Bułgarzy zajmują Sztip

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 19 października 1915 roku zajęcie przez Bułgarów Sztipu, miasta nad Bregałnicą we wschodniej części serbskiej Macedonii. Austro-węgierska historia oficjalna, najdokładniej opisująca przebieg kampanii, nie podaje dnia wejścia Bułgarów do miasta. Wynika z niej jednak, że Sztip musiał być w ich rękach najpóźniej tego dnia, bo 19 października bułgarska dywizja kawalerii, która szła doliną Bregałnicy za piechotą, dotarła już do Wardaru pod Wełesem.

Doliną Bregałnicy

Sztip leżał na drodze 7 Dywizji Piechoty, zwanej Rilską, z 2 Armii generała Georgiego Todorowa. Gdy 3 Dywizja nacierała na północy na Vranje i Kumanowo, 7 Dywizja dostała zadanie przejścia przez trudne graniczne góry wprost w dolinę Bregałnicy. Do 16 października osiągnęła Carewo Seło, dzisiejsze Dełczewo, i główną masą szła dalej przez Pehczewo. Za nią z rejonu Kiustendiłu ruszyła bułgarska dywizja kawalerii, z rozkazem, by po zajęciu Koczani przez piechotę wyjść nad Wardar aż do Wełesu. Droga z Koczani nad Wardar prowadziła przez Sztip i równinę Owcze Pole.

Serbowie bronili wschodniej Macedonii słabymi siłami. Dowództwo wojsk w tak zwanych nowych obszarach, zdobytych w wojnach bałkańskich, miało tu dwie dywizje, Bregalnicką i Wardarską, w dużej części złożone z rekrutów, ochotników i oddziałów nieregularnych. Dywizja Bregalnicka nie mogła zatrzymać przeważających sił bułgarskich i cofała się na zachód. Bułgarzy nazwali później walki na tym kierunku operacją owczepolską.

Miasto z przeszłością

Dla Bułgarów Sztip był miejscem szczególnym. Jesienią 1912 roku, w czasie I wojny bałkańskiej, miasto przypadło Serbom, a w II wojnie bałkańskiej w 1913 roku Bułgarzy ponieśli w okolicach Bregałnicy porażkę, po której stracili niemal całą Macedonię. Teraz armia bułgarska wracała w te strony z obietnicą, że po wojnie ziemie te przypadną Bułgarii, zapisaną we wrześniowym traktacie z Niemcami. W jej szeregach służyło wielu żołnierzy pochodzących z Macedonii, a w Sofii z macedońskich uchodźców formowano nową, 11 Dywizję.

Zajęcie doliny Bregałnicy otwierało Bułgarom drogę nad Wardar, w sam środek serbskiej linii komunikacyjnej do Salonik. Już 17 października serbski oddział strzegący kolei w dolinie Wardaru został wezwany na północ, pod Wełes, a jego miejsce zajęli Francuzi generała Maurice’a Sarraila, którzy lądowali w Salonikach i posuwali się w górę rzeki. Pod koniec października w rejonie Sztipu zgromadziły się główne siły 11 Dywizji, a miasto stało się bazą bułgarskich wojsk walczących z Francuzami pod Krivolakiem.