Austriacy zdobywają Stanisławów

Brytyjska chronologia wojny podaje pod datą 19 lutego 1915 roku zajęcie Stanisławowa przez wojska austro-węgierskie. Większość opracowań, a także ukraińskie historie miasta, datuje wkroczenie Austriaków na 20 lutego. Rosyjski sztab przyznał się do utraty Stanisławowa w komunikacie z 22 lutego. Rozbieżność jest niewielka: 19 lutego Rosjanie, pobici pod Nadwórną, cofali się już w stronę miasta.

Natarcie z Karpat

Stanisławów był w rękach rosyjskich od początku września 1914 roku. Pod koniec października podeszli pod niego legioniści i wojska austro-węgierskie, ale po bitwie pod Mołotkowem musieli się wycofać w góry. Druga próba przyszła zimą, w czasie ofensywy w Karpatach. Najwięcej osiągnęło w niej wschodnie skrzydło, grupa generała Karla Pflanzera-Baltina. W połowie lutego jej oddziały zeszły z gór na Pokucie, 16 lutego zdobyły Kołomyję, a 17 lutego odbiły Czerniowce.

Rosjanie próbowali powstrzymać to natarcie, ściągając posiłki od strony Stanisławowa. Przez kilka dni trwały ciężkie walki na północ od Nadwórnej i na północny zachód od Kołomyi. Według komunikatu austro-węgierskiego z 20 lutego Rosjanie nie utrzymali silnych pozycji pod Nadwórną i, unikając ostatniego natarcia, odeszli w kierunku Stanisławowa, ścigani przez kawalerię. W ofensywie na Stanisławów brali udział także polscy legioniści z grupy podpułkownika Józefa Hallera, późniejszej II Brygady Legionów. Według opracowań natarcie zaczynało się przy mrozie dochodzącym do –28 °C.

Dwa tygodnie w rękach austriackich

Według opracowań opartych na austriackiej historii oficjalnej rano 20 lutego do opuszczonego przez Rosjan Stanisławowa weszła austro-węgierska 10 Dywizja Kawalerii. Jeszcze tego samego dnia po południu Rosjanie kontratakowali i tylko przybycie brygady piechoty z 36 Dywizji pozwoliło utrzymać miasto. Stanisławów, ważny węzeł kolejowy wschodniej Galicji, stał się najdalej na północ wysuniętą zdobyczą zimowej ofensywy.

Sukces okazał się krótkotrwały. Rosyjskie dowództwo przerzuciło na ten odcinek nowe siły, z których utworzono 9 Armię generała Płatona Leczyckiego, a 8 Armia generała Aleksieja Brusiłowa wzmocniła swoje lewe skrzydło. Pod koniec lutego Rosjanie przełamali front na północny zachód od Stanisławowa. Według ukraińskich historyków miasta wrócili do niego 4 marca. Austriacy cofnęli się na południe, a front zatrzymał się na długie tygodnie między Dniestrem a Karpatami. Powrót Austriaków do Stanisławowa trwał więc zaledwie dwa tygodnie.