Armia Południowa w I wojnie światowej

Armia Południowa (Südarmee) była pierwszą wspólną armią Niemiec i Austro-Węgier, utworzoną w styczniu 1915 roku, by pomóc sojusznikowi w Karpatach. Dowodzili nią niemieccy generałowie, najpierw Alexander von Linsingen, a od lipca 1915 roku Felix von Bothmer, ale w jej korpusach obok pułków niemieckich walczyły dywizje austro-węgierskie, a później także tureckie. Przez trzy lata walczyła w Karpatach i Galicji Wschodniej i należała do nielicznych armii państw centralnych, o które rozbijały się wielkie rosyjskie ofensywy 1916 i 1917 roku.

Karpaty i Stryj (1915)

Na przełomie 1914 i 1915 roku Rosjanie oblegali Przemyśl i stali na przełęczach karpackich, a Austro-Węgry prosiły o pomoc. 11 stycznia 1915 roku dowództwo pruskiego II Korpusu przekształcono w sztab Armii Południowej, a jego dowódca, Linsingen, objął nową armię. Szef niemieckiego sztabu generalnego Erich von Falkenhayn chciał dać jej za szefa sztabu Ericha Ludendorffa, co miało rozdzielić go z Hindenburgiem, ale Ludendorff po kilku tygodniach wrócił na północ. Armia weszła w lukę między austro-węgierską 3 Armią a grupą generała Karla Pflanzera-Baltina.

Od początku była to armia mieszana. Na wschodnim skrzydle walczył korpus generała Friedricha von Geroka z niemiecką 48 Dywizją Rezerwową i austro-węgierską 19 Dywizją, w środku austro-węgierski korpus generała Petera von Hofmanna z niemiecką 1 Dywizją Piechoty, a lewe skrzydło tworzyła niemiecka 3 Dywizja Piechoty Gwardii. Każda z tych grup szła przez góry osobną drogą. Dywizje niemieckie ze środka i lewego skrzydła tworzyły od marca korpus Bothmera, a w maju armii podporządkowano jeszcze austro-węgierski korpus generała Sándora Szurmaya.

23 stycznia ruszyła ofensywa, która miała uratować oblężony Przemyśl. Armia Południowa nacierała we wschodnich Bieszczadach przez przełęcze Werecką i Wyszkowską, w głębokim śniegu i mrozie, ale przez całe tygodnie bezskutecznie szturmowała silnie umocnione pasmo Zwinina. Zwinin padł dopiero 9 kwietnia, gdy Przemyśl od kilku tygodni był w rękach Rosjan. Zimowa bitwa w Karpatach kosztowała Austro-Węgry w śniegu i mrozie setki tysięcy ludzi, a twierdzy nie uratowała.

Zmieniło to dopiero przełamanie pod Gorlicami. Rosjanie musieli opuścić Karpaty, a Armia Południowa w połowie maja zeszła na przedgórze pod Stryj i Drohobycz. 31 maja korpus Bothmera wdarł się do Stryja i wziął ponad 9 tysięcy jeńców, a według austriackiej historii oficjalnej cała armia wzięła od końca maja do 8 czerwca ponad 40 tysięcy jeńców. Rosyjskie kontrnatarcie zepchnęło ją jednak z przyczółka pod Żurawnem z powrotem za Dniestr, a bitwa nad Stryjem nie dała jej przeprawy. Dopiero 23 czerwca armia przeszła rzekę, a 1 lipca przełamała rosyjską obronę nad Gniłą Lipą.

Bothmer nad Strypą (1915–1916)

8 lipca 1915 roku Linsingen objął nową Armię Bugu, a Armię Południową przejął Felix von Bothmer, bawarski generał, którego korpus zdobył wcześniej Stryj. Niektóre źródła podają datę 6 lipca. 2 września armia przeszła Strypę, a dwa dni później jej kwatera stanęła w Brzeżanach.

Pod Tarnopolem rosyjskie kontrnatarcie postawiło ją jednak w krytycznym położeniu. Przed rozszerzeniem wyłomu uratowały Bothmera dwa pułki niemieckiej Gwardii, a w kolejnych dniach meldował on, że wielu żołnierzy 19 Dywizji, w większości Czechów, oddało się do niewoli. Po bitwie front ustalił się nad Strypą.

Latem 1916 roku, gdy ofensywa Brusiłowa przerwała front sąsiedniej austro-węgierskiej 7 Armii, Armia Południowa wytrzymała. 11 czerwca rosyjska 7 Armia generała Dmitrija Szczerbaczowa uderzyła na nią za Strypą, a ostatni duży atak załamał się 21 czerwca. Bothmer utrzymał linię Strypy do sierpnia, kiedy Rosjanie zajęli Stanisławów. W nocy na 11 sierpnia dostał rozkaz, by do 14 sierpnia wycofać korpusy za Złotą Lipę. Tam 22 sierpnia zajął pozycje skierowany do armii osmański XV Korpus, ponad 30 tysięcy żołnierzy, który przyjechał koleją przez cztery kraje.

Brzeżany i Zbrucz (1917)

Latem 1917 roku Armia Południowa stała nad Złotą Lipą, w środku frontu grupy armii generała Eduarda von Böhm-Ermollego, z dywizjami niemieckimi, austro-węgierskimi i turecką 20 Dywizją. 1 lipca uderzyła na nią ofensywa Kiereńskiego. Pod Koniuchami i Zborowem Rosjanie i walcząca u ich boku brygada czechosłowacka rozbili dwie dywizje austro-węgierskie, ale pod Brzeżanami Armia Południowa odparła natarcie. Rosyjska 7 Armia uderzyła tam na wzgórza Łysonia i Dzikie Łany po czterech godzinach ostrzału huraganowego. Straty rosyjskie na jej odcinku szacowano na około 40 tysięcy ludzi.

Od 17 lipca artyleria Armii Południowej prowadziła pozorujący ostrzał, który miał zmylić Rosjan co do miejsca głównego uderzenia, a 19 lipca sprowadzone z zachodu niemieckie dywizje przełamały front pod Złoczowem. Rozbite armie rosyjskie cofały się, a dywizje Bothmera szły na wschód, przechodząc w bród Seret pod Czortkowem, gdzie mosty były spalone. W składzie armii węgierska 38 Dywizja Honwedu zdobyła przyczółek w Zaleszczykach nad Dniestrem. Pod koniec lipca front stanął nad Zbruczem, graniczną rzeką między Galicją a Rosją.

Rozwiązanie (1918)

Armia rosyjska się rozpadała, a 15 grudnia 1917 roku zawarto rozejm w Brześciu Litewskim. Gdy Niemcy przerzucali dywizje ze wschodu na zachód, Armię Południową rozwiązano: według niemieckiego zestawienia Hermanna Crona 25 stycznia 1918 roku, według innych źródeł 3 lutego. Bothmer objął w lutym 19 Armię na spokojnym odcinku w Lotaryngii.