Czarnogóra rozpoczyna pierwszą wojnę bałkańską

8 października 1912 roku czarnogórski chargé d’affaires w Konstantynopolu wręczył tureckiemu rządowi wypowiedzenie wojny. Ambasador Stanów Zjednoczonych donosił tego dnia do Waszyngtonu, że Turcy natychmiast nakazali działania zaczepne. W kalendarzu juliańskim, którego używano wtedy na Bałkanach, był 25 września. Raport komisji Fundacji Carnegiego z 1914 roku podaje 9 października, prawdopodobnie dzień pierwszych walk. Najmniejsze państwo bałkańskie, liczące według amerykańskiego dyplomaty Jacoba Schurmana około 250 000 mieszkańców, rozpoczęło w ten sposób pierwszą wojnę bałkańską. Za kilka dni mieli do niego dołączyć znacznie silniejsi sojusznicy.

Liga Bałkańska

Bałkańska koalicja narodziła się z wojny włosko-tureckiej. Według raportu Carnegiego, gdy jesienią 1911 roku Włochy uderzyły na Turcję, serbski minister spraw zagranicznych Milovan Milovanović wyszedł na dworzec w Belgradzie po wracającego do Sofii bułgarskiego premiera Iwana Geszowa, wsiadł do jego wagonu i w ciągu dwugodzinnej rozmowy uzgodnili podstawy sojuszu. Tajny traktat serbsko-bułgarski zawarto w marcu 1912 roku. Dzielił on z góry Macedonię, a o spornym pasie miał rozstrzygnąć car Rosji. Wspólna akcja wymagała zgody Petersburga, a sojusz zwracał się nie tylko przeciw Turcji, lecz także przeciw każdemu mocarstwu, które spróbowałoby zagarnąć ziemie na półwyspie, czyli w praktyce przeciw Austro-Węgrom. W maju Bułgaria zawarła obronny sojusz z Grecją premiera Elefteriosa Wenizelosa. Tak powstała Liga Bałkańska.

Czarnogórski król Mikołaj I nie potrzebował namów. Według raportu Carnegiego już na wieść o wojnie trypolitańskiej jako pierwszy zaproponował Serbii, Bułgarii i Grecji wspólne uderzenie. Wiosną i latem 1912 roku zawarł porozumienia z Bułgarią i, za jej pośrednictwem, z Serbią, z którą długo był skłócony, bo oba serbskie państwa rywalizowały o przywództwo. Jego głównym celem była Szkodra w północnej Albanii.

Sygnał do wojny

Latem 1912 roku powstanie w Albanii obaliło rząd w Konstantynopolu i zmusiło młodoturków do ustępstw wobec Albańczyków. Państwa bałkańskie uznały to za dowód słabości Turcji, a zarazem za groźbę dla chrześcijan w Macedonii. Oburzenie wywołały też masakry w Koczani i Beranach. Propozycja austro-węgierskiego ministra spraw zagranicznych Leopolda Berchtolda, by skłonić Turcję do decentralizacji, niczego nie zmieniła. Sojusznicy podpisali konwencje wojskowe, a pod koniec września ogłosili mobilizację.

8 października, w ostatniej chwili, Rosja i Austro-Węgry w imieniu mocarstw ogłosiły, że te same przeprowadzą reformy w europejskiej Turcji, a jeśli dojdzie do wojny, nie dopuszczą do żadnej zmiany terytorialnego status quo, jakkolwiek by się skończyła. Tego samego dnia Czarnogóra wypowiedziała wojnę. Jej armia ruszyła na Szkodrę i w głąb Sandżaku Nowopazarskiego.

Pozostali sojusznicy jeszcze się wstrzymywali. 10 października ambasadorowie mocarstw złożyli w Konstantynopolu wspólną notę w sprawie reform. Porta odpowiedziała, że wprowadzi je sama, bez obcej ingerencji. 13 października Bułgaria, Serbia i Grecja zażądały autonomii dla europejskich prowincji Turcji. Turcy, którzy 15 października podpisali wstępny pokój z Włochami, 17 października wypowiedzieli wojnę Serbii i Bułgarii. Następnego dnia wojnę Turcji wypowiedziały Serbia, Bułgaria i Grecja.

Upadek europejskiej Turcji

Zapewnienia mocarstw szybko straciły znaczenie. Serbowie rozbili Turków pod Kumanowem, Bułgarzy pod Kırk Kilise i Lüleburgazem, a 8 listopada Grecy wkroczyli do Salonik. Według Schurmana w ciągu kilku tygodni Turcja straciła prawie wszystkie ziemie w Europie poza Konstantynopolem i oblężonymi twierdzami Adrianopolem, Janiną i Szkodrą, przed którą wojska Mikołaja I stanęły pod koniec października.