Legiony zdobywają Kamieniuchę

W nocy 27 października 1915 roku III batalion 6 pułku piechoty Legionów Polskich podszedł pod rosyjskie okopy przed wsią Kamieniucha na Wołyniu i razem z niemieckimi grenadierami uderzył na bagnety. Linie nieprzyjaciela zostały przerwane, a po zaciętej walce wręcz wieś znalazła się w rękach legionistów, którzy wzięli ponad 400 jeńców. Dla młodego, sformowanego latem pułku był to jeden z najkrwawszych bojów całego szlaku bojowego.

Po zdobyciu Kukli

Kamieniucha leżała nieco na północny wschód od wsi Kukle, którą grupa podpułkownika Edwarda Rydza-Śmigłego zdobyła 22 października. Walki toczyły się w rejonie wyłomu, który kilka dni wcześniej rosyjska 8 Armia generała Aleksieja Brusiłowa wybiła we froncie austro-węgierskim i niemieckim nad Styrem. Rosjanie, wyparci z Kukli, nie cofnęli się daleko. Przez kilka dni silnie ostrzeliwali pozycje legionistów pod Kuklami, a sami umocnili się w Kamieniusze. Polacy odpowiadali nocnymi wypadami. W walce na bagnety o folwark Kopne zdobyte rosyjskie okopy przechodziły z rąk do rąk, aż legioniści odbili je ponownie następnego dnia.

Do szturmu na wieś wyznaczono 6 pułk, 1 pułk z I Brygady i niemiecki 1 Pułk Grenadierów. Legiony należały wtedy do austro-niemieckiej grupy armii generała Alexandra von Linsingena i miały osłaniać od wschodu Kowel, najważniejszy węzeł kolejowy na tym odcinku frontu. W walkach brał udział także 7 pułk.

Szturm

Pierwsze natarcie, 25 października, zatrzymał silny ogień rosyjskich dział i haubic. Dwa dni później dowódcy postawili na zaskoczenie. III batalion 6 pułku pod osłoną nocy podsunął się blisko linii nieprzyjaciela i dopiero wtedy ruszył do ataku razem z niemieckimi grenadierami. Rosjanie odpowiedzieli kontratakiem na południowym skrzydle, przy wsi Rudka, ale tam zatrzymał ich odwód 6 pułku. Straty pułku sięgnęły około 10 procent stanu. Po walce pułk przeszedł do odwodu.

Daty samego szturmu podawane są różnie. Opisy szlaku bojowego 6 pułku podają 27 października. Historyk Michał Klimecki pisze o boju pod Kamieniuchą 28 października, a według relacji Felicjana Sławoja Składkowskiego, wtedy lekarza 7 pułku, walki trwały tu jeszcze 29 października. Marek Dutkiewicz, który zbadał legionową służbę zdrowia, opisuje walki w tym rejonie jako ciąg krwawych starć od 21 do 30 października.

Śmierć Żulińskiego

W walkach pod Kamieniuchą ciężko ranny w brzuch odłamkami szrapnela został porucznik Tadeusz Żuliński, dowódca kompanii 7 pułku. Był pierwszym komendantem naczelnym Polskiej Organizacji Wojskowej i w sierpniu 1915 roku przyprowadził z Warszawy do I Brygady batalion ochotników. Przewieziony do zakładu sanitarnego I Brygady w Sewerynówce, zmarł tam 5 listopada na zapalenie otrzewnej. Józef Piłsudski uczcił jego pamięć osobnym rozkazem.

Jesienne boje na Wołyniu zwróciły na legionistów uwagę sojuszników. Niemieckie i austro-węgierskie dowództwa coraz częściej pisały w rozkazach o „polskim wojsku” i chwaliły męstwo legionistów. W 6 pułku pamięć o tych dniach przetrwała w Krzyżu Pamiątkowym, ustanowionym w 1916 roku: na jego ramionach wybito nazwy Kukle, Kopne, Kamieniucha, Kostiuchnówka i Góra Polaków.