Sterowiec

Sterowiec to statek powietrzny lżejszy od powietrza, który unosi gaz nośny, a porusza się dzięki własnym silnikom i sterom. W czasie I wojny światowej słowo to oznacza przede wszystkim wielkie niemieckie sterowce sztywne, od nazwiska konstruktora nazywane zeppelinami. Niemcy używali ich do rozpoznania, zwłaszcza nad morzem, i do pierwszych w dziejach nalotów na miasta odległe o setki kilometrów od frontu.

Budowa

Hrabia Ferdinand von Zeppelin zamknął osobne komory z wodorem w sztywnym szkielecie z metalu, a gondole z silnikami przymocował do kadłuba. Jego pierwszy statek wzniósł się w 1900 roku. Konkurencją była firma Schütte-Lanz, która budowała szkielety z drewna i sklejki, wrażliwe na wilgoć, ale potocznie zeppelinami nazywano wszystkie sterowce sztywne. W czasie wojny sterowce rosły z roku na rok: według zestawień firma Zeppelina zbudowała ich wtedy 84, a największe miały nawet po sześć silników i zabierały kilka ton bomb.

Armia i marynarka

Sterowce miały osobno armia i marynarka. Armia od pierwszych dni wojny wysyłała je nad front i już w sierpniu sterowiec zbombardował Liège. Lecące nisko i za dnia olbrzymy okazały się jednak łatwym celem nawet dla piechoty, jak Z V pod Mławą. Marynarka, która miała większość sterowców, używała ich przede wszystkim do rozpoznania nad Morzem Północnym i Bałtykiem. W ostatniej fazie bitwy jutlandzkiej, rano 1 czerwca, sterowce dostrzegły brytyjskie zespoły, ale nie wpłynęły na przebieg bitwy.

Naloty

Na początku stycznia 1915 roku cesarz Wilhelm II zgodził się na bombardowanie Wysp Brytyjskich i 19 stycznia sterowce marynarki po raz pierwszy zrzuciły bomby na Anglię. W marcu dotarły nad Paryż, a 31 maja wojskowy LZ 38 zbombardował Londyn. Nalotami marynarki kierował Peter Strasser, który do końca wierzył w skuteczność wielkich sterowców.

Sterowce latały nocą i często nie wiedziały, nad jakim miastem są, a ich bomby spadały na przypadkowe domy. Według brytyjskich danych w około 50 nalotach zginęło w Wielkiej Brytanii ponad 500 osób (zestawienia podają 557), a ponad tysiąc zostało rannych. Szkody wojskowe były niewielkie, ale naloty zmuszały Brytyjczyków do trzymania w kraju ludzi i sprzętu potrzebnych na froncie.

Obrona i koniec

Wodór, który unosił sterowiec, łatwo się zapalał. W czerwcu 1915 roku Reginald Warneford zniszczył nad Gandawą LZ 37 bombami zrzuconymi z samolotu, a później nocne samoloty myśliwskie dostały amunicję wybuchową i zapalającą. Od jesieni 1916 roku zaczęły strącać sterowce jeden po drugim, poczynając od SL 11 pod Cuffley, pierwszego niemieckiego sterowca zniszczonego nad brytyjskim lądem. Armia po tej stracie praktycznie zrezygnowała z nalotów na Anglię.

Marynarka wprowadziła sterowce wysokościowe, latające ponad 5000 metrów, ale tam załogi gubiły drogę, a wichura spychała je z kursu, jak w czasie „cichego nalotu”. Ostatnia wyprawa, 5 sierpnia 1918 roku, skończyła się zestrzeleniem L 70 i śmiercią Strassera. Według jednego z zestawień Niemcy stracili ponad połowę ze 125 sterowców użytych w wojnie. Już w 1917 roku główny ciężar nalotów na Anglię przejęły bombowce.

Według niemieckich danych najdłuższy wówczas lot w dziejach lotnictwa wykonał L 59, który w listopadzie 1917 roku wiózł z Bułgarii zaopatrzenie dla wojsk Lettow-Vorbecka w Afryce Wschodniej i nad Sudanem zawrócił na rozkaz, po około 95 godzinach w powietrzu. Po wojnie traktat wersalski zakazał Niemcom lotnictwa wojskowego i sterowców, a 23 czerwca 1919 roku załogi zniszczyły w hangarach wiele statków, by nie oddać ich zwycięzcom.