Rosjanie zajmują Zaleszczyki

Brytyjska chronologia wojny podaje, że 12 czerwca 1916 roku, 30 maja według kalendarza juliańskiego, którego używała wtedy Rosja, wojska rosyjskie zajęły Zaleszczyki. To niewielkie miasto powiatowe we wschodniej Galicji leży w ciasnej pętli Dniestru, na jego lewym, północnym brzegu. Na drugim brzegu zaczynała się już Bukowina. Rosjanie nie musieli o miasto walczyć. Austro-węgierska historia oficjalna podaje, że załoga opuściła przyczółek w nocy z 10 na 11 czerwca, a dokładnego dnia wejścia Rosjan nie notuje. O wszystkim przesądziła klęska, jaką austro-węgierska 7 Armia poniosła 10 czerwca kilkanaście kilometrów dalej, na południowym brzegu rzeki.

Przyczółek nad Dniestrem

Zaleszczyki od początku wojny były ważnym przejściem przez Dniestr. W pierwszej zimie wojny trzymali je Rosjanie, a wiosną 1915 roku wojska generała Karla Pflanzera-Baltina daremnie szturmowały ich przyczółek. Miasto wróciło w ręce austriackie dopiero w czerwcu 1915 roku, gdy Rosjanie po przełamaniu pod Gorlicami wycofywali się z Galicji. Od tego czasu Austriacy bronili się tu w silnie umocnionym przyczółku na północnym brzegu rzeki. Na wschód od miasta front 7 Armii biegł wzdłuż Dniestru, a potem skręcał na południe, przez północną Bukowinę ku granicy rumuńskiej. W czerwcu 1916 roku przyczółek zaleszczycki trzymała 21 Dywizja Strzelców z grupy generała Hadfyego.

Dowódca rosyjskiej 9 Armii, generał Płaton Leczycki, nie zamierzał atakować przyczółka. Uznał, że umocnienia nad Dniestrem są zbyt silne. Główne uderzenie skierował na południe od rzeki, między wsiami Okna i Dobronouc. 4 czerwca, w pierwszym dniu ofensywy Brusiłowa, jego XI Korps wdarł się tam w austro-węgierskie okopy i wziął tysiące jeńców. Austriacy zatrzymali to natarcie odwodami. Wieczorem 5 czerwca Pflanzer-Baltin wycofał na południowy brzeg część wojsk, które stały na północ od Dniestru, ale grupa Hadfyego została w Zaleszczykach.

Przełamanie pod wsią Okna

10 czerwca Leczycki ponowił atak. Około wpół do jedenastej Rosjanie przełamali pod wsią Okna front 305 Pułku Piechoty Honwedu, a w południe byli już daleko na jego tyłach. Po południu padła reszta pozycji austro-węgierskich na wzgórzach dalej na południe. Wojska grupy generała Benigniego cofały się w nieładzie, a drogi zapchały tabory. Pflanzer-Baltin nie miał już odwodów i musiał zarządzić odwrót całego skrzydła. Rosjanie ogłosili, że ich 9 Armia wzięła tego dnia ponad 18 tysięcy jeńców. W rosyjskiej literaturze walki od 4 czerwca nazywa się bitwą pod Dobronouc.

Po tej klęsce przyczółek w Zaleszczykach nie miał już sensu. Groziło mu odcięcie, bo rosyjskie wojska wyszły daleko na zachód, w kierunku Horodenki. W nocy z 10 na 11 czerwca generał Hadfy wycofał 21 Dywizję Strzelców na południowy brzeg i ustawił ją około 5 kilometrów na południowy zachód od miasta. 11 czerwca wojska 7 Armii cofały się dalej na zachód, a w nocy z 11 na 12 czerwca oderwały się od przeciwnika. Za nimi poszła rosyjska kawaleria, a rosyjski XXXIII Korps przeprawił się przez Dniestr. Amerykański miesięcznik „Current History” wymieniał w lipcu Zaleszczyki, Horodenkę i Okna wśród miejscowości, których zajęcie przez Rosjan poprzedziło upadek Czerniowców.

Znaczenie

Utrata Zaleszczyk była w tych dniach jedną z wielu. Do połowy czerwca 7 Armia Pflanzera-Baltina straciła według austriackiej historii oficjalnej 133,6 tysiąca ludzi, ponad połowę stanu. Nad Strypą, na północ od Dniestru, rosyjska 7 Armia atakowała w tym czasie Armię Południową generała Bothmera. Austriacy obawiali się, że po wejściu Rosjan na Bukowinę Rumunia przystąpi do wojny po stronie Ententy. Leczycki nie poszedł jednak od razu na zachód. Najpierw zwrócił się na południe, przeciw wojskom broniącym Czerniowców.

Zaleszczyki pozostały w rękach rosyjskich ponad rok, do kontrofensywy państw centralnych latem 1917 roku. W odrodzonej Polsce stały się znanym kurortem nad Dniestrem.