Krwawy kwiecień

30 kwietnia 1917 roku skończył się najcięższy miesiąc w dziejach brytyjskiego lotnictwa wojskowego. W czasie bitwy pod Arras niemieckie eskadry myśliwskie zestrzeliły według różnych zestawień od 245 do 275 samolotów Royal Flying Corps. Około 211 brytyjskich lotników zginęło lub zaginęło, a 108 dostało się do niewoli. Niemcy stracili w tym czasie około 66 samolotów. Brytyjska historia oficjalna lotnictwa, The War in the Air, pisze, że w żadnym innym miesiącu wojny RFC nie było w tak ciężkim położeniu i nie poniosło tak dużych strat. Sami lotnicy nazwali ten miesiąc „krwawym kwietniem” (Bloody April). Data 30 kwietnia zamyka ten okres umownie, ale tego dnia Niemcy wypróbowali nad Arras nowy sposób walki, który zapowiadał następny etap wojny w powietrzu.

Niemiecka przewaga

Brytyjczycy mieli przewagę liczebną. Według historii oficjalnej na froncie 1 i 3 Armii, które miały uderzyć pod Arras, RFC miało 25 dywizjonów i 365 sprawnych samolotów, z czego jedna trzecia to myśliwce. Naprzeciw stała niemiecka 6 Armia z 195 samolotami, z których mniej więcej połowa była uzbrojona do walki. Przewagę jakościową mieli jednak Niemcy. Po reformie niemieckiego lotnictwa jesienią 1916 roku myśliwce zebrano w osobne eskadry (Jagdstaffeln), a ich piloci, szkoleni według zasad Oswalda Boelckego, latali na dwupłatowcach Albatros D.III, szybszych i lepiej uzbrojonych od większości maszyn brytyjskich. Albatros miał dwa karabiny maszynowe strzelające przez śmigło, większość samolotów alianckich jeden. Przestarzałe brytyjskie myśliwce ze śmigłem pchającym, jak Airco DH.2, nie miały już z nim szans.

Brytyjskie lotnictwo nie mogło się przy tym bronić. Jego głównym zadaniem było rozpoznanie, fotografowanie niemieckich pozycji i kierowanie ogniem artylerii, czyli loty nad liniami przeciwnika, na które Niemcy mogli spokojnie czekać nad własnym terenem. Dowódca RFC we Francji, generał Hugh Trenchard, wymagał przy tym od lotników nieustannej ofensywy: nawet myśliwce miały walczyć nad niemiecką stroną frontu. Na dodatek pilotów brakowało, a szkolenie nowych w Anglii skrócono, jak przyznaje historia oficjalna, „do granicy niebezpieczeństwa”.

Kwiecień nad Arras

Ofensywa powietrzna zaczęła się według historii oficjalnej 4 kwietnia, pięć dni przed natarciem piechoty. Miała odepchnąć niemieckie samoloty od pola bitwy. W ciągu pierwszych pięciu dni Brytyjczycy stracili w walce 75 samolotów i 105 lotników, a kolejne 56 maszyn rozbiło się w wypadkach. 5 kwietnia do pierwszego lotu bojowego wystartowało sześć nowych dwumiejscowych myśliwców Bristol F.2 z 48 Dywizjonu, prowadzonych przez kapitana Williama Leefe Robinsona, bohatera, który we wrześniu 1916 roku zestrzelił nad Anglią sterowiec. Pod Douai spotkały pięć Albatrosów z Jagdstaffel 11 prowadzonych przez Manfreda von Richthofena. Wróciły tylko dwa. Dwa zestrzelił sam Richthofen, a Leefe Robinson trafił do niewoli. Następnego dnia pięć samolotów F.E.2d z 57 Dywizjonu zostało zestrzelonych w jednym patrolu.

Od 9 kwietnia, gdy ruszyło natarcie piechoty i Kanadyjczycy zdobyli grzbiet Vimy, pogoda często nie pozwalała latać, ale gdy się przejaśniało, straty znów rosły. 13 kwietnia eskadra Richthofena zgłosiła 13 zestrzeleń, w tym sześć samolotów rozpoznawczych R.E.8 jednej formacji. Tego dnia Richthofen odniósł 41. zwycięstwo i wyprzedził swojego mistrza, Boelckego, który zginął jesienią 1916 roku z 40 zwycięstwami. Kilka dni wcześniej awansowano go na rotmistrza. Jego czerwony Albatros stał się dla brytyjskich lotników postrachem, a eskadra, w której latał też jego brat Lothar, zestrzeliła w kwietniu według zestawień 89 samolotów, ponad jedną trzecią wszystkich brytyjskich strat. 29 kwietnia sam Richthofen zgłosił cztery zwycięstwa w ciągu jednego dnia i miał ich już 52.

Nowa taktyka

30 kwietnia Niemcy po raz pierwszy połączyli cztery eskadry myśliwskie z lotnisk pod Douai, w tym Jastę 11, w jedną grupę, która rano wyleciała nad front w sile około dwudziestu maszyn. Stoczyła kilka długich walk z brytyjskimi formacjami i zestrzeliła między innymi dwa samoloty F.E.2d i dwa F.E.2b, zmuszając też patrol Bristoli do porzucenia rozpoznania. Brytyjczycy natychmiast nazwali tę grupę „cyrkiem Richthofena”, choć jak zauważa historia oficjalna, prawdziwe skrzydło myśliwskie pod jego dowództwem powstało dopiero w czerwcu. RFC odpowiedziało wzmacnianiem patroli i lataniem w większych formacjach.

Mimo strat brytyjskie lotnictwo wykonało w kwietniu swoje zadania: artyleria dostała zdjęcia i meldunki, a pierwsze dni ofensywy należały do największych sukcesów armii brytyjskiej. Od maja sytuacja zaczęła się zmieniać. 1 maja Richthofen wyjechał na urlop do Niemiec, a na froncie pojawiało się coraz więcej nowych brytyjskich samolotów: S.E.5, Bristol Fighter, którego załogi nauczyły się już nim walczyć, i Sopwith Triplane lotnictwa marynarki. Brytyjska historia oficjalna uznała, że lotnicy RFC, którzy przez cały kwiecień walczyli bez względu na przewagę przeciwnika, byli gotowi wykorzystać każde osłabienie niemieckiego wysiłku.