maj

• 01

  • Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Gorlicami1 maja 1915 działa niemieckie i austro-węgierskie zaczęły ostrzał Rosjan pod Gorlicami, a 2 maja ruszyło natarcie armii Mackensena, które przełamało front.
  • Bitwa pod Dilmanem1 maja 1915 pod Dilmanem w perskim Azerbejdżanie Rosjanie i ormiańscy ochotnicy generała Nazarbekowa odparli korpus Halila Beja. Nocą Turcy się wycofali.
  • Storpedowanie tankowca Gulflight1 maja 1915 U-30 storpedował u wysp Scilly amerykański tankowiec Gulflight. Statek nie zatonął, ale dwóch marynarzy utonęło, a kapitan zmarł na serce.
• 04

  • Włochy wypowiadają trójprzymierze4 maja 1915 włoski ambasador w Wiedniu przekazał notę, w której Włochy uznały sojusz z Austro-Węgrami za nieważny. Rząd utrzymywał krok w tajemnicy.
  • Koniec bitwy pod St. JulienW nocy z 3 na 4 maja 1915 Brytyjczycy niepostrzeżenie opuścili wierzchołek łuku Ypres. Rano Niemcy wciąż ostrzeliwali puste okopy.
• 05

  • Koniec bitwy pod Gorlicami5 maja 1915 rosyjska 3 Armia, rozbita pod Gorlicami i Bieczem, dostała rozkaz odwrotu za Wisłokę. Kontrataki zawiodły i wbrew naczelnemu dowództwu front pękł.
• 06

  • Początek drugiej bitwy o Kritię6 maja 1915 alianci pod Helles znów ruszyli na Kritię i wzgórze Achi Baba. Bez wsparcia artylerii natarcie utknęło po kilkuset metrach.
• 07

  • Niemcy zajmują Lipawę7 maja 1915 Niemcy przy wsparciu floty wkroczyli do Lipawy, portu wojennego w Kurlandii. Rosyjski garnizon wycofał się, wysadzając forty i magazyny.
  • Kluczowe wydarzenieZatopienie Lusitanii7 maja 1915 U-20 storpedował u wybrzeży Irlandii brytyjski liniowiec Lusitania. W 18 minut zginęło prawie 1200 osób, w tym ponad stu Amerykanów.
  • Grey obiecuje Serbii Bośnię i HercegowinęWedług brytyjskiej chronologii 7 maja 1915 Edward Grey zapewnił posła Serbii, że po zwycięstwie Serbia dostanie Bośnię i Hercegowinę z dostępem do Adriatyku.
  • Japońskie ultimatum wobec Chin7 maja 1915 Japonia dała Chinom 51 godzin na przyjęcie swoich żądań. Najdalej idącą piątą grupę w większości odłożyła na później.
• 08

  • Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy o grzbiet Frezenberg8 maja 1915 Niemcy po huraganowym ostrzale przerwali brytyjski front na grzbiecie Frezenberg pod Ypres. Wyrwę zamknęły w nocy ostatnie odwody.
  • Koniec drugiej bitwy o Kritię8 maja 1915 Nowozelandczycy, Australijczycy i Francuzi ponowili natarcie na Kritię. Tysiące zabitych i rannych dały zdobycz liczoną w setkach metrów.
  • Początek bitwy pod Sanokiem i Rzeszowem8 maja 1915 Rosjanie, wyparci znad Wisłoki, próbowali zatrzymać pościg państw centralnych nad Wisłokiem. Mieli ginąć na pozycjach, ale nie cofać się.
• 09

  • Kluczowe wydarzenieBrytyjczycy atakują grzbiet Aubers9 maja 1915 brytyjska 1 Armia uderzyła na grzbiet Aubers, by wesprzeć Francuzów w Artois. Ogień karabinów maszynowych zatrzymał natarcie w ziemi niczyjej.
  • Kluczowe wydarzeniePoczątek drugiej bitwy w Artois9 maja 1915 francuska 10 Armia uderzyła pod Arras. Korpus Pétaina w dwie godziny dotarł na grzbiet Vimy, ale bez odwodów nie zdołał go utrzymać.
  • Pierwsza dywizja Nowych Armii płynie do FrancjiW dniach 9–12 maja 1915 do Francji przeprawiła się 9 (Szkocka) Dywizja, pierwsza dywizja ochotniczych Nowych Armii Kitchenera, która dotarła na front.
  • Wilson o zatopieniu LusitaniiPo zatopieniu Lusitanii prezydent Wilson długo milczał. 10 maja 1915 w Filadelfii powiedział, że człowiek może być „zbyt dumny, by walczyć”.
  • Chiny przyjmują żądania JaponiiW nocy z 8 na 9 maja 1915 rząd Yuan Shikaia przyjął japońskie ultimatum. W Chinach 9 maja nazwano Dniem Narodowego Upokorzenia.
• 10

  • Konwencja morska Wielkiej Brytanii, Francji i Włoch10 maja 1915 w Paryżu zawarto konwencję morską Ententy z Włochami. Flota księcia Abruzzów miała dostać na Adriatyku wsparcie okrętów brytyjskich i francuskich.
• 11

  • Niemcy opuszczają SzawleWobec nadciągających rosyjskich posiłków Niemcy wycofali się z Szawli na Litwie, zajętych 30 kwietnia. Brytyjska chronologia podaje 11 maja 1915.
• 13

  • Koniec bitwy o grzbiet Frezenberg13 maja 1915 Niemcy po raz ostatni uderzyli pod Ypres w bitwie o grzbiet Frezenberg. Spieszona kawaleria i piechota brytyjska utrzymały front.
  • Południowoafrykańczycy zajmują Windhuk12 maja 1915 Botha wjechał do Windhuku, który władze miejskie oddały bez walki. Stolica Niemieckiej Afryki Południowo-Zachodniej przeszła w ręce Związku.
  • Zatopienie pancernika GoliathW nocy 12/13 maja 1915 turecki niszczyciel Muavenet-i Milliye zakradł się w głąb Dardaneli i storpedował brytyjski pancernik Goliath. Zginęło około 570 ludzi.
  • Dymisja rządu Salandry13 maja 1915 premier Antonio Salandra i szef MSZ Sidney Sonnino podali się do dymisji. Większość posłów stała za neutralistą Giolittim, a ulice za wojną.
• 14

  • Państwa centralne zdobywają JarosławW połowie maja 1915 niemiecka Gwardia i austro-węgierski VI Korpus zdobyły rosyjski przyczółek w Jarosławiu i stanęły nad Sanem. Miasto ucierpiało od ostrzału.
  • Ostatnie posiedzenie Rady Wojennej14 maja 1915 brytyjska Rada Wojenna obradowała nad impasem na Gallipoli. Kitchener oskarżał flotę, Fisher nie wytrzymał. Było to jej ostatnie posiedzenie.
  • Upadek rządu Pimenty de Castro14 maja 1915 marynarka i uzbrojeni cywile wzniecili w Lizbonie powstanie przeciw dyktaturze generała Pimenty de Castro. Jeszcze tego dnia rząd upadł.
  • Koniec bitwy pod Sanokiem i RzeszowemW połowie maja 1915 Rosjanie wycofali się z Galicji Zachodniej za San. Państwa centralne zajęły Sanok i Rzeszów i wzięły 130–140 tysięcy jeńców.
• 15

  • Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Festubert15 maja 1915 o 23.30 brytyjska 2 Dywizja i brygada Garhwal zaatakowały nocą Niemców pod Festubert. Było to pierwsze nocne natarcie Brytyjczyków w tej wojnie.
  • João Chagas premierem Portugalii15 maja 1915 prezydent Arriaga mianował premierem Portugalii João Chagasa. Polityk nie objął urzędu, bo w drodze do Lizbony postrzelił go senator.
  • Dymisja lorda Fishera15 maja 1915 pierwszy lord morski John Fisher podał się do dymisji i opuścił Admiralicję. Nie chciał dłużej odpowiadać za wyprawę na Dardanele.
• 16

  • Początek bitwy nad Sanem16 maja 1915 Niemcy weszli do Jarosławia i zaczęli przechodzić San. Rosjanie mieli na linii rzeki zatrzymać ofensywę państw centralnych w Galicji.
  • Salandra pozostaje premierem16 maja 1915 król Wiktor Emanuel III odrzucił dymisję rządu Salandry. Neutraliści ustąpili, a 20 maja Izba przyznała rządowi pełnomocnictwa na czas wojny.
• 18

  • Początek bitew pod Stryjem i DrohobyczemW połowie maja 1915 Armia Południowa zeszła z Karpat pod Stryj i Drohobycz. Rosjanie stanęli tam na nowej linii i odpierali kolejne natarcia.
• 19

  • Rosjanie zajmują Wan19 maja 1915 do Wanu weszły wojska rosyjskie, poprzedzone dzień wcześniej przez ormiańskich ochotników. Miasto bronione przez Ormian było wolne.
• 21

  • Rosyjskie wojska lądują w EnzeliWedług brytyjskich źródeł w maju 1915 rosyjskie wojska wylądowały w perskim porcie Enzeli i ruszyły do Kazwinu. Wielki korpus Baratowa przybył dopiero jesienią.
• 23

  • Koniec bitwy nad SanemDo 23 maja 1915 Niemcy i Austriacy utrzymali przyczółki za Sanem mimo rosyjskich kontrataków. Mackensen szykował natarcie na Radymno i Przemyśl.
  • Kluczowe wydarzenieWłochy wypowiadają wojnę Austro-Węgrom23 maja 1915 Włochy wypowiedziały wojnę Austro-Węgrom, swojemu sojusznikowi z trójprzymierza. Stan wojny zaczął obowiązywać następnego dnia.
  • Luigi Cadorna na czele armii włoskiej23 maja 1915 dekret króla Wiktora Emanuela III oddał faktyczne kierowanie działaniami armii szefowi sztabu generalnego, generałowi Luigiemu Cadornie.
• 24

  • Kluczowe wydarzenieNiemiecki atak gazowy pod Bellewaarde24 maja 1915 o świcie Niemcy wypuścili pod Ypres chlor na odcinku około 7 km. Zdobyli Mouse Trap Farm i część grzbietu Bellewaarde, ale nie przełamali frontu.
  • Początek walk o odbicie Przemyśla24 maja 1915 armia Mackensena uderzyła pod Radymnem, by odciąć Przemyśl od wschodu. Rosjanie stracili Radymno, a tysiące ich żołnierzy poszły do niewoli.
  • Początek bitwy nad Stryjem24 maja 1915 Armia Południowa zaczęła ostrzał rosyjskich pozycji przed Stryjem. Linsingen skupił siły do jednego uderzenia, ale piechota utknęła w zasiekach.
  • Włosi przekraczają granicę austriacką24 maja 1915 wojska włoskie przekroczyły granicę Austro-Węgier niemal na całej długości. Austriacy cofali się za Soczę, wysadzając za sobą mosty.
  • Niemcy zrywają stosunki z Włochami24 maja 1915 Niemcy zerwały stosunki dyplomatyczne z Włochami, które wypowiedziały wojnę Austro-Węgrom. Wojny między sobą Berlin i Rzym jednak nie wszczęły.
  • Rosjanie odbijają Urmię24 maja 1915 Rosjanie wrócili do Urmii, opuszczonej kilka dni wcześniej przez Turków i Kurdów. Skończyła się tragiczna dla chrześcijan okupacja.
  • Deklaracja Ententy w sprawie rzezi Ormian24 maja 1915 Francja, Wielka Brytania i Rosja nazwały rzezie Ormian zbrodniami „przeciwko ludzkości” i zagroziły karą członkom rządu osmańskiego.
• 25

  • Koniec drugiej bitwy pod Ypres25 maja 1915 wygasła druga bitwa pod Ypres. Po pięciu tygodniach walk i atakach gazowych Niemcy zmniejszyli łuk Ypres, ale nie zdobyli miasta.
  • Koniec bitwy pod Festubert25 maja 1915 londyńska 47 Dywizja zdobyła pod Festubert niemiecki okop, a French postanowił przerwać ofensywę. Dziesięć dni walk kosztowało 16,6 tys. ludzi.
  • Zatopienie pancernika Triumph25 maja 1915 niemiecki U-21 Ottona Hersinga storpedował pod Gaba Tepe brytyjski pancernik Triumph. Okręt zatonął na oczach żołnierzy ANZAC.
  • Flota włoska rozpoczyna działania na Adriatyku25 maja 1915 włoscy marynarze zajęli austriacki posterunek Porto Buso. Dzień wcześniej flota austro-węgierska ostrzelała Ankonę i włoskie wybrzeże.
  • Rząd koalicyjny Asquitha25 maja 1915 Herbert Asquith utworzył rząd z konserwatystami i Partią Pracy. Skończyły się rządy samych liberałów, Lloyd George objął Ministerstwo Amunicji.
  • Traktaty chińsko-japońskie25 maja 1915 w Pekinie Chiny i Japonia podpisały traktaty o Szantungu oraz o Mandżurii Południowej i wschodniej Mongolii Wewnętrznej.
• 26

  • Włochy ogłaszają blokadę wybrzeża austro-węgierskiego26 maja 1915 Włochy ogłosiły blokadę całego wybrzeża Austro-Węgier, a także neutralnej Albanii. Statki neutralne dostały czas na opuszczenie strefy.
  • Brytyjska eskadra zbiera się na MalcieCztery brytyjskie pancerniki zabrane spod Dardaneli zebrały się na Malcie. 26 maja 1915 kontradmirał Cecil Thursby wyprowadził je do Włoch.
• 27

  • Brytyjska eskadra dołącza do floty włoskiej27 maja 1915 cztery brytyjskie pancerniki kontradmirała Thursby'ego weszły do Tarentu i dołączyły do floty włoskiej. Lekkie krążowniki skierowano do Brindisi.
  • Zatopienie pancernika MajesticRankiem 27 maja 1915 U-21 storpedował pod przylądkiem Helles brytyjski pancernik Majestic. Był to drugi pancernik zatopiony przez Hersinga w ciągu trzech dni.
  • Churchill odchodzi z AdmiralicjiPod koniec maja 1915 Winston Churchill przestał być pierwszym lordem Admiralicji. Obwiniany za Dardanele, został kanclerzem Księstwa Lancaster.
  • Wybuch stawiacza min Princess Irene27 maja 1915 na Medway pod Sheerness wyleciał w powietrze stawiacz min Princess Irene. Zginęło około 350 ludzi, w tym kilkudziesięciu stoczniowców.
• 28

  • Arthur Balfour pierwszym lordem AdmiralicjiPod koniec maja 1915 były premier Arthur Balfour zastąpił Churchilla na czele Admiralicji. Był jedynym konserwatystą z realnym wpływem na prowadzenie wojny.
  • Henry Jackson pierwszym lordem morskimPod koniec maja 1915 admirał Henry Jackson, pionier radiotelegrafii i planista wypraw zamorskich, zastąpił Fishera jako zawodowy szef Royal Navy.
  • Teófilo Braga prezydentem PortugaliiPod koniec maja 1915 Kongres Portugalii wybrał na prezydenta 72-letniego pisarza i uczonego Teófila Bragę. Miał dokończyć kadencję Manuela de Arriagi.
• 29

  • Włosi formalnie zajmują WloręWedług brytyjskiej chronologii 29 maja 1915 Włosi formalnie zajęli Wlorę. Obsadzili ją już w grudniu 1914, a po wejściu do wojny port stał się ich bazą.
  • Dymisja Manuela de Arriagi29 maja 1915 Manuel de Arriaga, pierwszy wybrany prezydent Portugalii, ustąpił przed Kongresem. Zwycięzcy majowego powstania uznali go za wspólnika dyktatury.
• 30

  • Starcie w Sphinxhaven30 maja 1915 brytyjska wyprawa na jeziorze Niasa zdobyła niemiecką przystań Sphinxhaven i ostatecznie unieruchomiła parowiec Hermann von Wissmann.
• 31

  • Początek oblężenia Garui31 maja 1915 wojska brytyjskie i francuskie zaczęły ostrzał niemieckiej twierdzy Garua w Kamerunie. Ciężkie działa szybko uciszyły jej artylerię.
  • Kluczowe wydarzeniePierwszy nalot sterowca na LondynW nocy z 31 maja na 1 czerwca 1915 niemiecki sterowiec LZ 38 zbombardował wschodni Londyn. Zginęło siedem osób, w tym dzieci, a 35 zostało rannych.
  • Początek drugiej bitwy pod Al-Kurną31 maja 1915 dywizja Townshenda zaatakowała w arabskich łodziach po zalanych mokradłach tureckie posterunki na północ od Al-Kurny i zdobyła je przed południem.