Bułgarzy zajmują Wełes

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 21 października 1915 roku zajęcie przez Bułgarów Wełesu, miasta nad Wardarem, znanego wtedy także pod turecką nazwą Köprülü. Inne źródła wskazują dzień lub dwa wcześniej. Według austro-węgierskiej historii oficjalnej bułgarska dywizja kawalerii dotarła do Wełesu już 19 października. Brytyjska historia wojny wydawana przez Nelsona podaje, że miasto padło 20 października, a serbskie opracowania mówią, że do tego dnia bułgarska 2 Armia doszła do Kumanowa i Wełesu.

Klucz do doliny Wardaru

Wełes leżał około 50 kilometrów na południowy wschód od Skopje, przy linii kolejowej z Salonik na północ, która biegła tu doliną Wardaru. Stąd odchodziła też droga na zachód, do Prilepu i Bitoli. Serbowie od początku rozumieli, jak ważne jest to miasto. Pod koniec września zastępca szefa serbskiego sztabu, podpułkownik Živojin Pavlović, który w czasie choroby wojewody Putnika faktycznie kierował armią, nalegał przez brytyjskiego attaché wojskowego, by alianci wysłali pod Wełes 100 tysięcy żołnierzy dla osłony przed Bułgarami. 26 września brytyjskie ministerstwo wojny odpowiedziało, że przez najbliższe tygodnie nie ma takiej możliwości.

Na Wełes ruszyła bułgarska konnica, która szła za 7 Dywizją przez dolinę Bregałnicy i Sztip, a potem przez równinę Owcze Pole. Naprzeciw niej stały słabe oddziały serbskiej Dywizji Bregalnickiej. 17 października serbskie dowództwo ściągnęło pod Wełes oddział, który dotąd strzegł kolei dalej na południe, ale nie zdołał on utrzymać miasta. Serbowie cofnęli się na zachód od Wardaru i zajęli silną pozycję na przełęczy w górach Babuna, na drodze z Wełesu do Prilepu.

Odcięci od sojuszników

Upadek Wełesu przekreślił nadzieję na połączenie Serbów z wojskami Ententy. Francuzi generała Maurice’a Sarraila posuwali się koleją w górę Wardaru, ale byli jeszcze daleko na południu. Według brytyjskiej historii oficjalnej kampanii macedońskiej Bułgarzy przez kilka dni w ogóle nie wiedzieli o ich obecności. Dowiedzieli się 21 października, gdy bułgarski 14 Pułk Piechoty, schodzący od Strumicy, by zniszczyć most kolejowy, natknął się na Francuzów w pobliżu stacji Strumica i został odparty. Austriacy datują to starcie na 22 października. Francuska brygada dotarła później aż pod Krivolak, około 30 kilometrów na południowy wschód od Wełesu, ale dalej się nie posunęła.

Kilka dni po upadku Wełesu, gdy już także Rosja i Włochy wypowiedziały Bułgarii wojnę, serbskie dowództwo wciąż prosiło Sarraila, by przez Wełes i Owcze Pole uderzył na Skopje. Francuzi nie mieli jednak na to sił. Do końca października do Wełesu ściągnęły bułgarskie oddziały piechoty, a Serbowie na przełęczy Babuna bronili drogi do Prilepu aż do połowy listopada.