Karl Pflanzer-Baltin

Karl Pflanzer-Baltin w czerwcu 1914 roku poprosił o przeniesienie w stan spoczynku. Miał 59 lat, słabe zdrowie i karierę, która wydawała się zakończona. Wojna zrobiła z niego jednego z najbardziej znanych generałów monarchii. Jesienią 1914 roku z naprędce zebranych oddziałów stworzył grupę, która obroniła przed Rosjanami Karpaty Wschodnie, a zimą 1915 roku odbiła Bukowinę z Czerniowcami. Jako dowódca 7 Armii przez półtora roku trzymał najdalej na południe wysunięty odcinek frontu wschodniego, aż w czerwcu 1916 roku jego armia rozpadła się pod ciosami ofensywy Brusiłowa. Odsunięty pod naciskiem Niemców, wrócił w 1918 roku, by w Albanii poprowadzić ostatnie zwycięskie natarcie armii austro-węgierskiej.

Przed wojną

Urodził się 1 czerwca 1855 roku w Peczu na Węgrzech jako Karl Pflanzer, syn audytora wojskowego, który w 1893 roku dostał szlachectwo. Drugi człon nazwiska i tytuł barona przejął w 1898 roku po bezdzietnym wuju, emerytowanym kapitanie Josefie von Baltinie. W latach 1867–1871 uczył się w Akademii Terezjańskiej w Wiener Neustadt, a jego kolegami z rocznika byli późniejsi generałowie Karl Kirchbach i Arthur Giesl. Służył w kawalerii, a po szkole wojennej w Wiedniu w sztabach i w pułkach, między innymi w pułku ułanów w Tarnowie, gdzie w 1889 roku się ożenił. Kilka lat wykładał w szkole wojennej, a od 1897 roku był szefem sztabu XI Korpusu we Lwowie. Później dowodził brygadami w Siedmiogrodzie i 4 Dywizją Piechoty w Brnie.

Uchodził za wybitnego wychowawcę oficerów. Starsi generałowie krytykowali go za to, że uczył taktyki także młodszych oficerów, a nie tylko sztabowców, ale on przeforsował swoje metody i w 1911 roku został generalnym inspektorem korpuśnych szkół oficerskich. W 1912 roku otrzymał tytuł generała kawalerii. Wydawało się, że to koniec jego kariery, i w czerwcu 1914 roku poprosił o emeryturę.

1914–1915: Karpaty i Bukowina

Po wybuchu wojny jego odejście wstrzymano. Pod koniec września 1914 roku, gdy Rosjanie przechodzili przez przełęcze Karpat Wschodnich na Węgry, a Rumunia wydawała się bliska wystąpienia przeciw monarchii, Pflanzer-Baltin dostał dowództwo obrony tego odcinka. Z węgierskich oddziałów honwedu, starszych roczników pospolitego ruszenia, żandarmów i wojsk tyłowych zbudował grupę, która osłoniła przed Rosjanami Marmarosz i przełęcze, a w październiku Austriacy odzyskali nawet Czerniowce. W jego grupie walczyła też II Brygada Legionów Polskich, która zimą stoczyła w Karpatach Wschodnich ciężkie boje, między innymi pod Rafajłową. Brytyjska encyklopedia z 1922 roku pisała, że obronę prowadził jako serię śmiałych natarć, z dywizji zorganizowanej „niemal z niczego”. Rosjanie w listopadzie znów zajęli Czerniowce, a grupa Pflanzera-Baltina trzymała się w górach.

W styczniu 1915 roku, w czasie zimowej bitwy w Karpatach, jego wojska, wzmocnione dywizjami z innych odcinków i niemieckimi oddziałami, uderzyły w Bukowinie i na Pokuciu. Premier Węgier István Tisza naciskał na to uderzenie, bo chciał odsunąć Rosjan od granic Siedmiogrodu i zniechęcić Rumunię do wojny. Od początku lutego grupa szła naprzód w śniegu i mrozie, 16 lutego zajęła Kołomyję, 17 lutego wkroczyła do Czerniowców, a 20 lutego do Stanisławowa. Było to największe osiągnięcie całej zimowej ofensywy, a dla Austro-Węgier jeden z niewielu powodów do radości tamtej zimy. Rosjanie szybko ściągnęli jednak na ten odcinek nowe siły, z których powstała 9 Armia generała Płatona Leczyckiego, i 4 marca odbili Stanisławów. Pflanzer-Baltin wycofał się na północ od Obertyna i Kołomyi, ale Bukowinę z Czerniowcami utrzymał.

8 maja 1915 roku jego grupa została przemianowana na 7 Armię. Gdy po przełamaniu pod Gorlicami Rosjanie cofali się z zachodniej Galicji, nad Prutem i Dniestrem toczyły się ciężkie walki, w których ani 7 Armia, ani Rosjanie nie odnieśli rozstrzygającego sukcesu. W czerwcu Rosjanie opuścili Stanisławów, a armia Pflanzera-Baltina doszła do Dniestru. Jesienią, w czasie nieudanej ofensywy państw centralnych na Wołyniu i nad Seretem, jej lewe skrzydło musiało się wycofać spod Tarnopola, co Pflanzer-Baltin przeprowadził sprawnie i bez większych strat.

Obrona i klęska w 1916 roku

Od jesieni 1915 roku 7 Armia budowała nad Dniestrem i w Bukowinie pozycje złożone z trzech pasów umocnień, z głębokimi schronami, betonowymi stanowiskami karabinów maszynowych i kilkoma rzędami zasieków. Na przełomie 1915 i 1916 roku Rosjanie nacierali na nie przez kilka tygodni, zwłaszcza na granicy Besarabii. Armia Pflanzera-Baltina odparła wszystkie ataki, a według austriackich obliczeń Rosjanie stracili prawie 70 tysięcy ludzi, obrońcy ponad 30 tysięcy. W maju 1916 roku Pflanzer-Baltin został generałem pułkownikiem. Był u szczytu popularności, także wśród żołnierzy, którzy cenili go za energię i troskę o wojsko.

4 czerwca ruszyła ofensywa Brusiłowa. Rosyjska 9 Armia Leczyckiego nie atakowała już na całej szerokości frontu, lecz skupiała uderzenie na kilku słabszych odcinkach. 10 czerwca przełamała front 7 Armii pod wsią Okna i wzięła tego dnia, według rosyjskich komunikatów, ponad 18 tysięcy jeńców. Pflanzer-Baltin, przykuty gorączką do łóżka w kwaterze w Kołomyi, początkowo nie zdawał sobie sprawy z rozmiarów klęski. Jego armia rozpadła się na dwie części. Większa cofała się na zachód, ku Kołomyi, a mniejsza na południe. Do połowy czerwca 7 Armia straciła według austriackiej historii oficjalnej 133,6 tysiąca ludzi, ponad połowę stanu. 18 czerwca Austriacy opuścili Czerniowce, a do 24 czerwca Rosjanie zajęli prawie całą Bukowinę. Pod koniec czerwca 9 Armia przełamała front pod Kutami i nad Prutem, a 29 czerwca Pflanzer-Baltin oddał Kołomyję.

Naczelne dowództwo przypominało mu przez cały czerwiec, że postępy Rosjan w Bukowinie mogą skłonić Rumunię do przystąpienia do wojny. Do Galicji Wschodniej skierowano niemieckie dywizje, a 7 Armię podporządkowano grupie armii następcy tronu, arcyksięcia Karola, której szefem sztabu był niemiecki generał Hans von Seeckt. Niemcy zarzucali Pflanzerowi-Baltinowi, że oddziały niemieckie pod jego dowództwem ponoszą większe straty niż austro-węgierskie, i spór między obu dowództwami szybko się zaostrzył. Naczelny wódz, arcyksiążę Fryderyk, poświęcił w końcu popularnego generała. We wrześniu 1916 roku Pflanzer-Baltin oddał dowództwo 7 Armii, oficjalnie ze względów zdrowotnych, a w listopadzie przeszedł w stan spoczynku. Armię objął jego kolega z akademii Karl Kirchbach, a w październiku Hermann Kövess.

Albania 1918

Po śmierci Franciszka Józefa nowy cesarz Karol I przywrócił go do służby. Od marca 1917 roku Pflanzer-Baltin był generalnym inspektorem piechoty i zajmował się szkoleniem uzupełnień. Latem 1918 roku Włosi spod Wlory i Francuzi znad Devollu rozpoczęli ofensywę w Albanii, rozbili austro-węgierski XIX Korpus i zajęli Berat i Fier. Ponieważ dowódca korpusu był ciężko chory, cesarz mianował dowódcą wszystkich wojsk w Albanii Pflanzera-Baltina, który 13 lipca przybył do Tirany. Zakazał rozciągania wojsk w cienki kordon i kazał bronić się w głąb, z silnymi odwodami. Natarcie przeciwnika zatrzymało się około 22 lipca, także z powodu upałów i malarii, a 24 lipca jego wojska kontratakowały pod Kuçi nad Semanem.

Właściwe uderzenie Pflanzer-Baltin przygotował w tajemnicy, wykładając plan dowódcom ustnie. 22 sierpnia wzmocniony Korpus Wschodni przełamał front włoski między Fier a Beratem, a pod koniec miesiąca Austriacy odzyskali oba miasta. Już 25 sierpnia Pflanzer-Baltin uznał, że na tym operacja się kończy, i zabronił iść dalej. Jego wojska nie miały zaopatrzenia, a malaria dziesiątkowała je szybciej niż walki. Było to ostatnie zwycięskie natarcie armii austro-węgierskiej w tej wojnie.

Sukces okazał się krótkotrwały. Po załamaniu się frontu salonickiego i kapitulacji Bułgarii pod koniec września wschodnie skrzydło jego wojsk zostało całkowicie odsłonięte. Pflanzer-Baltin musiał opuścić Albanię. 3 października Włosi ponownie weszli do Beratu, a w połowie miesiąca do Durrës. Grupa Armii Albania cofała się wzdłuż wybrzeża i przez Czarnogórę ku Kotorowi, osłaniając się tylko strażami tylnymi. Gdy dotarła do dawnej granicy monarchii, monarchii już nie było. Pflanzer-Baltin był jednym z ostatnich dowódców austro-węgierskich, którzy złożyli dowództwo. 1 grudnia 1918 roku przeszedł w stan spoczynku.

Po wojnie

Po wojnie mieszkał w Wiedniu. Pisarz Robert Musil, który spotkał go w sanatorium pod Wiedniem, opisał go w dzienniku jako jednego z najbardziej zapalczywych generałów z krwi i kości. Zmarł w Wiedniu 8 kwietnia 1925 roku i został pochowany z honorami wojskowymi na cmentarzu w Hietzing. Jeden z jego dwóch synów, oficer kawalerii, poległ na wojnie.

Ocena

Pflanzer-Baltin uchodzi za jednego z najbardziej utalentowanych, a zarazem najbardziej kontrowersyjnych dowódców armii austro-węgierskiej. Auffenberg, autor jego biogramu w brytyjskiej encyklopedii z 1922 roku, podkreślał jego „błyskotliwy talent organizacyjny” i zamiłowanie do obrony prowadzonej przez ciągłe kontrataki. Austriaccy i węgierscy autorzy przypominają, że jego działania w Bukowinie były jedynym trwałym sukcesem zimowej kampanii w Karpatach i że w 1918 roku samą swoją obecnością podniósł morale zdemoralizowanych wojsk w Albanii. Krzyż Komandorski Orderu Marii Teresy dostał w październiku 1918 roku właśnie za Karpaty i Bukowinę.

Krytycy, wśród nich historycy ofensywy Brusiłowa, wskazują, że w 1916 roku Pflanzer-Baltin obsadził pierwszą linię zbyt gęsto, w zaufaniu do jej umocnień, a po przełamaniu za późno zarządził odwrót i nie umiał zebrać rozbitej armii. Jego klęska w Bukowinie przyspieszyła wejście Rumunii do wojny i pogłębiła zależność monarchii od Niemców. Część historyków zauważa jednak, że los 7 Armii nie różnił się od losu 4 Armii pod Łuckiem, a dymisja była w równym stopniu ofiarą złożoną Niemcom, co karą za błędy. W 1918 roku jego zwycięstwo w Albanii nie mogło już zmienić przebiegu wojny, którą monarchia przegrywała na wszystkich frontach.