Felix von Bothmer

Hrabia Felix von Bothmer był bawarskim generałem, który do 1914 roku nie dowodził w polu niczym większym niż dywizja, a w czasie wojny stał się jednym z najskuteczniejszych dowódców armii na froncie wschodnim. Jego korpus zdobył w kwietniu 1915 roku karpackie pasmo Zwinina, a w maju Stryj. Od lipca 1915 roku do początku 1918 roku dowodził Armią Południową, mieszaną armią niemiecką, austro-węgierską, a z czasem także turecką, która w Galicji Wschodniej wytrzymała dwie wielkie rosyjskie ofensywy. Latem 1916 roku, gdy sąsiednie armie austro-węgierskie pękały pod ciosami Brusiłowa, Bothmer utrzymał linię Strypy, a latem 1917 roku pod Brzeżanami odparł natarcie, od którego zaczęła się ofensywa Kiereńskiego.

Przed wojną

Urodził się 10 grudnia 1852 roku w Monachium, w rodzinie hrabiowskiej o protestanckim wyznaniu. Jego ojciec, Max hrabia von Bothmer, był bawarskim generałem porucznikiem i generalnym kwatermistrzem armii. W lutym 1871 roku, u schyłku wojny francusko-pruskiej, wstąpił jako junkier do bawarskiego Pułku Piechoty Przybocznej (Infanterie-Leib-Regiment), a w listopadzie został podporucznikiem.

Większość kariery spędził w sztabach. W latach 1875–1878 ukończył bawarską Akademię Wojenną, potem służył w sztabie generalnym armii bawarskiej, a w latach 1893–1895 w berlińskim Wielkim Sztabie Generalnym. W 1899 roku został szefem wydziału w bawarskim sztabie generalnym, a od 1901 roku dowodził Pułkiem Piechoty Przybocznej. W 1903 roku awansował na generała majora, w 1905 roku na generała porucznika i objął 2 Dywizję w Augsburgu. Od 1909 roku był kapitanem generalnym Leibgarde der Hartschiere, honorowej straży przybocznej króla Bawarii. W 1910 roku przeszedł w stan spoczynku z awansem na generała piechoty.

1914–1915: Karpaty i Stryj

Wojna zastała Bothmera niezdolnego do służby polowej. Źródła mówią o chorobie albo o złamanej nodze. Pod koniec listopada albo na początku grudnia 1914 roku objął bawarską 6 Rezerwową Dywizję Piechoty we Flandrii, już po zakończeniu pierwszej bitwy pod Ypres, a 26 grudnia nowy II Bawarski Korpus Rezerwowy.

Zimą 1914–1915 roku Rosjanie stali na przełęczach karpackich i grozili Węgrom. Sztab Bothmera przerzucono w Karpaty, do Armii Południowej generała Alexandra von Linsingena, a w marcu 1915 roku jego zgrupowanie przemianowano na Korpus Bothmera. Armia Południowa przez całą zimową bitwę w Karpatach bezskutecznie szturmowała silnie umocnione pasmo Zwinina. Padło ono dopiero 9 kwietnia 1915 roku, gdy Przemyśl był już w rękach Rosjan. Za Zwinin Bothmer dostał Krzyż Rycerski bawarskiego Orderu Wojskowego Maksymiliana Józefa.

Po przełamaniu pod Gorlicami Rosjanie musieli opuścić Karpaty, a Armia Południowa zeszła na przedgórze. Na korpus Bothmera, złożony z niemieckiej 1 Dywizji Piechoty i części 3 Dywizji Piechoty Gwardii, spadł główny ciężar natarcia na Stryj. Pod Drohobyczem i Stryjem długo nie mógł się przebić, ale 31 maja, po krótkim ostrzale z udziałem austro-węgierskich moździerzy 30,5 cm, wdarł się do miasta i wziął ponad 9 tysięcy jeńców. Bothmer dostał za to Krzyż Komandorski Orderu Maksymiliana Józefa.

Sukces był niepełny. Rosyjskie kontrnatarcie zmusiło korpus w nocy na 10 czerwca do zejścia z przyczółka pod Żurawnem za Dniestr. Bothmer, który bez przeszkód przeprowadził wojska przez rzekę, od razu uderzył wzdłuż Dniestru w bok Rosjan i 12 czerwca zdobył Żydaczów. Pod koniec czerwca Armia Południowa przeszła Dniestr, a jego korpus razem z korpusem generała Koscha przełamał rosyjską obronę nad Gniłą Lipą. Na początku lipca Bothmer dostał order Pour le Mérite.

1915–1916: Armia Południowa nad Strypą

W lipcu 1915 roku, według różnych źródeł 6 albo 8 lipca, Linsingen objął nową Armię Bugu, a Armię Południową przejął Bothmer. 2 września armia przeszła Strypę, ale pod Tarnopolem rosyjskie kontrnatarcie postawiło ją w krytycznym położeniu. Przed rozszerzeniem wyłomu uratowały Bothmera dwa pułki niemieckiej Gwardii, a on sam meldował, że wielu żołnierzy austro-węgierskiej 19 Dywizji, w większości Czechów, oddało się do niewoli. Front ustalił się nad Strypą i stał tam do lata następnego roku.

Według części opracowań w 1916 roku tylko jedna z pięciu dywizji Armii Południowej była niemiecka. W czerwcu ofensywa Brusiłowa przerwała front austro-węgierski pod Łuckiem i na południe od Dniestru. 11 czerwca rosyjska 7 Armia generała Dmitrija Szczerbaczowa, która zdobyła już Buczacz, uderzyła za Strypą na prawe skrzydło Bothmera. Armia, wzmocniona wycofanym znad dolnej Strypy austro-węgierskim XIII Korpusem i niemiecką dywizją z Macedonii, odparła kolejne natarcia, a ostatni duży atak załamał się 21 czerwca.

Bothmer utrzymał linię Strypy do sierpnia. Wtedy postępy Rosjan na obu jego skrzydłach, a zwłaszcza utrata Stanisławowa, zagroziły jego tyłom. W nocy na 11 sierpnia dostał rozkaz, by do 14 sierpnia wycofać korpusy za Złotą Lipę, i przeprowadził odwrót w porządku. Na nowej linii 22 sierpnia zajął pozycje skierowany do jego armii osmański XV Korpus, ponad 30 tysięcy żołnierzy. Ofensywa rosyjska słabła i Bothmer utrzymał front do jesieni. 5 listopada król Bawarii Ludwik III wręczył mu w Galicji Krzyż Wielki Orderu Maksymiliana Józefa.

1917: Brzeżany i Zbrucz

Latem 1917 roku Armia Południowa stała nad Złotą Lipą, w środku frontu grupy armii generała Eduarda von Böhm-Ermollego, z dywizjami niemieckimi, austro-węgierskimi i turecką 20 Dywizją. 1 lipca uderzyła na nią ofensywa Kiereńskiego. Na północ od niej Rosjanie i brygada czechosłowacka rozbili pod Zborowem dwie dywizje austro-węgierskie, ale pod Brzeżanami Armia Południowa odparła natarcie rosyjskiej 7 Armii. Straty rosyjskie na jej odcinku szacowano na około 40 tysięcy ludzi.

19 lipca sprowadzone z zachodu niemieckie dywizje przełamały front pod Złoczowem, a armia Bothmera przeszła do pościgu. Jej dywizje szły na wschód przez Czortków, przechodząc w bród Seret, gdzie mosty były spalone, a 29 lipca Bothmer kazał zdobyć przyczółek w Zaleszczykach nad Dniestrem. Pod koniec lipca front stanął nad Zbruczem, graniczną rzeką między Galicją a Rosją. Według niemieckich biografów Wilhelm II wręczył mu wtedy na froncie, pod Buczaczem, liście dębowe do Pour le Mérite.

1918: Lotaryngia

Po rozejmie w Brześciu Litewskim Niemcy przerzucali dywizje na zachód, a Armię Południową rozwiązano na przełomie stycznia i lutego 1918 roku. 4 lutego Bothmer objął nową 19 Armię na spokojnym odcinku frontu w Lotaryngii, gdzie dowodził do końca wojny. 9 kwietnia 1918 roku awansował na generała pułkownika. 8 listopada, w dniach rewolucji w Bawarii, odwołano go do bawarskiego ministerstwa wojny. Według części źródeł miał przygotować obronę południowych Niemiec na wypadek wkroczenia wojsk Ententy przez rozbite Austro-Węgry, ale trzy dni później zawarto rozejm. W grudniu 1918 roku nadzorował demobilizację armii bawarskiej i odszedł ze służby.

Po wojnie

Bothmer żył potem w Monachium jako jeden z najbardziej szanowanych bawarskich wojskowych. Był zastępcą wielkiego mistrza Orderu Maksymiliana Józefa, a w 1927 roku Uniwersytet Ludwika i Maksymiliana w Monachium uczynił go honorowym obywatelem uczelni. Na jego 75. urodziny odsłonięto w Feldherrnhalle brązową tablicę z jego nazwiskiem. Zmarł w Monachium 18 marca 1937 roku. Adolf Hitler zarządził wbrew woli rodziny pogrzeb państwowy, w którym wziął udział były następca tronu Bawarii Rupprecht. Bothmera pochowano z żoną na monachijskim cmentarzu północnym.

Ocena

Bothmer jest dziś mało znany, ale wśród niemieckich dowódców frontu wschodniego jego bilans należy do lepszych. Biogram w „Neue Deutsche Biographie” przypisuje to, że jego armia wytrzymała napór silniejszego przeciwnika, jego trafnym decyzjom, a odznaczenia uznaje za wyraz uznania dla jego przywództwa. Anglojęzyczne opracowania podkreślają przede wszystkim lato 1916 roku: armia, w której przeważali Austro-Węgrzy, utrzymała swój front, gdy sąsiednie armie się rozpadały, a gdy groziło jej oskrzydlenie, wycofała się w porządku.

Jego armia była przykładem udanej współpracy sojuszników. Niemieccy byli dowódca i sztab oraz część dywizji, ale walczyli w niej także Austriacy, Węgrzy, Czesi i Turcy. Nie zawsze szło gładko, czego dowodem są meldunki spod Tarnopola o masowo poddających się żołnierzach 19 Dywizji. Mimo to Armia Południowa była jedną z niewielu armii państw centralnych, o które przez trzy lata rozbijały się rosyjskie ofensywy w Galicji Wschodniej, a w dużej mierze była to zasługa jej dowódcy.