Legiony zdobywają Polską Górę

10 listopada 1915 roku, po kilku godzinach zaciętej walki, legioniści z II Brygady razem z oddziałami węgierskimi i austriackimi zdobyli silnie umocnione rosyjskie pozycje pod wsią Kostiuchnówka na Wołyniu. Głównym celem było wzgórze z punktem triangulacyjnym 195,45, znane jako Wzgórze Cegielniane. Pięć dni wcześniej pierwszy szturm na to samo wzgórze załamał się w ogniu karabinów maszynowych. Niemieccy towarzysze broni nazwali je później Polenberg, czyli Polską Górą.

Rosyjskie uderzenie

Pod koniec września legioniści z 1 pułku po raz pierwszy weszli do Kostiuchnówki, ale musieli się z niej wycofać. Rosjanie trzymali przeprawy przez Styr i w październiku kilka razy przerywali front. Legiony Polskie zatykały wyłomy, między innymi pod Kuklami i Kamieniuchą. Pod koniec października z Besarabii przybyła II Brygada pułkownika Ferdynanda Küttnera. Jej żołnierzy wyładowano na stacji Maniewicze i od razu skierowano do walk w rejonie Wołczecka i Wielkiej Miedwieży. 2 pułk zaatakował 3 listopada, ale bez wsparcia sąsiednich jednostek austro-węgierskich nie wykonał zadania.

W nocy z 3 na 4 listopada Rosjanie przypuścili gwałtowny atak na Kostiuchnówkę. Gdy wycofała się austro-węgierska brygada, odsłonięte zostało skrzydło 6 pułku. W krytycznym momencie na pierwszą linię rzucono kompanię sztabową Komendy Legionów i doraźne oddziałki złożone z ordynansów, kancelistów, kucharzy i żołnierzy z warsztatów. Polskie kontrataki trwały od wieczora 4 listopada przez cały następny dzień. Zatrzymanie Rosjan dało austriackiemu dowództwu czas na przygotowanie kontruderzenia. Datę 4 listopada 1915 roku upamiętnia dziś tablica na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie.

Dwa szturmy

Ciężar natarcia miał spocząć na 2 i 3 pułku II Brygady. Dowódca 3 pułku, podpułkownik Henryk Minkiewicz, ostrzegał, że czołowy szturm na pozycje osłonięte drutem kolczastym i bronione przez karabiny maszynowe skończy się klęską. Komenda Legionów odrzuciła jego zastrzeżenia. 5 listopada atak załamał się w ogniu karabinów maszynowych i dział, a straty w zabitych, rannych i kontuzjowanych sięgnęły połowy stanów atakujących kompanii. Według historyka Marka Dutkiewicza w tym ataku szły także wydzielone kompanie 5 i 7 pułku z I Brygady. Lekarz Marian Wowkonowicz, gdy polegli lub zostali ranni wszyscy sanitariusze, sam zebrał w nocy i ewakuował ponad stu rannych. Poległych pochowano na wiejskim cmentarzu w Wołczecku. W nocy z 7 na 8 listopada Rosjanie uderzyli pod Bielgowem na tyły 2 pułku i wzięli do niewoli obsadę batalionowego punktu opatrunkowego. Odparcie tego ataku kosztowało pułk około 200 żołnierzy.

Drugi szturm przygotowano starannie. Obok Polaków skierowano do walki oddziały węgierskie i austriackie. Kompanie II batalionu 3 pułku i I batalionu 2 pułku posuwały się wzdłuż drogi z Wielkiej Miedwieży na Kostiuchnówkę, wspierane przez blisko sto dział różnego kalibru i baterię miotaczy bomb. Przygotowano też odwody. 10 listopada po kilku godzinach walki wzgórze i rejon Kostiuchnówki były zdobyte. Żołnierze 3 pułku wyparli Rosjan także z lasu na tyłach wzgórza. Zarys dziejów 3 pułku podaje jako dzień zdobycia Kostiuchnówki 9 listopada.

Polska Góra

Był to jeden z ostatnich bojów Legionów w 1915 roku. W drugiej połowie listopada walki wygasły, a front ustalił się na zachód od Styru. Legioniści zaczęli budować ziemianki, schrony i zasieki. Przez zimę obsadzali kilkunastokilometrowy odcinek od Optowej po Kostiuchnówkę. Jesienne boje zjednały im szacunek sojuszników. Niemcy nazwali wzgórze 195,45 Polską Górą, pobliski lasek Polskim Lasem, a kładkę na rzeczce Garbach Polskim Mostem. Te same miejsca w lipcu 1916 roku stały się polem największej bitwy Legionów.