Alexander von Linsingen

Alexander von Linsingen należał do najstarszych i najdłużej służących dowódców armii niemieckiej w I wojnie światowej. Gdy wybuchła wojna, miał 64 lata i dowodził korpusem. Po kampanii we Francji i Flandrii trafił na front wschodni, gdzie spędził ponad trzy lata. W 1915 roku poprowadził Armię Południową przez Karpaty i nad Stryj, potem nową Armię Bugu pod Brześć Litewski i Pińsk, a od jesieni tego roku stał na czele grupy armii na Wołyniu i Polesiu, w której pod niemieckim dowództwem walczyły także wojska austro-węgierskie. Latem 1916 roku jego wojska zatrzymały ofensywę Brusiłowa przed Kowlem, a w 1918 roku ruszyły na Ukrainę i weszły do Kijowa. Wojnę skończył jako dowódca wojsk w Berlinie, w dniach rewolucji listopadowej.

Przed wojną

Urodził się 10 lutego 1850 roku w Hildesheim, w starej rodzinie szlacheckiej z Królestwa Hanoweru, która od pokoleń dawała wojsku oficerów. Jego dziadek był hanowerskim generałem kawalerii. Wychował się w korpusie kadetów i w kwietniu 1868 roku, już po aneksji Hanoweru przez Prusy, wstąpił do armii pruskiej. Jako młody oficer piechoty walczył w wojnie francusko-pruskiej i dostał Krzyż Żelazny.

Jego kariera była nietypowa dla generała, który miał dojść do dowództwa grupy armii. Linsingen nigdy nie służył w Wielkim Sztabie Generalnym. Przez całe życie był oficerem liniowym i adiutantem: dowodził kompanią, batalionem w Lubece, pułkiem grenadierów w Prusach Wschodnich, brygadą i dywizją w Ulm. W 1909 roku objął II Korpus w Szczecinie, złożony z pułków pomorskich, i z nim poszedł na wojnę.

1914: Francja i Flandria

W sierpniu 1914 roku II Korpus wszedł w skład 1 Armii generała Alexandra von Klucka, która na prawym skrzydle armii niemieckiej maszerowała przez Belgię na Paryż. Na początku września korpus Linsingena przekroczył Marnę, ale gdy francuska 6 Armia uderzyła od zachodu, Kluck zawrócił go na północ. Był jednym z pierwszych korpusów, które Kluck przerzucił nad Ourcq, i walczył tam aż do odwrotu nad Aisne.

Jesienią Linsingen trafił do Flandrii. W listopadzie, w końcowej fazie pierwszej bitwy pod Ypres, dowodził grupą armijną utworzoną z XV Korpusu i korpusu gwardii generała Karla von Plettenberga, która nacierała po obu stronach drogi z Menin. 11 listopada jej oddziały, wśród nich pruska gwardia, uderzyły pod Nonne Bosschen. Wdarły się w linię brytyjską, ale zostały zatrzymane i odparte. Było to ostatnie wielkie niemieckie natarcie pod Ypres w 1914 roku.

1915: Karpaty i Stryj

Na przełomie 1914 i 1915 roku Austro-Węgry znalazły się w ciężkim położeniu. Rosjanie oblegali Przemyśl i stali na przełęczach karpackich. Szef austro-węgierskiego sztabu generalnego Franz Conrad von Hötzendorf przygotował zimową ofensywę, a Niemcy, choć sceptyczni wobec jego planu, przysłali pomoc. W styczniu 1915 roku z dywizji niemieckich i austro-węgierskich powstała Armia Południowa, pierwsza wspólna armia obu państw, a jej dowódcą został Linsingen. Dowództwo II Korpusu przekształcono w sztab armii.

23 stycznia ofensywa ruszyła. Armia Południowa nacierała w Beskidach Wschodnich, w kierunku Stryja, ale w głębokim śniegu, mrozie i bez dróg posuwała się bardzo powoli. Mimo wielotygodniowych walk nie zdołała przebić się na przedgórze, a zimowa bitwa w Karpatach nie uratowała Przemyśla, który skapitulował w marcu. Dopiero w kwietniu, po długich walkach, wojska Linsingena opanowały grzbiet Zwinin, kluczową pozycję rosyjską nad drogą do Stryja.

Prawdziwy sukces przyszedł po przełamaniu frontu pod Gorlicami przez armię Augusta von Mackensena. Rosjanie musieli opuścić Karpaty, a Armia Południowa zeszła na przedgórze. Za to w połowie maja Linsingen dostał order Pour le Mérite. Pod koniec maja, po skupieniu sił do jednego uderzenia, jego armia zaatakowała rosyjskie pozycje przed Stryjem i 31 maja zdobyła miasto. Gdy jednak próbowała sforsować Dniestr, Rosjanie odpowiedzieli kontratakiem, który zepchnął jej oddziały z powrotem za rzekę i na kilka dni zagroził samemu Stryjowi. W połowie czerwca armia ruszyła znowu, w stronę Żydaczowa i Gniłej Lipy, równolegle z marszem Mackensena na Lwów. Na początku lipca Linsingen dostał liście dębu do Pour le Mérite.

Armia Bugu: Brześć i Pińsk

8 lipca 1915 roku Armię Południową przejął generał Felix von Bothmer, a Linsingen objął nową Armię Bugu, utworzoną z prawego skrzydła 11 Armii Mackensena. W lipcu jego wojska nacierały na wschodnim skrzydle grupy armii Mackensena, między Wieprzem a Bugiem, w stronę Hrubieszowa i Chełma, podczas gdy główne siły przełamały front pod Krasnymstawem. Ofensywa na Lubelszczyźnie razem z natarciem znad Narwi zmusiła Rosjan do opuszczenia Królestwa Polskiego.

W sierpniu Armia Bugu przeszła rzekę pod Włodawą i obchodziła od wschodu twierdzę Brześć Litewski, która padła 25 sierpnia. Potem wojska Linsingena weszły w bagna Polesia i w połowie września zajęły Pińsk. W tym samym czasie na południu, na Wołyniu, załamała się jesienna ofensywa austro-węgierska, a Rosjanie odbili Łuck. Szef niemieckiego sztabu generalnego Erich von Falkenhayn zgodził się wysłać na pomoc niemieckie dywizje, ale pod warunkiem, że austro-węgierska 4 Armia przejdzie pod rozkazy niemieckiego generała. Tak powstała grupa armii Linsingena, w której obok Armii Bugu znalazły się wojska austro-węgierskie na Wołyniu. Groźba niemieckiego uderzenia od północy skłoniła Rosjan do oddania Łucka już po kilku dniach. Front zatrzymał się na linii Styru i bagien Polesia. W składzie grupy armii walczyły tu także Legiony Polskie.

1916: Brusiłow i obrona Kowla

4 czerwca 1916 roku armie generała Aleksieja Brusiłowa przełamały front austro-węgierski. Najcięższy cios spadł na austro-węgierską 4 Armię arcyksięcia Józefa Ferdynanda, należącą do grupy Linsingena. Jej front pod Łuckiem rozpadł się w ciągu kilku dni, a Rosjanie wzięli dziesiątki tysięcy jeńców i zajęli miasto. Arcyksiążę wkrótce stracił stanowisko. Według części autorów Linsingen, który nie ukrywał złej opinii o austro-węgierskich dowódcach, miał w tym swój udział.

Niemcy ściągali na Wołyń posiłki, część z nich z Francji, a 16 czerwca wojska Linsingena przeszły do kontrataku na wybrzuszenie pod Łuckiem. Nie odbiły miasta, ale zatrzymały rosyjski marsz na Kowel, najważniejszy węzeł kolejowy tej części frontu. Na początku lipca Rosjanie uderzyli znowu nad Styrem. Pod Kościuchnówką brygady legionowe przez kilka dni powstrzymywały natarcie, ale front i tak musiał się cofnąć za Stochód. Od końca lipca do jesieni Rosjanie, w tym doborowe pułki gwardii, raz po raz atakowali przez bagna nad Stochodem, ponosząc ogromne straty. Kowla nie zdobyli. Obrona tego odcinka była największym osiągnięciem Linsingena. Od lata 1916 roku jego grupa armii podlegała wschodniemu dowództwu Paula von Hindenburga, a potem jego następcy, księcia Leopolda Bawarskiego. W styczniu 1917 roku cesarz odznaczył Linsingena Orderem Orła Czarnego.

1917–1918: Ukraina i Berlin

Rok 1917 na jego odcinku upłynął spokojnie. Po rewolucjach w Rosji armia rosyjska się rozpadała, a w grudniu zawarto rozejm. Gdy w lutym 1918 roku rokowania w Brześciu utknęły, a Niemcy podpisali osobny pokój z Ukrainą, ruszyła operacja Faustschlag. Wojska grupy armii Linsingena nacierały z Wołynia na wschód, prawie bez oporu, i 2 marca, tuż za oddziałami Ukraińskiej Republiki Ludowej, weszły do Kijowa. Pod ich ochroną wróciła do miasta Centralna Rada. 31 marca grupę armii rozwiązano, a okupacją Ukrainy pokierował feldmarszałek Hermann von Eichhorn. Źródła różnią się co do daty jego awansu na generała pułkownika: według części był to luty 1916 roku, według innych 7 kwietnia 1918 roku, pięćdziesiąta rocznica jego wstąpienia do armii.

Latem 1918 roku Linsingen został naczelnym dowódcą w Marchii Brandenburskiej i gubernatorem Berlina, odpowiedzialnym za porządek w stolicy. Gdy na początku listopada z Kilonii rozlewał się bunt marynarzy, 7 listopada zakazał tworzenia rad robotniczych i żołnierskich „na wzór rosyjski”. Do Berlina ściągał oddziały uchodzące za wierne cesarzowi. Zakaz nic nie dał. 9 listopada rewolucja dotarła do Berlina, żołnierze przechodzili na stronę demonstrantów, a Linsingen zabronił wojsku strzelać, także w obronie gmachu Reichstagu. Tego dnia oddał się do dyspozycji, a 17 listopada przeszedł w stan spoczynku.

Po wojnie

Po wojnie Linsingen żył w Hanowerze i nie odgrywał żadnej roli politycznej. Pozostał postacią cenioną w środowiskach weteranów i w rodzinnym kraju. Jego imieniem nazwano ulice i koszary w Hameln. Zmarł 5 czerwca 1935 roku w Hanowerze, w wieku 85 lat. Trzy dni później pochowano go z honorami państwowymi na cmentarzu Nowego Świętego Mikołaja.

Ocena

Linsingen nie był teoretykiem ani wielkim strategiem. Był dowódcą liniowym starej szkoły, twardym, wymagającym i uchodzącym za człowieka trudnego. Jego kariera pokazuje, że w armii niemieckiej, zdominowanej przez oficerów sztabu generalnego, także dowódca bez takiego przygotowania mógł dojść do najwyższych stanowisk, jeśli miał przy sobie dobrych szefów sztabu. Historycy frontu wschodniego zwracają uwagę, że jego zwycięstwa w 1915 roku, nad Stryjem, pod Brześciem i Pińskiem, przyszły dopiero po przełamaniu pod Gorlicami, gdy Rosjanie i tak musieli się cofać. Zimowa ofensywa w Karpatach, którą prowadził razem z Austriakami, skończyła się ciężkimi stratami i niewielkimi zdobyczami.

Najwyżej ocenia się jego dowodzenie w 1916 roku. Na Wołyniu musiał ratować front sprzymierzeńca, który się rozsypał, i z ograniczonych posiłków zbudował obronę, o którą rozbiły się rosyjskie natarcia na Kowel. Jego stosunki z Austriakami były jednak napięte. Uchodził za generała, który nie liczy się z wrażliwością sojusznika i nie ukrywa wobec niego wyższości, co dla wielu austro-węgierskich oficerów było symbolem rosnącej zależności ich armii od Niemców. Z kolei jego ostatnie zadanie, obrona monarchii w Berlinie w listopadzie 1918 roku, skończyło się porażką, choć decyzja, by nie strzelać do tłumu, zapewne oszczędziła miastu rozlewu krwi.