Pocisk trafia w kościół Saint-Gervais

W Wielki Piątek 29 marca 1918 roku, około 16.30, pocisk niemieckiego działa paryskiego trafił w dach kościoła św. Gerwazego i Protazego, stojącego za paryskim ratuszem, kilkadziesiąt metrów od Sekwany. Świątynia była pełna wiernych, którzy właśnie kończyli popołudniowe nabożeństwo wielkopiątkowe. Wybuch obalił jeden z filarów, a wsparta na nim część kamiennego sklepienia runęła na klęczących ludzi. Zginęło około dziewięćdziesięciu osób, a kilkadziesiąt zostało rannych. Był to najtragiczniejszy pojedynczy strzał w całym ostrzale Paryża.

Cisza przed Wielkim Piątkiem

Ostrzał miasta zaczął się 23 marca i przez trzy dni pociski spadały na Paryż mniej więcej co kwadrans. Od poniedziałku 25 marca działa jednak milczały. Paryskie gazety pisały, że uciszyła je francuska artyleria, która od 24 marca ostrzeliwała ich stanowiska koło Crépy pod Laon. Przyczyna była inna. Według Henry’ego W. Millera, amerykańskiego oficera artylerii, który po wojnie opisał ostrzał na podstawie dokumentów francuskich i niemieckich, rankiem 25 marca jedno z dział eksplodowało przy strzale, zabijając pięciu ludzi obsługi i raniąc kilkunastu. Niemcy wstrzymali ogień, żeby zbadać przyczynę wypadku i wymienić zużytą lufę. Paryżanie przyjęli trzy spokojne dni z ulgą, a władze doradzały im tylko, by w czasie ostrzału chodzili północną i wschodnią stroną ulic i nie zbierali się w tłumy.

29 marca ogień wznowiono po południu, z nowej lufy. Około 15.30 dwa pociski spadły w podparyskich Montrouge i Châtillon, nikogo nie raniąc, a w większej części miasta nawet ich nie usłyszano. Wielu sądziło, że i ten dzień minie spokojnie.

Zawalone sklepienie

W kościele Saint-Gervais wierni, w większości kobiety, odprawili trzygodzinne nabożeństwo wielkopiątkowe i modlili się na klęczkach. Pocisk przebił dach i wybuchł nad nawą. Kamienny filar załamał się, a za nim zaczęło pękać i spadać sklepienie. Bloki kamienia, niektóre ważące kilkaset kilogramów, przysypały wiernych, miejscami warstwą wysoką na prawie dwa metry. Ocaleli rzucili się do drzwi, a z góry wciąż leciały kamienie. Ratunek nieśli żołnierze francuscy i amerykańscy, sanitariusze, Czerwony Krzyż, duchowni i przechodnie. Spod gruzów wydobywano rannych i zabitych, którym błogosławił arcybiskup Paryża, kardynał Leon-Adolphe Amette. Na miejsce szybko przyjechali premier Georges Clemenceau i prezydent Raymond Poincaré. Witraże kościoła zdjęto i ukryto już na początku wojny, więc straty w zabytkowym wyposażeniu były mniejsze, niż mogły być.

Liczby ofiar różnią się w źródłach. Miller pisał o 88 zabitych, wśród nich 67 kobietach i dwojgu dzieciach, oraz o 68 rannych. Najczęściej podaje się 91 zabitych i 68 rannych, a według niektórych opracowań zabitych było 92. Wśród ofiar byli francuski generał Francfort, Henri Stroehlin z poselstwa szwajcarskiego i córka konsula generalnego Belgii, a także cywile francuscy, brytyjscy i amerykańscy. Tego dnia na okolice Paryża spadł jeszcze jeden pocisk, około 17.45 w Montrouge, nie raniąc nikogo.

Echo

Wiadomość obiegła prasę francuską i zagraniczną, także amerykańską. Deputowany Grousseau mówił w Izbie Deputowanych o „barbarzyńskim wrogu”, który ostrzelał kościół w czasie modlitwy. Działo paryskie strzelało na ślepo, z odległości ponad stu kilometrów, i nie mogło celować w konkretny budynek. Obsługa działa dowiedziała się dopiero następnego dnia, że w Paryżu trafiono kościół. Dla paryżan i dla prasy sprzymierzonych zabicie wiernych w Wielki Piątek stało się jednak symbolem tego, czemu służył ostrzał: zastraszania ludności cywilnej. Kolejne pociski spadły na miasto już nazajutrz rano, a ostrzał trwał z przerwami do sierpnia. W kościele do dziś widać ślady uderzenia na filarach, a jedna z kaplic upamiętnia ofiary.