Powstanie niemieckich sił powietrznych

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 25 listopada 1916 roku, że niemieckie siły powietrzne stały się odrębną częścią armii. Była to zmiana rozłożona na kilka tygodni. Jej podstawą był rozkaz cesarza Wilhelma II z 8 października 1916 roku, który powoływał nowe stanowisko: komenderującego generała sił powietrznych (Kommandierender General der Luftstreitkräfte, w skrócie Kogenluft). Objął je generał porucznik Ernst von Hoeppner. Według niemieckiej Wikipedii cesarz powierzył mu to stanowisko 12 listopada, a 20 listopada nazwa Luftstreitkräfte („siły powietrzne”) została oficjalnie wprowadzona jako określenie samodzielnej części armii polowej. Część opracowań liczy jednak urzędowanie Hoeppnera już od 8 października. Samej daty 25 listopada nie znaleźliśmy w dostępnych źródłach jako dnia konkretnego rozkazu, ale mieści się ona w tym ciągu zmian. Do tej pory niemieckie lotnictwo wojskowe nazywano wojskami lotniczymi (Fliegertruppe).

Lekcja znad Sommy

Reformę wymusiło lato 1916 roku. Nad Sommą alianckie lotnictwo miało ogromną przewagę liczebną. Brytyjskie i francuskie samoloty kierowały ogniem artylerii, fotografowały niemieckie pozycje i atakowały je z małej wysokości, a niemieccy lotnicy rzadko mogli im przeszkodzić. Hoeppner pisał po wojnie, że wszystkie meldunki wojsk wskazywały na „zgubne skutki” przewagi nieprzyjaciela w powietrzu. Ciężkie straty poniosła też niemiecka artyleria przeciwlotnicza, której konne baterie stały odsłonięte kilka kilometrów za linią piechoty.

Pomysł połączenia wszystkich środków walki w powietrzu był starszy. Wiosną 1916 roku, pod wrażeniem walk powietrznych nad Verdun, szef lotnictwa polowego (Feldflugchef) Hermann Thomsen napisał memoriał, w którym domagał się jednolitego kierownictwa nad całym lotnictwem i obroną przeciwlotniczą armii i marynarki. Najlepszym rozwiązaniem byłby według niego osobny urząd lotnictwa Rzeszy, równy ministerstwu wojny i urzędowi marynarki, jak w Wielkiej Brytanii, gdzie rozważano już utworzenie ministerstwa lotnictwa. Ministerstwo wojny jednak nic w tej sprawie nie zrobiło, a urząd marynarki pomysł odrzucił. Dopiero nowe naczelne dowództwo, które pod koniec sierpnia objęli Paul von Hindenburg i Erich Ludendorff, przeprowadziło przynajmniej część tych planów.

Generał od lotnictwa

Rozkaz z 8 października nakazywał, „stosownie do rosnącego znaczenia wojny powietrznej”, połączyć w jednym urzędzie wszystkie środki walki w powietrzu i obrony przeciwlotniczej armii, na froncie i w kraju. Kogenluft podlegali odtąd lotnicy, oddziały balonów obserwacyjnych, sterowce armii, wojskowa służba meteorologiczna, artyleria przeciwlotnicza i obrona powietrzna kraju. Miał odpowiadać za ich jednolitą rozbudowę, wyposażenie i użycie.

Ernst von Hoeppner urodził się w 1860 roku w Uninie (Tonnin) na wyspie Wolin. Był kawalerzystą i nie miał żadnego doświadczenia lotniczego. W 1914 roku był szefem sztabu 3 Armii, w 1915 roku 2 Armii, a od kwietnia 1916 roku dowodził 75 Dywizją Rezerwową. Uchodził jednak za znakomitego dowódcę, energicznego i umiejącego przeprowadzić swoją wolę. Jego szefem sztabu został Thomsen, a stanowisko szefa lotnictwa polowego zlikwidowano. Za organizację lotnictwa w kraju odpowiadał major Wilhelm Siegert.

Zjednoczenie nie było pełne, co Hoeppner przyznawał w swoich wspomnieniach. Lotnictwo marynarki i jej sterowce, którymi nad Anglię latali ludzie Petera Strassera, pozostały poza jego władzą. Hoeppner podkreślał jednak, że powstało pojęcie „niemieckich sił powietrznych”, a lotnicy rozproszeni dotąd w małych oddziałach przy armiach i korpusach poczuli, że należą do jednej, ważnej broni.

Myśliwcy i program zimowy

Najważniejszym zadaniem nowego dowództwa było odebranie aliantom przewagi w powietrzu. Pierwszy krok zrobiono jeszcze przed reformą. Od sierpnia 1916 roku, według propozycji asa myśliwskiego Oswalda Boelckego, samoloty myśliwskie, przydzielane dotąd po kilka do oddziałów lotniczych, zbierano w osobne eskadry myśliwskie (Jagdstaffeln). Dostały nowe dwupłatowce Albatros D.I i D.II oraz Halberstadt, uzbrojone w dwa karabiny maszynowe strzelające przez śmigło. Jesienią szala w powietrzu nad Sommą zaczęła się przechylać na stronę niemiecką. Sam Boelcke zginął 28 października, gdy w walce zderzył się z samolotem swojego kolegi z eskadry, Erwina Böhmego. Jego uczeń z Jagdstaffel 2, Manfred von Richthofen, 23 listopada zestrzelił majora Lanoe Hawkera, jednego z najsłynniejszych brytyjskich lotników.

Program, który Kogenluft przygotował na zimę, przewidywał zwiększenie liczby eskadr myśliwskich do 36 do wiosny 1917 roku i specjalne szkolenie ich pilotów, w tym w szkole myśliwców pod Valenciennes. Większość pozostałych oddziałów lotniczych miała się zająć przede wszystkim rozpoznaniem i kierowaniem ogniem artylerii, a część eskadr bombowych podzielono na mniejsze jednostki, które osłaniały samoloty obserwacyjne. Przy dowództwach armii oficerowie sztabowi do spraw lotnictwa zostali dowódcami lotnictwa armii, z władzą nad wszystkimi jej oddziałami lotniczymi.

Wielka Brytania, która w maju powołała Radę Lotniczą bez władzy wykonawczej, wciąż miała dwa rywalizujące ze sobą lotnictwa, armii i marynarki. Połączyła je w samodzielne Royal Air Force dopiero w kwietniu 1918 roku. Niemiecka reforma szybko przyniosła skutki: wiosną 1917 roku eskadry myśliwskie zadały lotnictwu brytyjskiemu nad Arras straty tak ciężkie, że kwiecień tego roku nazwano „krwawym kwietniem”.