Traktat londyński kończy pierwszą wojnę bałkańską

30 maja 1913 roku (17 maja według kalendarza juliańskiego) w londyńskim Pałacu św. Jakuba delegaci Turcji oraz Bułgarii, Serbii, Grecji i Czarnogóry podpisali traktat pokojowy kończący pierwszą wojnę bałkańską. Według korespondenta „New York Timesa” podpisano go o 12.40, a uroczystość trwała dokładnie godzinę. Traktat miał tylko siedem krótkich artykułów, ale zamykał ponad pięć wieków panowania osmańskiego na Bałkanach. W artykule II sułtan oddawał „Ich Królewskim Mościom, sprzymierzonym monarchom, wszystkie terytoria swego cesarstwa na kontynencie europejskim na zachód od linii poprowadzonej od Enos nad Morzem Egejskim do Midii nad Morzem Czarnym, z wyjątkiem Albanii”. Turcji zostały w Europie tylko Konstantynopol i wąski pas Tracji.

Od rozejmu do traktatu

Wojna, którą w październiku 1912 roku zaczęła Czarnogóra, w kilka tygodni zepchnęła Turków pod same mury stolicy. Na początku grudnia Turcja zawarła rozejm z Bułgarią, Serbią i Czarnogórą, a w Londynie zebrali się delegaci walczących państw. Równolegle obradowali tam ambasadorowie mocarstw pod przewodnictwem brytyjskiego ministra spraw zagranicznych Edwarda Greya. Rokowania rozbiły się o Adrianopol, którego Turcy nie chcieli oddać, a Bułgarzy żądali. 23 stycznia 1913 roku młodoturcy pod wodzą Envera obalili rząd, który gotów był ustąpić, a w zamachu zginął minister wojny Nazım Pasza. Walki wznowiono. 6 marca Grecy zdobyli Janinę, 26 marca Bułgarzy z pomocą Serbów wzięli szturmem Adrianopol, a 23 kwietnia Esad Pasza Toptani poddał Szkodrę Czarnogórcom. Mocarstwa, które przeznaczyły miasto dla Albanii, zmusiły jednak króla Mikołaja I do jego oddania, a 14 maja wysadziły tam desant międzynarodowy.

Wyczerpana Turcja musiała przyjąć warunki mocarstw. Rokowania wznowione w Londynie przeciągały się jednak, bo według komisji Carnegiego Serbowie i Grecy grali na zwłokę. Uroczystość 30 maja otworzył Grey, zapraszając delegatów do podpisów. Bułgarski delegat Stojan Danew dziękował mu za „niezmordowane mistrzostwo” w dyplomacji. Czarnogórzec Popović był bardziej szczery: „Podpisaliśmy wstępny traktat, bo nic innego nam nie pozostało”. Dodał, że z Czarnogóry zrobiono chłopca do bicia Europy. Bułgarzy i Turcy podpisali jeszcze protokół o wycofaniu wojsk.

Co rozstrzygnięto

Dokładny przebieg granicy Enos–Midia miała wytyczyć komisja międzynarodowa. Granice Albanii i „wszystkie inne kwestie dotyczące Albanii” powierzono sześciu mocarstwom: Niemcom, Austro-Węgrom, Francji, Wielkiej Brytanii, Włochom i Rosji. Albańczycy ogłosili niepodległość już 28 listopada 1912 roku we Wlorze, ale o istnieniu ich państwa przesądziły Austro-Węgry, wspierane przez Włochy. Według Schurmana Wiedeń chciał przede wszystkim odciąć Serbię od Adriatyku. Sułtan zrzekł się też Krety, los pozostałych wysp egejskich i półwyspu Athos miały rozstrzygnąć mocarstwa, a sprawy finansowe komisja w Paryżu.

Traktat nie mówił natomiast ani słowa o tym, jak sojusznicy podzielą zdobycze. To był jego najsłabszy punkt. Serbia, której nie wpuszczono nad Adriatyk, szukała rekompensaty w Macedonii, przyrzeczonej w dużej części Bułgarii. 25 maja premier Nikola Pašić zażądał w Sofii rewizji układu serbsko-bułgarskiego, a według komisji Serbia i Grecja zawarły w tych dniach tajną konwencję przeciw Bułgarom. Ci z kolei, jak pisze komisja, pospieszyli się z pokojem z Turcją, by przerzucić armie spod Adrianopola i Czataldży do Macedonii. Pokój z Turcją podpisano, a wojna między zwycięzcami wisiała już w powietrzu.