet d'Espérey dowódcą w Salonikach
- 9 sierpniaOstatni ostrzał Paryża
- 16 wrześniaOstatni nalot na Paryż
- 13 październikaFrancuzi odbijają Laon