Legiony zdobywają Kukle

22 października 1915 roku około godziny 17.00 legioniści z grupy podpułkownika Edwarda Rydza-Śmigłego po zaciętej walce zajęli wieś Kukle w lasach Wołynia, na zachód od rzeki Styr. Kilka dni wcześniej Rosjanie rozerwali w tej okolicy front wojsk austro-węgierskich i niemieckich. Zdobycie wsi pomogło zamknąć lukę i było jednym z pierwszych sukcesów Legionów Polskich w jesiennej kampanii wołyńskiej.

Legiony nad Stochodem i Styrem

Pod koniec sierpnia 1915 roku I Brygadę i 4 pułk piechoty skierowano z Podlasia na Wołyń. 6 września legioniści weszli do Kowla i w ciągu tygodnia oczyścili z rosyjskiej jazdy okolicę aż po rzekę Stochód. Pod koniec września dołączył 6 pułk z III Brygady, a w drugiej połowie października z Besarabii przybyła II Brygada. Po raz pierwszy od początku wojny wszystkie trzy brygady walczyły na jednym odcinku frontu i pod jedną komendą. Na Wołyniu podlegały austro-węgierskiej 4 Armii, a od jesieni grupie armii generała Alexandra von Linsingena.

Wspólna komenda szybko przerodziła się w spór. W nocy z 14 na 15 września Józef Piłsudski zlekceważył rozkaz komendanta Legionów, generała Karola Trzaski-Durskiego, który dzielił jego brygadę na dwie grupy. Trzaska-Durski zażądał od dowództwa 4 Armii usunięcia brygadiera. Austriacy wybrali inne rozwiązanie. 17 września Piłsudski oddał dowództwo części brygady Rydzowi-Śmigłemu, a sam z 4 i 5 pułkiem oraz ułanami objął odcinek nad Styrem pod Kołkami. Grupa Rydza, czyli 1 i 7 pułk, oraz 6 pułk podlegały odtąd bezpośrednio Komendzie Legionów.

Grupa ta poniosła na początku października porażkę. Pod koniec września legioniści weszli do Kostiuchnówki i na krótko zdobyli pobliską wieś Kołodię, ale Rosjanie, broniąc przeprawy przez Styr, kontratakowali. Po kilkugodzinnych walkach 1 października 1, 6 i 7 pułk musiały się cofnąć na zachód, a niektóre kompanie przebijały się przez nieprzyjacielską piechotę i jazdę w czworobokach.

Przełamanie pod Czartoryskiem

W drugiej połowie października generał Aleksiej Brusiłow uderzył prawym skrzydłem rosyjskiej 8 Armii, by na całej długości wyjść z powrotem nad Styr. Według rosyjskich opracowań, opartych na wspomnieniach dowódcy, 4 Dywizja Strzelców generała Antona Denikina przeprawiła się przez rzekę, zdobyła Czartorysk i do 20 października wbiła się we front klinem szerokim na 18 i głębokim na ponad 20 kilometrów. Sąsiednie korpusy nie poszły jednak za nią, a Niemcy i Austriacy ściągali odwody ze wszystkich stron. Przez dwa dni dywizja Denikina walczyła frontem na cztery strony, a rankiem 22 października została wycofana.

Legiony należały do odwodów rzuconych na wyłom. 20 października 6 pułk, który po wcześniejszych walkach odpoczywał na tyłach, znów wyruszył w pole i razem z austro-węgierską 10 Dywizją Kawalerii uderzył na Rosjan od południa.

Jabłonka i Kukle

21 października przed świtem III batalion 6 pułku zaatakował wieś Jabłonkę. Natarcie ruszyło za wcześnie, bez porozumienia z sąsiadami, i się załamało. Dopiero uderzenie I batalionu 1 pułku od północy wzięło obrońców w kleszcze. Legioniści wzięli około 200 jeńców i kilka karabinów maszynowych, a Rosjanie zaczęli się cofać. Grupa Rydza ruszyła za nimi w pościg, z zadaniem zdobycia z marszu Kukli. Następnego dnia późnym popołudniem, po zaciętej walce, wieś była w polskich rękach.

Rosjanie przez kilka następnych dni ostrzeliwali pozycje pod Kuklami, a legioniści odpowiadali wypadami. W nocnej walce na bagnety o pobliski folwark Kopne dwukrotnie ranny został czternastoletni kapral 6 pułku Wincenty Żarski, który kilka dni później zmarł z ran. Historyk Marek Dutkiewicz ocenia, że walki w rejonie wyłomu pod Kuklami trwały od 21 do 30 października i były bardzo krwawe. Nieprzyjaciel nie odszedł daleko: umocnił się w leżącej nieco dalej na północny wschód wsi Kamieniusze.