Oś czasu
(2624)1916
styczeń
- 01
- Alianci zajmują Jaunde1 stycznia 1916 brytyjska kolumna płk. Gorgesa weszła bez walki do Jaunde. Niemcy opuścili miasto dzień wcześniej i cofali się na południe, ku Muni.
- Król Piotr przybywa do Salonik1 stycznia 1916 do Salonik przypłynął schorowany król Serbii Piotr I. Po odwrocie przez Albanię i pobycie w Brindisi wybrał miasto, gdzie stały wojska Ententy.
- 06
- Zatonięcie pancernika King Edward VII6 stycznia 1916 brytyjski pancernik King Edward VII wszedł na minę postawioną przez rajdera Möwe u przylądka Cape Wrath i po kilku godzinach zatonął.
- Początek bitwy pod Szejk Saad6 stycznia 1916 straż przednia Younghusbanda natarła na tureckie okopy pod Szejk Saad na obu brzegach Tygrysu. Atak utknął, a Turkom nadeszły posiłki.
- 08
- Kluczowe wydarzenieKoniec ewakuacji GallipoliW nocy z 8 na 9 stycznia 1916 ostatni żołnierze brytyjscy odpłynęli spod Helles. Po ośmiu miesiącach walk kampania gallipolijska skończyła się klęską Ententy.
- Koniec bitwy pod Szejk Saad8 stycznia 1916 wyczerpane wojska Aylmera nie ponowiły ataku pod Szejk Saad. W nocy Turcy się wycofali, a Brytyjczycy stracili około 4000 ludzi.
- 10
- Ententa zawiadamia Grecję o przewiezieniu Serbów na Korfu10 stycznia 1916 posłowie Ententy w Atenach zawiadomili Grecję, że resztki armii serbskiej zostaną przewiezione z Albanii na grecką wyspę Korfu.
- Kluczowe wydarzenieAustriacy zdobywają Lovćen10 stycznia 1916 austro-węgierska piechota weszła na szczyt Lovćenu, górskiej twierdzy Czarnogórców nad Kotorem. Droga na Cetynię stanęła otworem.
- Murray obejmuje dowództwo w Egipcie10 stycznia 1916 gen. Archibald Murray przejął od gen. Monro Śródziemnomorskie Siły Ekspedycyjne. Miał bronić Kanału Sueskiego i odbudować dywizje z Gallipoli.
- 11
- Francuzi zajmują Korfu11 stycznia 1916 francuski oddział wylądował na greckiej wyspie Korfu. Miał przygotować schronienie dla resztek armii serbskiej ewakuowanych z Albanii.
- Początek ofensywy erzurumskiejW styczniu 1916 Judenicz w środku zimy uderzył na Turków na Kaukazie. Pierwsze ataki na górę Karadağ miały odciągnąć ich rezerwy od miejsca przełamania.
- 13
- Austriacy zajmują Cetynię13 stycznia 1916 austro-węgierski oddział bez walki wszedł do Cetyni, stolicy Czarnogóry. Król i dwór opuścili ją już wcześniej, a rząd znów prosił o pokój.
- Wojska osmańskie w KermanszahuW styczniu 1916 w Kermanszahu stanęły bataliony osmańskie. Miasto nie zostało zdobyte, lecz było ośrodkiem perskich nacjonalistów sprzymierzonych z Niemcami.
- Grecja odmawia zgody na zajęcie Korfu13 stycznia 1916 rząd Skuludisa zaprotestował przeciw zajęciu Korfu przez Francuzów. Powołał się na wieczystą neutralność wyspy, ale Ententa nie ustąpiła.
- Rosjanie zajmują Kangawar13 stycznia 1916 korpus Baratowa po ciężkiej walce zdobył Kangawar w zachodniej Persji. Rozbił oddziały Kanitza i wspierający je batalion turecki.
- 14
- Walki nad Wadi14 stycznia 1916 Brytyjczycy zastali puste tureckie okopy nad Wadi. Turcy wymknęli się nocą do przesmyku Hanna, a Korpus Tygrysu stracił ponad 1600 ludzi.
- Percy Lake mianowany dowódcą w Mezopotamii14 stycznia 1916 szef sztabu armii w Indiach gen. Percy Lake został mianowany dowódcą w Mezopotamii w miejsce ciężko chorego gen. Johna Nixona.
- 15
- Möwe zdobywa statek Appam15 stycznia 1916 rajder Möwe zdobył koło Madery brytyjski liniowiec Appam. Niemiecka załoga pryzowa poprowadziła go z jeńcami do Stanów Zjednoczonych.
- Publikacja dokumentów PapenaW połowie stycznia 1916 ujawniono papiery Papena zabrane mu przez Brytyjczyków w Falmouth. Odcinki jego czeków wskazywały opłacanych agentów.
- Pierwsi serbscy żołnierze na KorfuW połowie stycznia 1916 na Korfu zaczęli przybywać pierwsi żołnierze serbscy z Albanii. Wielu było tak wycieńczonych, że umierali już po zejściu na ląd.
- Rząd serbski przenosi się do BrindisiW połowie stycznia 1916 rząd Pašicia opuścił zagrożoną Szkodrę i odpłynął do włoskiego Brindisi. Po kilku dniach przeniósł się stamtąd na Korfu.
- Król Piotr opuszcza Saloniki15 stycznia 1916 król Serbii Piotr I odpłynął z Salonik na francuskim okręcie. Udał się na kurację do uzdrowiska Edipsos na greckiej wyspie Eubea.
- 17
- Rosjanie zdobywają Köprüköy17 stycznia 1916 Rosjanie weszli do Köprüköy nad Araksem, skąd w 1914 roku odparli ich Turcy. Przełamanie w górach zmusiło 3 Armię do odwrotu.
- Król Piotr w EdipsosW połowie stycznia 1916 król Serbii Piotr I dotarł do uzdrowiska Edipsos na Eubei. Schorowany po odwrocie przez Albanię, leczył się tam ponad cztery miesiące.
- 22
- Austriacy zajmują Bar22 stycznia 1916 wojska austro-węgierskie zajęły Bar (Antivari), jedyny ważny port Czarnogóry. Całe czarnogórskie wybrzeże znalazło się w rękach wroga.
- Doniesienia o rozmowach Rumunii z RosjąBrytyjska chronologia notuje 22 stycznia 1916 początek rumuńsko-rosyjskich rozmów o pomocy wojskowej. Inne źródła tego dnia nie potwierdzają.
- 23
- Austriacy zajmują SzkodręWieczorem 23 stycznia 1916 austro-węgierski oddział bez walki wszedł do Szkodry, kończąc półroczne rządy Czarnogóry w głównym mieście północnej Albanii.
- Austriacy zajmują PodgoricęOkoło 23 stycznia 1916 Austriacy weszli do Podgoricy, największego miasta Czarnogóry. W zamęcie tych dni zginął tam albański przywódca Isa Boletini.
- 27
- Komitet Kontroli Żeglugi27 stycznia 1916 Asquith powołał Komitet Kontroli Żeglugi pod przewodnictwem lorda Curzona. Miał dzielić brakujący tonaż między kraj, wojsko i sojuszników.
- Kluczowe wydarzenieWielka Brytania wprowadza pobór27 stycznia 1916 ustawa o służbie wojskowej otrzymała sankcję królewską. Nieżonaci mężczyźni od 18 do 41 lat w Wielkiej Brytanii zostali poborowymi.
- 31
- Smith-Dorrien rezygnuje z dowództwa w Afryce WschodniejPod 31 stycznia 1916 chronologia wojny notuje rezygnację gen. Smith-Dorriena z dowództwa w Afryce Wschodniej. Ciężka choroba zatrzymała go w Kapsztadzie.
- Nalot sterowców na MidlandsW nocy z 31 stycznia na 1 lutego 1916 dziewięć sterowców marynarki, wysłanych na Liverpool, zbombardowało Midlands. Zginęło 70 osób, 113 zostało rannych.
luty
- 01
- Appam zawija do Norfolk1 lutego 1916 brytyjski liniowiec Appam, zdobyty przez rajdera Möwe, stanął pod niemiecką banderą na redzie Hampton Roads. Zaczął się spór o neutralność USA.
- Boris Stürmer premierem RosjiNa przełomie stycznia i lutego 1916 car odwołał 76-letniego premiera Goriemykina. Następcą został Boris Stürmer, konserwatysta z otoczenia carycy.
- 02
- Bułgarzy zajmują ElbasanNa przełomie stycznia i lutego 1916 Bułgarzy weszli do Elbasanu w środkowej Albanii. Wyprzedzili Austriaków, z którymi rywalizowali o wpływy w tym kraju.
- Utrata sterowca L 192 lutego 1916 na Morzu Północnym tonął sterowiec L 19, wracający z nalotu na Midlands. Szyper trawlera King Stephen odmówił pomocy i zginęło 16 lotników.
- 08
- Wielka Brytania prosi Japonię o pomoc morską8 lutego 1916 Admiralicja sformułowała prośbę o japońskie okręty. Tokio odmówiło wysłania niszczycieli do Europy, ale wzmocniło patrole na Oceanie Indyjskim.
- Zatonięcie krążownika Amiral Charner8 lutego 1916 U-21 Ottona Hersinga storpedował u wybrzeży Libanu francuski krążownik Amiral Charner. Okręt zatonął w kilka minut, ocalał jeden marynarz.
- 09
- Rząd serbski na KorfuNa początku lutego 1916 na Korfu zebrało się całe kierownictwo Serbii na wygnaniu. 6 lutego przypłynął tam z Albanii regent Aleksander.
- Zatopienie kanonierki Hedwig von Wissmann9 lutego 1916 brytyjskie łodzie Fifi i Mimi dopadły na jeziorze Tanganika niemiecką kanonierkę Hedwig von Wissmann i po kilkugodzinnym pościgu ją zatopiły.
- 10
- Ustawa o służbie wojskowej wchodzi w życie10 lutego 1916 brytyjska ustawa o służbie wojskowej weszła w życie. Kawalerowie mieli trzy tygodnie na zgłoszenie się lub wniosek o zwolnienie z poboru.
- Armia serbska zebrana na KorfuW lutym 1916 na Korfu zebrała się większość ocalałej armii serbskiej. Francuzi karmili i ubierali żołnierzy, a sztab tworzył z nich nowe dywizje.
- Niemiecka nota o uzbrojonych statkach handlowych10 lutego 1916 Berlin przekazał neutralnym memorandum, że uzbrojone statki handlowe wroga będą od końca lutego traktowane jak okręty wojenne.
- 11
- Zatonięcie krążownika Arethusa11 lutego 1916 krążownik Arethusa, okręt flagowy komodora Tyrwhitta, wszedł na minę u wejścia do Harwich. Nie udało się go odholować i rozbił się na mieliźnie.
- Włoski oddział na KorfuW lutym 1916 na Korfu zeszli na ląd włoscy karabinierzy. Grecja, która podejrzewała Rzym o apetyt na wyspę, zaprotestowała i wybuchł spór dyplomatyczny.
- 15
- Porozumienie z Bachtiarami15 lutego 1916 Brytyjczycy zawarli porozumienie z chanami Bachtiarów o współpracy w ochronie perskich pól naftowych Anglo-Persian Oil Company.
- Rozszerzenie licencji żeglugowych15 lutego 1916 brytyjskie zarządzenie objęło licencjami prawie każdy rejs oceaniczny statku z Wysp. Rząd chciał lepiej wykorzystać brakujący tonaż.
- 16
- Kluczowe wydarzenieRosjanie zdobywają Erzurum16 lutego 1916 Kozacy wjechali do opuszczonego przez Turków Erzurum. Upadek twierdzy uchodzącej za nie do zdobycia był największym sukcesem Rosji na Kaukazie.
- Czarnogórscy żołnierze na KorfuW połowie lutego 1916 na Korfu dotarli czarnogórscy żołnierze, którzy nie złożyli broni. Była to garstka, bo armia króla Mikołaja już się rozeszła.
- Ministerstwo Wojny przejmuje obronę przeciwlotniczą16 lutego 1916 obrona przeciwlotnicza Londynu przeszła z Admiralicji pod dowództwo marszałka Johna Frencha, a wkrótce potem obrona całego kraju.
- Ministerstwo Wojny przejmuje kampanię mezopotamskąW połowie lutego 1916 kierowanie działaniami w Mezopotamii przeszło z rąk rządu Indii i India Office do brytyjskiego Ministerstwa Wojny w Londynie.
- 17
- Aresztowanie konsulów na ChiosW połowie lutego 1916 marynarze sprzymierzonych aresztowali konsulów Niemiec i Austro-Węgier na greckiej wyspie Chios. Grecja zaprotestowała.
- Proaustriaccy Albańczycy zajmują BeratW połowie lutego 1916 ludzie Esada Paszy oddali Berat. Miasto zajęły albańskie oddziały sprzymierzone z Austriakami, a wkrótce pojawili się tam Bułgarzy.
- Niemcy przechodzą do Gwinei Hiszpańskiej17 lutego 1916 gubernator Kamerunu zawiadomił Berlin, że z całym wojskiem schronił się w hiszpańskim Muni. Ostatnie oddziały przeszły granicę dwa dni wcześniej.
- 18
- Rosjanie zajmują MuşW połowie lutego 1916 rosyjscy Kozacy wjechali bez walki do Muşu. Dolinę, której ormiańskich mieszkańców wymordowano w 1915 roku, zastali wyludnioną.
- Kluczowe wydarzenieKapitulacja Mory18 lutego 1916 po półtora roku oblężenia poddała się niemiecka załoga góry nad Morą. Był to koniec walk w Kamerunie.
- 21
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Verdun21 lutego 1916 ponad 1200 niemieckich dział otworzyło ogień na francuskie pozycje pod Verdun. Zaczęła się bitwa, która trwała do grudnia 1916 roku.
- Zestrzelenie sterowca LZ 77Wieczorem 21 lutego 1916 francuskie działo przeciwlotnicze zestrzeliło pod Revigny sterowiec LZ 77, lecący na tyły Verdun. Nikt z załogi nie przeżył.
- Spór w Kongresie o uzbrojone statki handlowePod koniec lutego 1916 Berlin podtrzymał, że uzbrojone statki Ententy to krążowniki pomocnicze. W Kongresie USA narastał bunt przeciw linii Wilsona.
- Dymisja Henry'ego Sclatera21 lutego 1916 gen. Henry Sclater przestał być generałem adiutantem armii brytyjskiej. Jego miejsce w ministerstwie wojny zajął Nevil Macready.
- Macready odchodzi ze sztabu BEF21 lutego 1916 gen. Nevil Macready przestał być generałem adiutantem BEF. Odpowiadał za ludzi w korpusie od pierwszych dni wojny we Francji.
- 22
- Fowke adiutantem generalnym BEF22 lutego 1916 gen. George Fowke, dotąd inżynier naczelny, został generałem adiutantem BEF. Odpowiadał za ludzi w armii Haiga do końca wojny.
- Macready adiutantem generalnym armii22 lutego 1916 gen. Nevil Macready został generałem adiutantem armii brytyjskiej. W ministerstwie wojny miał przede wszystkim zdobywać ludzi dla frontu.
- 23
- Portugalia zajmuje niemieckie statki23 lutego 1916, na prośbę Wielkiej Brytanii, Portugalczycy zajęli 36 statków niemieckich i austriackich, które od początku wojny stały w Tagu pod Lizboną.
- Robert Cecil ministrem blokady23 lutego 1916 Asquith ogłosił, że lord Robert Cecil, z rangą członka gabinetu, pokieruje całą blokadą Niemiec. Tak powstało Ministerstwo Blokady.
- 26
- Szarża pod Agagią26 lutego 1916 Dorset Yeomanry dopadła wojska bractwa Sanusijja cofające się spod Agagii, rozbiła je szarżą i pojmała ich dowódcę Dżafara al-Askariego.
- Rosjanie zajmują KermanszahPod koniec lutego 1916 korpus Baratowa wszedł do opuszczonego Kermanszahu. Perscy nacjonaliści, Niemcy i Turcy cofnęli się w stronę granicy z Irakiem.
- 28
- Brytyjski dywizjon do bombardowania niemieckiego przemysłuW lutym 1916 lotnictwo brytyjskiej marynarki utworzyło dywizjon samolotów Sopwith do nalotów na fabryki w Niemczech. Stał się zalążkiem 3 Skrzydła RNAS.
- Doniesienia o rządzie Esada Paszy w NeapoluBrytyjska chronologia notuje 28 lutego 1916 przeniesienie rządu Esada Paszy do Neapolu. Źródła pokazują, że Rzym dopiero proponował mu to miasto.
- 29
- Starcie Alcantary z Greifem29 lutego 1916 krążownik pomocniczy Alcantara starł się koło Szetlandów z niemieckim rajderem Greif. Zatonęły oba okręty, zginęło ponad 200 marynarzy.
- Zniesienie blokady Kamerunu29 lutego 1916, po zakończeniu walk w Kamerunie, alianci znieśli blokadę jego wybrzeża, ogłoszoną w kwietniu 1915 roku.
- Niemcy nie odkładają wojny podwodnejPod koniec lutego 1916 Berlin oznajmił Waszyngtonowi, że nie odroczy rozkazów przeciw uzbrojonym statkom. Od 1 marca weszła w życie zaostrzona wojna podwodna.
marzec
- 01
- Początek rozszerzonej wojny podwodnejOd 1 marca 1916 niemieckie okręty podwodne mogły bez ostrzeżenia atakować uzbrojone statki handlowe Ententy. Statki pasażerskie miały być oszczędzane.
- Początek wojny z sułtanem DarfuruNa początku marca 1916 gubernator Sudanu Reginald Wingate postanowił uderzyć na sułtana Darfuru Alego Dinara, który w 1915 roku stanął po stronie Turcji.
- 04
- Möwe wraca z pierwszego rejsu4 marca 1916 Niemcy ogłosili powrót rajdera Möwe z ponad dwumiesięcznego rejsu. Zatopił lub zdobył 15 statków, a jego miny zatopiły brytyjski pancernik.
- Rosyjski desant pod Atiną4 marca 1916 rosyjscy płastuni wylądowali o świcie pod Atiną, na tyłach tureckiej pozycji nad Morzem Czarnym. Turcy uciekli, a droga na Rize stanęła otworem.
- 05
- Kluczowe wydarzeniePoczątek ofensywy kilimandżarskiej5 marca 1916 z Longido ruszyła na południe 1 Dywizja gen. Stewarta. Miała obejść Kilimandżaro od zachodu i odciąć Niemcom drogę odwrotu.
- Dymisja FarmanfarmyNa przełomie lutego i marca 1916 upadł rząd księcia Farmanfarmy, najbliższego przyjaciela Brytyjczyków w Teheranie. Przetrwał nieco ponad dwa miesiące.
- Dymisja ministra spraw zagranicznych PersjiWraz z rządem Farmanfarmy w marcu 1916 odszedł szef perskiej dyplomacji Moszawer ol-Mamalek, a nie, jak podaje chronologia, Mohtaszam os-Saltane.
- 06
- Newton Baker sekretarzem wojny USA6 marca 1916 Wilson ogłosił, że nowym sekretarzem wojny USA zostanie Newton Baker, były burmistrz Clevelandu, uważany za pacyfistę. Zastąpił L. Garrisona.
- Sepahsalar premierem PersjiNa początku marca 1916 premierem Persji został Mohammad Wali Chan Tonekaboni, Sepahsalar, bohater rewolucji 1909 roku i zwolennik zgody z Rosją.
- Sarem od-Dole ministrem spraw zagranicznych PersjiNa początku marca 1916 szefem perskiej dyplomacji został książę Akbar Mirza, Sarem od-Dole, wnuk szacha Naser ad-Dina, wykształcony w Anglii.
- 11
- Początek walk pod Latema Nek11 marca 1916 wojska gen. Tighe'a zaatakowały od czoła Niemców na wzgórzach Latema i Reata za Tavetą. Dzienne szturmy odparto, nocą ruszył atak na bagnety.
- Początek piątej bitwy nad Isonzo11 marca 1916 włoska artyleria otworzyła ogień na całym froncie nad Soczą. Cadorna zaczął ograniczoną ofensywę, by na prośbę Francji odciążyć Verdun.
- 12
- Koniec walk pod Latema Nek12 marca 1916 o świcie Brytyjczycy zobaczyli swoich żołnierzy na grzbiecie Latemy. Niemcy w nocy opuścili przełęcz i cofnęli się ku Kahe.
- Doniesienia o zajęciu KerenduWedług źródeł brytyjskich 12 marca 1916 Rosjanie zajęli Kerend na drodze z Kermanszahu do Bagdadu. Nie utrzymali go: w kwietniu bronili się tam Turcy.
- Trzecia konferencja w Chantilly12 marca 1916 w Chantilly dowódcy sprzymierzonych postanowili, że wspólna ofensywa ruszy jak najszybciej, by ulżyć Verdun, a armia w Salonikach zostanie.
- 14
- Brytyjczycy odzyskują As-Sallum14 marca 1916 wojska generała Peytona weszły bez walki do As-Sallum, a samochody pancerne księcia Westminsteru rozbiły uchodzące siły bractwa Sanusijja.
- Dymisja Alfreda von TirpitzaW połowie marca 1916 wielki admirał Alfred von Tirpitz, twórca niemieckiej floty wojennej, odszedł z urzędu po przegranym sporze o wojnę podwodną.
- 15
- Austro-Węgry zrywają stosunki z Portugalią15 marca 1916, sześć dni po niemieckim wypowiedzeniu wojny, Austro-Węgry zerwały stosunki dyplomatyczne z Portugalią. Ich poseł opuścił Lizbonę.
- Kluczowe wydarzenieAustro-Węgry w stanie wojny z Portugalią15 marca 1916 Austro-Węgry poszły za Niemcami i zerwały z Portugalią. Odtąd oba kraje były w stanie wojny, choć według źródeł z epoki bez osobnej deklaracji.
- Eduard von Capelle sekretarzem marynarki15 marca 1916 ogłoszono w Berlinie, że następcą Tirpitza w Urzędzie Marynarki Rzeszy zostaje admirał Eduard von Capelle, jego wieloletni współpracownik.
- António José de Almeida premierem Portugalii15 marca 1916 ewolucjonista António José de Almeida stanął na czele wojennego rządu „Świętej Unii”. Afonso Costa został w nim ministrem finansów.
- 16
- Wojska sudańskie wkraczają do Darfuru16 marca 1916 konne oddziały podpułkownika Kelly'ego wyruszyły z An-Nuhud ku granicy Darfuru. Do końca miesiąca zajęły studnie Umm Szanga i Dżabal al-Hilla.
- Roques zastępuje Gallieniego16 marca 1916 ciężko chory Gallieni ustąpił z urzędu ministra wojny. Zastąpił go generał Pierre Roques, dowódca 1 Armii i stary przyjaciel Joffre'a.
- Rosjanie zajmują Mamahatun16 marca 1916 rosyjski oddział oskrzydlający wkroczył do Mamahatunu na drodze z Erzurum do Erzincanu, biorąc według Allena i Muratowa 800 jeńców i pięć dział.
- 21
- Walki pod Kahe21 marca 1916 konnica van Deventera zajęła wzgórze i stację Kahe, a piechota Shepparda utknęła nad Soko Nassai. Nocą Lettow-Vorbeck się wycofał.
- Niemcy wycofują się spod KilimandżaroW nocy z 21 na 22 marca 1916 Lettow-Vorbeck opuścił pozycje nad Ruvu i cofnął się wzdłuż kolei usambarskiej. Region Kilimandżaro przeszedł w ręce Brytyjczyków.
- 29
- Szuwajew zastępuje PoliwanowaPod koniec marca 1916 car Mikołaj II zdymisjonował ministra wojny Aleksieja Poliwanowa. Jego następcą został główny intendent armii Dmitrij Szuwajew.
- Dymisja generała OkiPod koniec marca 1916 z powodu choroby odszedł japoński minister wojny Ichinosuke Oka. Za jego urzędowania Japonia przystąpiła do wojny i zdobyła Tsingtao.
- 30
- Zatopienie statku szpitalnego Portugal30 marca 1916 niemiecki U-33 storpedował na Morzu Czarnym pod Rize rosyjski statek szpitalny Portugal. Zginęło od 85 do 115 osób, w tym pielęgniarki.
- Ōshima ministrem wojny Japonii30 marca 1916 wiceminister generał Ken'ichi Ōshima został ministrem wojny Japonii. Urzędował do 1918 roku, także w rządzie Masatake Terauchiego.
kwiecień
- 01
- Koniec „plagi Fokkerów”Wiosną 1916 nowe alianckie myśliwce i loty w grupach odebrały Fokkerom przewagę nad frontem zachodnim. Data 1 kwietnia jest umowna.
- Początek trzeciej próby odsieczy Al-Kutu1 kwietnia 1916 świeża 13 Dywizja zaczęła zajmować okopy pod Hanną. Gorringe wydał rozkaz natarcia, ale ulewa przesunęła trzecią próbę odsieczy na 5 kwietnia.
- 06
- Początek natarcia na Trapezunt6 kwietnia 1916 flotylla z dwiema brygadami płastunów płynęła z Noworosyjska do Lazystanu, osłaniana przez Flotę Czarnomorską. Rosjanie ruszali na Trapezunt.
- Pierwszy atak na SannajjatO świcie 6 kwietnia 1916 7 Dywizja po nocnym marszu natarła na turecką pozycję pod Sannajjat. Ogień zatrzymał ją kilkaset metrów od okopów.
- 17
- Początek walk o Kondoa IrangiW połowie kwietnia 1916 konnica van Deventera po dwutygodniowym marszu w deszczu stanęła pod Kondoa Irangi i 17 kwietnia starła się z Niemcami na wzgórzach.
- Kluczowe wydarzenieRosjanie zdobywają TrapezuntW połowie kwietnia 1916 Turcy bez walki opuścili Trapezunt, najważniejszy port północnej Anatolii. 18 kwietnia weszli do niego Rosjanie generała Lachowa.
- Włochy zapowiadają odwet gospodarczy16 kwietnia 1916 Sonnino zapowiedział w Izbie Deputowanych dekret o odwecie na majątku poddanych wroga. Handlu z Niemcami wtedy jeszcze całkiem nie zakazano.
- 18
- Walki pod Bajt Isa17 kwietnia 1916 Brytyjczycy zdobyli turecką pozycję Bajt Isa nad Tygrysem. W nocy odparli wielki kontratak, ale stracili 1600 ludzi i utknęli na prawym brzegu.
- Nota USA w sprawie Sussexa18 kwietnia 1916 Waszyngton zagroził Niemcom zerwaniem stosunków, jeśli nie porzucą obecnych metod wojny podwodnej. Nazajutrz Wilson mówił przed Kongresem.
- 19
- Brytyjczycy zajmują Kondoa Irangi19 kwietnia 1916 Niemcy opuścili płonące Kondoa Irangi. Wyczerpana konnica van Deventera zajęła osadę, ale na długo utknęła w niej bez koni i żywności.
- Śmierć Colmara von der Goltza19 kwietnia 1916 w Bagdadzie zmarł na tyfus feldmarszałek Colmar von der Goltz, dowódca osmańskiej 6 Armii. Nie doczekał kapitulacji Al-Kutu.
- 20
- Rosyjskie wojska w Marsylii20 kwietnia 1916 do Marsylii przypłynęli pierwsi żołnierze 1 Specjalnej Brygady Piechoty generała Łochwickiego. Jechali z Moskwy przez Syberię i Ocean Indyjski.
- Zatopienie statku Aud20 kwietnia 1916 statek Libau, udający norweski Aud, przywiózł broń dla irlandzkich powstańców. Brytyjczycy go przechwycili, a 22 kwietnia załoga go zatopiła.
- Aresztowanie Rogera Casementa21 kwietnia 1916 niemiecki U-19 wysadził Rogera Casementa na irlandzkiej plaży Banna Strand. Kilka godzin później zatrzymała go policja.
- 24
- Kluczowe wydarzenieWybuch powstania wielkanocnego24 kwietnia 1916 irlandzcy ochotnicy i Armia Obywatelska zajęli centrum Dublina. Przed gmachem poczty Patrick Pearse odczytał proklamację Republiki Irlandzkiej.
- Rejs statku JulnarW nocy z 24 na 25 kwietnia 1916 parowiec Julnar z 270 tonami żywności próbował przedrzeć się do Al-Kutu. Pod Makasis utknął na linie i wpadł w ręce Turków.
- Zapora minowa u wybrzeży Belgii24 kwietnia 1916 okręty admirała Bacona postawiły przed Zeebrugge podwójną linię min i pas sieci minowych przeciw okrętom podwodnym z Flandrii.
- 26
- Kluczowe wydarzeniePorozumienie Sykes-Picot26 kwietnia 1916 Rosja i Francja wymieniły tajne noty. Rosja przyjęła brytyjsko-francuski plan podziału azjatyckiej Turcji, a sobie zapewniła Armenię.
- Doniesienia o porozumieniu w sprawie jeńców w SzwajcariiBrytyjska chronologia notuje 26 kwietnia 1916 porozumienie o wysyłaniu chorych jeńców do Szwajcarii. Inne źródła wskazują na początek maja.
- 27
- Stan wojenny w DublinieStan wojenny w Dublinie ogłoszono 25 kwietnia 1916. 27 kwietnia Asquith zapowiedział rozciągnięcie go na całą Irlandię i wysłał tam generała Maxwella.
- Zatonięcie pancernika Russell27 kwietnia 1916 brytyjski pancernik Russell wszedł na miny postawione przez U-73 przed Wielkim Portem na Malcie. Zginęło około 125 ludzi.
- 29
- Kluczowe wydarzenieKapitulacja Al-Kutu29 kwietnia 1916 głodujący garnizon Al-Kutu poddał się Turkom. Po 147 dniach oblężenia do niewoli poszło ponad 13 tysięcy żołnierzy i pomocników Townshenda.
- Deklaracja z Hawru29 kwietnia 1916 Francja, a za nią Wielka Brytania i Rosja obiecały Belgii, że po wojnie zachowa Kongo w obecnych granicach i dostanie odszkodowanie.
maj
- 03
- Utrata sterowca L 203 maja 1916 sterowiec L 20, któremu po nalocie na Szkocję zabrakło paliwa, rozbił się w fiordzie koło Stavanger. Załogę internowała Norwegia.
- Pierwsze egzekucje przywódców powstania3 maja 1916 o świcie w dublińskim więzieniu Kilmainham rozstrzelano Patricka Pearse’a, Thomasa Clarke’a i Thomasa MacDonagha, skazanych przez sąd wojskowy.
- 07
- Rosjanie zajmują Kasr-e Szirin7 maja 1916 kawaleria Baratowa weszła do Kasr-e Szirin przy granicy z Irakiem. Przyszła za późno, bo Al-Kut skapitulował ponad tydzień wcześniej.
- Nikola Pašić w RosjiNa początku maja 1916 premier Serbii Nikola Pašić gościł w Piotrogrodzie u cara. Rząd serbski wbrew brytyjskiej chronologii pozostał na Korfu.
- 09
- Brytyjsko-francuska wymiana not o Azji Mniejszej9 maja 1916 ambasador Francji Paul Cambon przesłał Greyowi notę z warunkami podziału ziem osmańskich. Był to francuski tekst umowy Sykes-Picot.
- Milne zastępuje Mahona9 maja 1916 gen. George Milne objął dowództwo brytyjskiej Armii Salonik. Bryan Mahon tego samego dnia odpłynął do Egiptu, by dowodzić na granicy z Libią.
- Niemiecki atak na Kondoa IrangiW nocy z 9 na 10 maja 1916 askarysi Lettow-Vorbecka kilka razy szturmowali pozycje van Deventera pod Kondoa Irangi. Wszystkie ataki odparto.
- 15
- Blokada wybrzeża HidżazuW połowie maja 1916 brytyjskie okręty zaczęły blokować porty Hidżazu. O blokadę prosił sam szarif Mekki, który szykował powstanie przeciw Turkom.
- Rosjanie zajmują RawanduzW połowie maja 1916 rosyjski oddział z perskiego Azerbejdżanu zdobył szturmem Rawanduz w Kurdystanie, kilka dni marszu od Mosulu.
- Rosjanie zatrzymują się przed ChanakinemW połowie maja 1916 Baratow stanął przed Chanakinem, ale miasta nie zajął. Turcy ściągali tam posiłki spod Al-Kutu, a Rosjanie dostali rozkaz, by nie atakować.
- 16
- Izba Gmin uchwala pobór żonatych16 maja 1916 Izba Gmin przyjęła 250 głosami przeciw 35 drugą ustawę o służbie wojskowej. Pobór miał objąć żonatych i kawalerów od 18 do 41 lat.
- Grey zatwierdza porozumienie Sykes-Picot16 maja 1916 Edward Grey odpowiedział na francuską notę i przyjął plan podziału ziem osmańskich, pod warunkiem że Arabowie wystąpią przeciw Turkom.
- 23
- Zajęcie Al-Faszir23 maja 1916 konnica Kelly'ego wjechała do opuszczonej stolicy Darfuru. Sułtan Ali Dinar uciekł w góry, a jego ludzi zbombardował z powietrza John Slessor.
- Wielka Brytania uznaje rosyjskie zdobycze w Azji Mniejszej23 maja 1916 Edward Grey zaproponował Rosji układ, w którym Wielka Brytania uznawała jej roszczenia do Erzurum, Trapezuntu, Wanu, Bitlisu i części Kurdystanu.
- 25
- Wojska Northeya wkraczają do Niemieckiej Afryki Wschodniej25 maja 1916 cztery kolumny generała Northeya miały otoczyć niemieckie posterunki między jeziorami Niasa i Tanganika. Niemcy wymknęli się z niemal wszystkich.
- Pobór obejmuje żonatych25 maja 1916 druga ustawa o służbie wojskowej otrzymała sankcję królewską. Pobór objął w Wielkiej Brytanii wszystkich mężczyzn od 18 do 41 lat.
- 26
- Bułgarzy i Niemcy zajmują Fort Rupel26 maja 1916 wojska bułgarskie i niemieckie weszły do greckiej Macedonii. Rząd w Atenach zakazał oporu i nazajutrz załoga oddała Fort Rupel nad Strumą.
- Nota USA w sprawie przeszukiwania pocztyPod koniec maja 1916 USA ostro zaprotestowały przeciw zabieraniu poczty ze statków neutralnych przez Brytyjczyków i Francuzów i otwieraniu jej w Londynie.
- 31
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy jutlandzkiej31 maja 1916 u wybrzeży Jutlandii starły się Grand Fleet i Flota Pełnomorska. Za dnia Brytyjczycy stracili trzy krążowniki liniowe, ale odcięli Niemcom drogę.
- Wojska osmańskie odbijają MamahatunPod koniec maja 1916 Wehib Pasza zaskoczył Rosjan na drodze z Erzincanu do Erzurum. Turcy przerwali słabo obsadzony front i odbili miasto Mamahatun.
- Protest Ententy w sprawie Fortu RupelNa przełomie maja i czerwca 1916 Francja i jej sojusznicy uznali oddanie Fortu Rupel za koniec życzliwej neutralności Grecji i zagrozili jej konsekwencjami.
czerwiec
- 02
- Początek bitwy o Mount Sorrel2 czerwca 1916 Wirtemberczycy po huraganowym ostrzale zdobyli wzgórza Mount Sorrel i Tor Top pod Ypres. Zginął gen. Mercer, dowódca 3 Dywizji Kanadyjskiej.
- Niemcy zdobywają fort Vaux2 czerwca 1916 Niemcy wdarli się do fortu Vaux pod Verdun. Załoga majora Raynala broniła się w podziemiach do 7 czerwca, aż skończyła się woda.
- 03
- Koniec ofensywy w Trydencie3 czerwca 1916 Austriacy zdobyli Monte Cengio, ale Cadorna ogłosił, że zatrzyma ich w górach. Natarcie traciło impet, choć ataki trwały jeszcze dwa tygodnie.
- Stan wojenny w Salonikach3 czerwca 1916, w imieniny króla Konstantyna, gen. Sarrail ogłosił stan oblężenia. Wojska Ententy zajęły urzędy, pocztę i telegraf w Salonikach.
- 05
- Kluczowe wydarzeniePoczątek powstania arabskiego5 czerwca 1916 synowie szarifa Mekki, Ali i Fajsal, ogłosili pod Medyną niezależność Arabów od Turków. Tak zaczęło się powstanie arabskie.
- Kluczowe wydarzenieŚmierć Kitchenera5 czerwca 1916 krążownik Hampshire, wiozący lorda Kitchenera do Rosji, wszedł na minę u Orkadów. Minister wojny zginął z niemal całą załogą, ocalało 12 ludzi.
- Osmańska ofensywa w zachodniej PersjiNa początku czerwca 1916 pod Chanakinem stanął cały XIII Korpus osmański. Rosjanie Baratowa zaczęli się cofać, a Turcy ruszyli na Persję.
- 06
- Atak na Medynę6 czerwca 1916 Arabowie Fajsala uderzyli na Medynę. Garnizon Fahreddina Paszy odparł ich ogniem artylerii, a zerwane tory Kolei Hidżaskiej szybko naprawiono.
- Pokojowa blokada Grecji6 czerwca 1916 okręty Ententy zaczęły zatrzymywać greckie statki, a w portach sprzymierzonych wstrzymano te pod grecką banderą. Nikt nie wyjaśnił Atenom powodu.
- Śmierć Yuan Shikaia6 czerwca 1916 w Pekinie zmarł prezydent Chin Yuan Shikai. Nazajutrz urząd objął wiceprezydent Li Yuanhong, którego uznało też zbuntowane południe.
- 09
- Arabowie zdobywają Dżuddę9 czerwca 1916 Arabowie z plemienia Harb zaatakowali Dżuddę, a brytyjskie okręty ostrzelały port. Turecki garnizon skapitulował dopiero 16 czerwca.
- Walki pod Mkaramo9 czerwca 1916 kolumna Shepparda stoczyła w gęstym buszu nad Pangani walkę z oddziałami majora Krauta. Nocą Niemcy wycofali się w stronę Handeni.
- 10
- Wybuch powstania w Mekce10 czerwca 1916 o świcie ludzie szarifa Husajna zaatakowali turecki garnizon Mekki. Miasto szybko przeszło w ich ręce, ale fort i koszary broniły się do lipca.
- Pobór w Nowej Zelandii10 czerwca 1916 nowozelandzka Izba Reprezentantów uchwaliła 44 głosami przeciw 4 ustawę o służbie wojskowej. Pobór miał objąć mężczyzn od 20 do 46 lat.
- 11
- Początek bitwy nad Strypą11 czerwca 1916 rosyjska 7 Armia, która zdobyła już Buczacz, zaatakowała za Strypą Armię Południową Bothmera. Niemiecki kontratak odrzucił ją pod Oleszą.
- Dymisja Salandry10 czerwca 1916 włoska Izba Deputowanych odmówiła rządowi Salandry zaufania po klęskach w Trentino. Gabinet podał się do dymisji po ponad dwóch latach rządów.
- 12
- Brytyjczycy zajmują KermanW czerwcu 1916 Percy Sykes po marszu od Zatoki Perskiej wkroczył do Kermanu. Zaczął tu tworzyć pierwszą brygadę Perskich Strzelców Południowych.
- Rosjanie zajmują ZaleszczykiW czerwcu 1916, po klęsce pod wsią Okna, Austriacy bez walki opuścili przyczółek w Zaleszczykach. Brytyjska chronologia notuje wejście Rosjan 12 czerwca.
- 21
- Rosjanie zajmują Radowce21 czerwca 1916 Piotrogród ogłosił zajęcie Radowców w południowej Bukowinie. Kozacy tereccy przeszli przez miasto już dzień wcześniej, ścigając Austriaków.
- Ultimatum Ententy wobec Grecji21 czerwca 1916 posłowie Francji, Wielkiej Brytanii i Rosji zażądali od Grecji demobilizacji, rządu urzędniczego i wyborów. Ateny ustąpiły bez oporu.
- Dymisja rządu Skuludisa21 czerwca 1916, w dniu, w którym Ententa zażądała od Grecji zmiany rządu, premier Stefanos Skuludis podał się do dymisji. Rządził niespełna osiem miesięcy.
- Zaimis ponownie premierem Grecji21 czerwca 1916 król Konstantyn powierzył rząd Aleksandrosowi Zaimisowi. Nowy premier przyjął wszystkie żądania Ententy i utworzył gabinet urzędniczy.
- 24
- Austriacy wyparci z BukowinyDo 24 czerwca 1916 Rosjanie zajęli Kuty i Kimpulung, a Austriacy cofnęli się w Karpaty. W ich rękach został tylko górzysty skrawek Bukowiny przy Jakobenach.
- Pobór żonatych wchodzi w życie24 czerwca 1916 żonaci Brytyjczycy od 18 do 41 lat zostali z mocy drugiej ustawy o służbie wojskowej uznani za zaciągniętych do rezerwy armii.
- 27
- Demobilizacja armii greckiej27 czerwca 1916 rząd Zaimisa ogłosił demobilizację armii greckiej, jak żądała Ententa. Zwolnieni rezerwiści zaczęli tworzyć wrogie Wenizelosowi związki.
- Ratyfikacja postanowień konferencji gospodarczejPod koniec czerwca 1916 rząd Francji zatwierdził rezolucje paryskiej konferencji gospodarczej. W Londynie wywołały one spór o przyszłość wolnego handlu.
- Proklamacja szarifa Mekki27 czerwca 1916 szarif Mekki ogłosił odezwę do muzułmanów świata. Oskarżył młodoturków o bezbożność i ogłosił niepodległość Hidżazu.
- 30
- Francuzi odbijają Thiaumont30 czerwca 1916 francuski 248 Pułk Piechoty zaatakował ruiny umocnienia Thiaumont pod Verdun. Źródła różnią się co do tego, czy je zdobył i na jak długo.
- Koniec bitwy nad StrypąBrytyjska chronologia kończy bitwę nad Strypą 30 czerwca 1916. Bothmer obronił górną Strypę, a ostatni duży atak Szczerbaczowa załamał się już 21 czerwca.
- Nowe porozumienie z Holenderskim Trustem ZamorskimPod koniec czerwca 1916 Londyn i Holenderski Zamorski Trust objęli racjonowaniem kolejne towary, między innymi kakao, cynę, skóry i azbest.
lipiec
- 01
- Kluczowe wydarzeniePierwszy dzień bitwy nad Sommą1 lipca 1916 Brytyjczycy i Francuzi uderzyli nad Sommą. Francuzi i prawe skrzydło brytyjskie odnieśli sukces, ale armia brytyjska straciła 57 tysięcy ludzi.
- Kluczowe wydarzenieWybuch miny Lochnagar1 lipca 1916 o 7.28 pod La Boisselle wybuchła mina Lochnagar, największa dotąd na froncie zachodnim. Lej przetrwał, ale atak 34 Dywizji się załamał.
- Pierwsze patrole kontaktowe RFC1 lipca 1916 nad Sommą lotnicy RFC śledzili z bliska postępy piechoty, wypatrując flar i błysków lusterek. Próby takiej współpracy trwały od 1915 roku.
- Wojska osmańskie odbijają Kermanszah1 lipca 1916 XIII Korpus osmański wkroczył do Kermanszahu, opuszczonego nocą przez Rosjan Baratowa. Do miasta wrócili perscy nacjonaliści.
- 07
- Koniec włoskiej kontrofensywy w Trydencie7 lipca 1916 Austriacy odparli na płaskowyżu Asiago drugi dzień wielkiego natarcia Włochów. Cadorna nie odzyskał pozycji utraconych w maju.
- Brytyjczycy zajmują Tangę7 lipca 1916 oddział indyjski wszedł bez walki do Tangi, gdzie w 1914 roku Brytyjczycy ponieśli klęskę. Niemcy wycofali się, niszcząc port i kolej.
- Lloyd George ministrem wojnyNa początku lipca 1916 David Lloyd George zastąpił Kitchenera w Ministerstwie Wojny. Na strategię miał jednak mały wpływ, bo decydował o niej gen. Robertson.
- Uchylenie deklaracji londyńskiej7 lipca 1916 Wielka Brytania i Francja przestały stosować deklarację londyńską z 1909 roku. Kontrolę handlu na morzu miało odtąd regulować prawo narodów.
- 10
- Okręt podwodny Deutschland w Ameryce9 lipca 1916 nieuzbrojony niemiecki handlowy okręt podwodny Deutschland przepłynął Atlantyk i wszedł do zatoki Chesapeake. Przywiózł do Baltimore barwniki.
- Rosjanie odbijają MamahatunW lipcu 1916 rosyjska 39 Dywizja rozbiła Turków na masywie Dumanlı Dağ i znów zajęła Mamahatun, utracony pod koniec maja na rzecz Wehiba Paszy.
- 14
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy o grzbiet Bazentin14 lipca 1916 o świcie, po nocnym podejściu i pięciu minutach ostrzału, Brytyjczycy zdobyli drugą pozycję niemiecką od Longueval po Bazentin-le-Petit.
- Brytyjczycy zajmują Mwanzę14 lipca 1916 wojska Charlesa Crewe'a, przewiezione statkami przez Jezioro Wiktorii, zajęły Mwanzę. Niemiecka załoga zdążyła się wycofać na południe.
- Międzysojusznicza konferencja finansowa w Londynie14–15 lipca 1916 w Londynie obradowali przedstawiciele Ententy w sprawie finansowania wojny. Rosja zabiegała o nowe brytyjskie kredyty na zakupy za granicą.
- 19
- Kluczowe wydarzenieAtak pod FromellesWieczorem 19 lipca 1916 Brytyjczycy i Australijczycy zaatakowali pod Fromelles. Do rana 5 Dywizja Australijska straciła 5533 ludzi i nie utrzymała nic.
- Osmańska ofensywa przez Synaj19 lipca 1916 brytyjski lotnik wykrył na Synaju kolumny Kressa von Kressensteina. Turcy i Niemcy szli na Romani, by dostać Kanał Sueski w zasięg dział.
- 20
- Doniesienia o nowej pożyczce Ententy dla GrecjiBrytyjska chronologia podaje, że 20 lipca 1916 rząd Zaimisa zawarł z Ententą pożyczkę 800 tys. funtów. Inne źródła tej umowy nie potwierdzają.
- Dymisja Sazonowa20 lipca 1916 car odwołał ministra spraw zagranicznych Sazonowa, rzecznika autonomii Polski. Resort przejął premier Stürmer, faworyt carycy i Rasputina.
- 25
- Odtworzona armia serbska wraca na front25 lipca 1916 odtworzona armia serbska weszła do walki na froncie salonickim. Dywizja Szumadijska natarła na Bułgarów w górach nad kotliną Meglena.
- Rosjanie zdobywają Erzincan25 lipca 1916 rosyjska 39 Dywizja weszła do Erzincanu, porzuconego przez rozbitą 3 Armię osmańską. Był to szczyt rosyjskich zdobyczy w Anatolii.
- 27
- Arabowie zajmują Janbu27 lipca 1916 turecki garnizon Janbu, dawnego portu Medyny nad Morzem Czerwonym, poddał się powstańcom szarifa. Medyna straciła najbliższy port.
- Egzekucja kapitana Fryatta27 lipca 1916 niemiecki sąd wojenny w Brugii skazał kapitana Charlesa Fryatta, który w 1915 roku próbował staranować U-Boota. Wieczorem go rozstrzelano.
- 30
- Pierwsze wspólne operacje lotnictwa aliantów30 lipca 1916 samoloty 3 Skrzydła RNAS z Luxeuil po raz pierwszy poleciały z Francuzami na Niemcy. Celem były magazyny benzyny w Müllheim w Badenii.
- Rosyjskie wojska w Salonikach30 lipca 1916 w Salonikach zaczęła lądować 2 Specjalna Brygada Piechoty gen. Diterichsa. Tłumy witały Rosjan na nabrzeżach i ulicach miasta.
sierpień
- 03
- Egzekucja Rogera Casementa3 sierpnia 1916 w londyńskim więzieniu Pentonville powieszono Rogera Casementa, skazanego za zdradę stanu. Rząd odrzucił wszystkie prośby o łaskę.
- Belgowie zajmują UdżidżiNa przełomie lipca i sierpnia 1916 belgijska Brygada Południowa zajęła bez walki Udżidżi i Kigomę nad Tanganiką, przy końcu niemieckiej kolei centralnej.
- 06
- Początek szóstej bitwy nad Isonzo6 sierpnia 1916 Włosi uderzyli na przedmoście Gorycji i Monte San Michele. Jeszcze tego dnia zdobyli Monte Sabotino i szczyty San Michele.
- Wojska osmańskie odbijają Muş i Bitlis6 sierpnia 1916 XVI Korpus Mustafy Kemala wyparł Rosjan z Muşu, po tym jak zmusił ich do odejścia spod Bitlisu. To główny sukces ofensywy 2 Armii.
- 11
- Brytyjczycy zajmują Mpwapwa11 sierpnia 1916 dywizja van Deventera po dwóch dniach marszu i walk weszła do Mpwapwa. Niemiecka straż tylna obroniła wzgórza i nocą się wymknęła.
- Rosjanie ponownie zdobywają StanisławówRano 11 sierpnia 1916 rosyjska 9 Armia Leczyckiego weszła do Stanisławowa, opuszczonego nocą przez Austriaków po przegranej czterodniowej bitwie.
- Włosi lądują w Salonikach11 sierpnia 1916 w Salonikach zaczęła się wyładowywać włoska 35 Dywizja gen. Petittiego di Roreto. Do armii Sarraila dołączył piąty kontyngent narodowy.
- 17
- Traktat Rumunii z Ententą17 sierpnia 1916 Brătianu podpisał w Bukareszcie tajny traktat i konwencję wojskową z Ententą. Rumunia obiecała do 28 sierpnia uderzyć na Austro-Węgry.
- Początek bitwy pod Floriną17 sierpnia 1916 bułgarska 1 Armia uderzyła na Serbów w zachodniej Macedonii i jeszcze tego samego dnia zajęła grecką Florinę, uprzedzając ofensywę Sarraila.
- Koniec szóstej bitwy nad Isonzo17 sierpnia 1916 Cadorna wstrzymał natarcie nad Soczą. Po zdobyciu Gorycji Włosi przez tydzień bez skutku szturmowali nową linię obrony Austriaków.
- Wygasanie ofensywy BrusiłowaW połowie sierpnia 1916 natarcia Brusiłowa na Kowel utknęły. 17 sierpnia wyznaczył swoim armiom nowe cele, ale ofensywa traciła już impet.
- 19
- Zatopienie HMS Falmouth i HMS Nottingham19 sierpnia 1916 flota Scheera płynęła na Sunderland, a Grand Fleet ruszyła jej naprzeciw. Do bitwy nie doszło, ale U-Booty storpedowały dwa krążowniki.
- Koniec bitwy pod Floriną19 sierpnia 1916 Serbowie po nieudanym kontrataku pod Banicą cofnęli się na wzgórza nad jeziorem Ostrowo. Tam bułgarskie natarcie zaczęło grzęznąć.
- 23
- Powrót Deutschlandu do Niemiec23 sierpnia 1916 handlowy okręt podwodny Deutschland wrócił z Ameryki do ujścia Wezery. Przywiózł kauczuk, nikiel i cynę, a Niemcy powitali go jak bohatera.
- Doniesienia o bitwie pod RajatBrytyjska chronologia notuje 23 sierpnia 1916 „bitwę pod Rajat”. W górach Kurdystanu walczono tego lata, ale tej bitwy nie potwierdzają historie wojny.
- 24
- Rosyjska kontrofensywa pod MuşemW drugiej połowie sierpnia 1916 Rosjanie odparli ofensywę osmańskiej 2 Armii i podeszli pod Muş. Doniesienia o odbiciu Muşu i Bitlisu były przesadzone.
- Konferencja finansowa w Calais24 sierpnia 1916 w Calais Brytyjczycy i Francuzi uzgodnili 150 mln funtów kredytów dla Francji w zamian za pożyczkę 50 mln funtów w złocie.
- 27
- Kluczowe wydarzenieRumunia wypowiada wojnę Austro-Węgrom27 sierpnia 1916 rada koronna zatwierdziła wejście Rumunii do wojny. Wieczorem poseł rumuński wręczył w Wiedniu notę, a wojska ruszyły przez Karpaty.
- Rosjanie wkraczają do Dobrudży27 sierpnia 1916, w dniu wejścia Rumunii do wojny, pierwsze oddziały rosyjskiego korpusu Zajonczkowskiego przeprawiły się przez Dunaj do Dobrudży.
- 28
- Rumuńska ofensywa w SiedmiogrodzieW nocy z 27 na 28 sierpnia 1916 trzy armie rumuńskie przekroczyły przełęcze Karpat. Słaba osłona austro-węgierska cofała się w głąb Siedmiogrodu.
- Kluczowe wydarzenieNiemcy wypowiadają wojnę Rumunii28 sierpnia 1916 Niemcy wypowiedziały wojnę Rumunii, dzień po jej wystąpieniu przeciw Austro-Węgrom. Zaskoczenie w Pszczynie kosztowało Falkenhayna stanowisko.
- Kluczowe wydarzenieWłochy wypowiadają wojnę Niemcom27 sierpnia 1916 Sonnino przekazał przez rząd Szwajcarii deklarację, że od 28 sierpnia Włochy uważają się za będące w stanie wojny z Niemcami.
- Maude dowódcą w Mezopotamii28 sierpnia 1916 gen. Stanley Maude, dotąd dowódca Korpusu Tygrysu, przejął naczelne dowództwo w Mezopotamii po chorym gen. Percym Lake'u.
- 29
- Kluczowe wydarzenieHindenburg szefem Sztabu Generalnego29 sierpnia 1916 Wilhelm II odwołał Falkenhayna. Szefem Sztabu Generalnego Armii Polowej został Hindenburg, a jego zastępcą Ludendorff.
- Rumuni zajmują Braszów29 sierpnia 1916 straże przednie rumuńskiej 2 Armii weszły do Braszowa, drugiego co do wielkości miasta Siedmiogrodu, opuszczonego przez obrońców i urzędy.
- Wosug od-Dole premierem PersjiPod koniec sierpnia 1916 rząd Sepahsalara ustąpił, a premierem i ministrem spraw zagranicznych Persji został Wosug od-Dole, polityk bliski Brytyjczykom.
- Brytyjczycy zajmują Iringę29 sierpnia 1916 policjanci z kolumny Murraya, części wojsk Northeya, weszli do opuszczonej Iringi. Niemcy odeszli na południowy wschód, ku Mahenge.
- 30
- Kluczowe wydarzenieTurcja wypowiada wojnę Rumunii30 sierpnia 1916 Turcja ogłosiła, że wspólnie z Niemcami i Bułgarią wypowiada wojnę Rumunii. Enver Pasza szykował już korpus do walki w Dobrudży.
- Rumunia zrywa stosunki z Bułgarią30 sierpnia 1916 wieczorem rumuński poseł w Sofii zażądał paszportów i zerwał stosunki z Bułgarią. Dwa dni później Bułgaria wypowiedziała Rumunii wojnę.
- Przewrót wenizelistów w Salonikach30 sierpnia 1916 zwolennicy Wenizelosa powołali w Salonikach Komitet Obrony Narodowej i wypowiedzieli posłuszeństwo Atenom. Sarrail im nie przeszkodził.
wrzesień
- 01
- Kluczowe wydarzenieBułgaria wypowiada wojnę Rumunii1 września 1916 Bułgaria wypowiedziała wojnę Rumunii, by odzyskać Dobrudżę utraconą w 1913 roku. Car Ferdynand wzywał do walki z „podstępnym sąsiadem”.
- Rumuni pod Sybinem1 września 1916 rumuńskie oddziały stały kilka kilometrów od niemal bezbronnego Sybina, a mieszczanie proponowali poddanie miasta. Rumuni nie weszli do niego.
- Rosyjsko-brytyjskie porozumienie o Azji Mniejszej1 września 1916 ambasador Rosji w Londynie potwierdził w nocie do Greya brytyjsko-rosyjski układ o podziale azjatyckiej Turcji. Zgłosił jedno zastrzeżenie.
- Wejście w życie poboru w Nowej Zelandii1 września 1916 gubernator Nowej Zelandii ogłosił zapis do rezerwy sił ekspedycyjnych. Ustawa o służbie wojskowej zaczęła działać w praktyce.
- Alianci przejmują niemieckie statki w Pireusie1 września 1916 eskadra Ententy stanęła pod Salaminą i zajęła niemieckie i austriackie statki w Pireusie. Nazajutrz posłowie zażądali kontroli telegrafów.
- 02
- Państwa centralne wkraczają do DobrudżyW nocy z 1 na 2 września 1916 bułgarska 3 Armia Toszewa przekroczyła granicę Dobrudży na całej długości i rozdzieliła rumuńskie garnizony.
- Kluczowe wydarzenieNalot sterowców i zestrzelenie SL 11W nocy z 2 na 3 września 1916 na Londyn ruszyło 16 sterowców. Porucznik Leefe Robinson zestrzelił nad Cuffley SL 11, a reszta wyprawy się załamała.
- 03
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Guillemont3 września 1916 Brytyjczycy i Irlandczycy w niespełna trzy godziny zdobyli nad Sommą Guillemont, o które od końca lipca walczono bez skutku.
- Koniec bitwy o las Delville3 września 1916 skończyła się według brytyjskiego nazewnictwa bitwa o las Delville. Natarcie na wschodni skraj lasu, wsparte atakiem na Ginchy, się nie udało.
- Koniec bitwy o grzbiet Pozières3 września 1916 Australijczycy po raz ostatni zaatakowali farmę Mouquet. Zajęli ją na kilka godzin, ale utrzymali tylko odcinek okopu na grzbiecie.
- 04
- Brytyjczycy zajmują Dar es Salaam4 września 1916 Dar es Salaam, stolica Niemieckiej Afryki Wschodniej, poddało się bez walki brytyjskiej eskadrze i kolumnom, które nadeszły z Bagamoyo.
- Rumuni zajmują Orszowę4 września 1916 Austriacy opuścili zachodni brzeg Cerny, a rumuńska 1 Dywizja generała Dragaliny zajęła Orszowę nad Dunajem, przełamawszy obronę 1 września.
- 06
- Bułgarzy zdobywają Tutrakan6 września 1916 skapitulowała rumuńska twierdza Turtucaia (Tutrakan). Komendant uciekł przez Dunaj, a do niewoli trafiło około 28 tysięcy żołnierzy.
- Koniec bitwy pod Guillemont6 września 1916 skończyła się bitwa pod Guillemont. Brytyjczycy zdobyli farmę Falfemont i las Leuze, połączyli się z Francuzami, ale nie wzięli Ginchy.
- 07
- Walka pod Kisaki7–8 września 1916 dwie kolumny Smutsa uderzyły osobno na Niemców pod Kisaki, na południe od gór Uluguru. Obie odparto, a pościg za Lettow-Vorbeckiem utknął.
- Brytyjczycy zajmują Kilwę7 września 1916 brytyjskie okręty wysadziły wojsko w Kilwa Kisiwani i Kilwa Kivinje na południe od Dar es Salaam. Oba porty zajęto prawie bez walki.
- 11
- Dymisja Zaimisa11 września 1916 premier Grecji Aleksandros Zaimis podał się do dymisji. Rozmowy o przystąpieniu do wojny utknęły, a nacisk Francji na Ateny wciąż rósł.
- Kapitulacja greckiego IV Korpusu w Kawali11 września 1916 grecki IV Korpus, otoczony w Kawali, oddał się w ręce Niemców, by nie trafić do bułgarskiej niewoli. Następnego dnia Bułgarzy zajęli miasto.
- 15
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Flers-Courcelette15 września 1916 nad Sommą do boju po raz pierwszy weszły czołgi. Brytyjczycy zdobyli Flers, Martinpuich i High Wood, a Kanadyjczycy wieczorem Courcelette.
- Współpraca lotnictwa z czołgami15 września 1916 lotnicy RFC śledzili nad Sommą pierwsze czołgi w boju. Od nich pochodził słynny meldunek o czołgu jadącym główną ulicą Flers.
- 17
- Brytyjczycy zajmują Lindi17 września 1916 brytyjskie okręty wysadziły w Lindi indyjski 40 Pułk Pasztunów. Wkrótce całe wybrzeże Niemieckiej Afryki Wschodniej było w rękach Brytyjczyków.
- Alianci odbijają Florinę17 września 1916 Francuzi i Rosjanie weszli do Floriny, zajętej miesiąc wcześniej przez Bułgarów. Drogę otworzyło im zwycięstwo Serbów pod Gorniczewem.
- 19
- Belgowie zajmują Taborę19 września 1916 belgijskie wojska kolonialne weszły do Tabory, opuszczonej nocą przez Niemców. Idący na miasto Brytyjczycy dowiedzieli się o tym po 6 dniach.
- Blokada wybrzeża Macedonii greckiejWe wrześniu 1916 sprzymierzeni ogłosili blokadę greckiego wybrzeża od Strumy po Mestę, zajętego przez Bułgarów. Objęła też Kawalę i jej zatokę.
- 22
- Koniec bitwy pod Flers-Courcelette22 września 1916 skończyła się bitwa pod Flers-Courcelette. Po tygodniu walk w deszczu i błocie Brytyjczycy szykowali natarcie na Morval i Thiepval.
- Arabowie zdobywają Taif22 września 1916 po trzech miesiącach oblężenia turecki garnizon At-Ta'ifu poddał się emirowi Abd Allahowi. Do niewoli trafił gubernator Hidżazu Ghalib Pasza.
- 25
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Morval25 września 1916 brytyjska 4 Armia uderzyła nad Sommą w samo południe i w trzy godziny zdobyła Morval i Lesbœufs. Pod Gueudecourt atak się załamał.
- Wenizelos opuszcza AtenyW nocy z 24 na 25 września 1916 Elefterios Wenizelos i admirał Kunduriotis potajemnie odpłynęli z Aten na Kretę, by stanąć na czele ruchu Obrony Narodowej.
- 26
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy o grzbiet Thiepval26 września 1916 Armia Rezerwowa uderzyła nad Sommą na grzbiet Thiepval. 18 Dywizja wdarła się do wsi Thiepval, a 11 Dywizja zdobyła wreszcie farmę Mouquet.
- Początek bitwy pod Sybinem26 września 1916 niemiecka 9 Armia uderzyła na Rumunów pod Sybinem, a Alpenkorps zszedł z gór na drogę w przełęczy Czerwonej Wieży na tyłach Rumunów.
- Rząd tymczasowy Wenizelosa na Krecie26 września 1916 Wenizelos i admirał Kunduriotis wylądowali na Krecie i utworzyli w Chanii rząd tymczasowy, przeciwny rządowi w Atenach.
- 28
- Koniec bitwy pod Morval28 września 1916 wygasła bitwa pod Morval. Brytyjczycy utrzymali zdobyte wsie i przekazywali Francuzom część frontu, ale na dalsze natarcie zabrakło sił.
- Koniec bitwy o grzbiet Thiepval28 września 1916 Brytyjczycy wdarli się do reduty Schwaben nad Thiepval. Część reduty Niemcy utrzymali jednak aż do połowy października.
październik
- 01
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy o grzbiety Le Transloy1 października 1916 brytyjska 4 Armia ruszyła nad Sommą na Eaucourt l’Abbaye i linię Flers. Pomogły czołgi i Nowozelandczycy, a nazajutrz zaczęło padać.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy o wzgórza nad Ancre1 października 1916 Kanadyjczycy uderzyli nad Sommą na okop Regina za grzbietem Thiepval. Nieprzecięte zasieki i piechota morska odparły prawie całe natarcie.
- Zestrzelenie sterowca L 31W nocy z 1 na 2 października 1916 lotnik Wulstan Tempest zestrzelił pod Potters Bar L 31. Zginął Heinrich Mathy, najsłynniejszy dowódca niemieckich sterowców.
- 09
- Początek ósmej bitwy nad Isonzo9 października 1916 włoska artyleria od świtu biła w austriackie pozycje na Krasie. Austriacy uznali to za początek bitwy, choć szturm ruszył dzień później.
- Państwa centralne odbijają Braszów9 października 1916 po dwóch dniach walk ulicznych wojska niemieckie i węgierskie zajęły Braszów. Rumuńska 2 Armia nocą wycofała się ku przełęczom Karpat.
- Wenizelos w Salonikach9 października 1916 Elefterios Wenizelos przybył do Salonik i wraz z admirałem Kunduriotisem i generałem Danglisem stanął na czele rządu Obrony Narodowej.
- Terauchi premierem Japonii9 października 1916 marszałek Masatake Terauchi, generalny gubernator Korei, zastąpił Ōkumę na czele rządu Japonii. Jego gabinet nie opierał się na partiach.
- 10
- Ultimatum Ententy w sprawie floty greckiej10 października 1916 admirał Dartige du Fournet zażądał od Grecji wydania lekkich okrętów, rozbrojenia dużych oraz kontroli nad Pireusem, policją i koleją.
- Lambros premierem Grecji10 października 1916 rząd w Atenach objął historyk Spiridon Lambros. Jego gabinet urzędników i profesorów od razu stanął przed ultimatum francuskiego admirała.
- 20
- Wybuch pancernika Impieratrica Marija20 października 1916 w Sewastopolu wyleciał w powietrze i zatonął drednot Impieratrica Marija, okręt flagowy Floty Czarnomorskiej. Zginęło ponad 200 marynarzy.
- Konferencja w Boulogne w sprawie Grecji20 października 1916 przywódcy Wielkiej Brytanii i Francji radzili w Boulogne nad Grecją. Rządu Wenizelosa nie uznali, ale zgodzili się go finansować.
- 22
- Bułgarzy i Niemcy zdobywają Konstancę22 października 1916, po trzech dniach ofensywy Mackensena w Dobrudży, wojska bułgarskie i niemieckie weszły do Konstancy, głównego portu Rumunii.
- Koniec walk w oazie Dachla22 października 1916 Brytyjczycy zakończyli przeczesywanie oazy Dachla. Do niewoli trafiło ponad 130 ludzi bractwa Sanusijja, reszta uciekła na zachód.
- 28
- Körber premierem Austrii28 października 1916, tydzień po zabójstwie Stürgkha, Franciszek Józef I mianował premierem Austrii Ernesta von Körbera, szefa rządu z lat 1900–1904.
- Utrata statku szpitalnego Galeka28 października 1916 brytyjski statek szpitalny Galeka wszedł pod Hawrem na minę postawioną przez UC-26. Zginęło 19 sanitariuszy, a wrak osiadł na brzegu.
listopad
- 11
- Koniec bitwy o wzgórza nad AncreW nocy z 10 na 11 listopada 1916 Kanadyjczycy z 4 Dywizji zdobyli resztę okopu Regina. Po sześciu tygodniach cały grzbiet Thiepval był w rękach brytyjskich.
- Brytyjczycy zajmują Sziraz11 listopada 1916 kolumna Percy'ego Sykesa po marszu z Isfahanu wkroczyła do Szirazu, rok po tym, jak proniemieccy żandarmi wyrzucili stąd Brytyjczyków.
- 13
- Kluczowe wydarzenieZdobycie Beaumont-Hamel13 listopada 1916 we mgle Szkoci z 51 Dywizji zdobyli Beaumont-Hamel, przed którym 1 lipca wykrwawili się Nowofundlandczycy. Pod Serre atak znów się załamał.
- Państwa centralne odbijają Orszowę13 listopada 1916, po trzech dniach walk ulicznych, Rumuni opuścili Orszowę nad Dunajem i cofnęli się za Cernę. Miasto wróciło do Austro-Węgier.
- 15
- Konferencje w Paryżu i Chantilly15–16 listopada 1916 w Chantilly dowódcy sprzymierzonych ułożyli plan wojny na 1917 rok, a obradujący równocześnie w Paryżu politycy w praktyce go przyjęli.
- Początek brytyjskiego marszu na Al-AriszChronologia datuje na 15 listopada 1916 umowny początek marszu przez Synaj ku Al-Arisz. Nie było jednego wydarzenia: tempo wyznaczały kolej i wodociąg.
- Czwarta potyczka pod Hafiz Kor15 listopada 1916 artyleria i samoloty rozbiły zbiorowisko Mohmandów pod Hafiz Kor. Plemiona próbowały przeszkodzić w budowie linii blokady ich kraju.
- 18
- Kluczowe wydarzenieKoniec bitwy nad Sommą18 listopada 1916, w pierwszej śnieżycy zimy, Brytyjczycy po raz ostatni zaatakowali nad Ancre. Po czterech i pół miesiącach skończyła się bitwa nad Sommą.
- Koniec bitwy nad Ancre18 listopada 1916 w pierwszej śnieżycy Kanadyjczycy i Brytyjczycy zaatakowali nad Ancre okop Desire i Grandcourt. Pod Serre atak znów się nie powiódł.
- 19
- Alianci zdobywają Bitolę19 listopada 1916 francuska i serbska kawaleria, a za nią francuska i rosyjska piechota weszły do Bitoli. Było to pierwsze serbskie miasto odzyskane od wroga.
- Ententa żąda wydalenia posłów państw centralnych z Aten19 listopada 1916 admirał Dartige du Fournet kazał posłom Niemiec, Austro-Węgier, Bułgarii i Turcji opuścić Grecję. Trzy dni wcześniej zażądał greckiej broni.
- 21
- Kluczowe wydarzenieŚmierć Franciszka Józefa21 listopada 1916 w pałacu Schönbrunn zmarł 86-letni cesarz Franciszek Józef I, który panował prawie 68 lat. Tron objął jego stryjeczny wnuk Karol I.
- Niemcy zdobywają Krajowę21 listopada 1916 niemiecka kawaleria i piechota weszły bez walki do Krajowy, stolicy Oltenii. Rumuni oddali miasto z wielkimi zapasami mąki.
- Zatonięcie statku szpitalnego Britannic21 listopada 1916 statek szpitalny Britannic, siostrzany statek Titanica, wszedł na minę u wyspy Kea i zatonął w 55 minut. Zginęło 30 osób.
- Motono ministrem spraw zagranicznych Japonii21 listopada 1916 premier Terauchi oddał resort spraw zagranicznych wicehrabiemu Ichirō Motono, od dziesięciu lat przedstawicielowi Japonii w Rosji.
- 22
- Dymisja Jagowa22 listopada 1916 z kierownictwa niemieckiej dyplomacji odszedł Gottlieb von Jagow. Oficjalnie chodziło o zdrowie, w istocie o spór o wojnę podwodną.
- Zimmermann ministrem spraw zagranicznych22 listopada 1916 niemiecką dyplomacją pokierował Arthur Zimmermann z Olecka, pierwszy w historii mieszczanin na czele Urzędu Spraw Zagranicznych Rzeszy.
- 23
- Kluczowe wydarzenieRząd tymczasowy wypowiada wojnę Niemcom i Bułgarii23 listopada 1916 rząd Obrony Narodowej Wenizelosa w Salonikach wypowiedział wojnę Niemcom i Bułgarii. Grecja miała odtąd dwa rządy: walczący i neutralny.
- Mackensen przekracza Dunaj23 listopada 1916 we mgle wojska niemieckie, bułgarskie i austro-węgierskie przeprawiły się przez Dunaj spod Swisztowa pod Zimnicea i ruszyły na Bukareszt.
- Uszkodzenie statku szpitalnego Braemar Castle23 listopada 1916 brytyjski statek szpitalny Braemar Castle z rannymi z Salonik wszedł na minę w cieśninie Mykonos. Zginęły 4 osoby, statek osadzono na brzegu.
- Möwe wypływa w drugi rejs23 listopada 1916 rajder Möwe wyruszył w drugi rejs, by znów przedrzeć się przez brytyjską blokadę na Atlantyk. Był to jego najskuteczniejszy rejs.
- 26
- Rajd niemieckich niszczycieli u wybrzeży SuffolkW nocy 26 listopada 1916 niemieckie niszczyciele z Flandrii podeszły pod wybrzeże Suffolk, zatopiły uzbrojony trawler Narval i wzięły jego załogę do niewoli.
- Zatopienie pancernika Suffren26 listopada 1916 niemiecki U-52 storpedował u wybrzeży Portugalii francuski pancernik Suffren. Okręt eksplodował i zatonął w kilka sekund z całą załogą.
- 30
- Alianci lądują w PireusieW nocy z 30 listopada na 1 grudnia 1916 w Pireusie wylądowało około 3 tysięcy żołnierzy i marynarzy Ententy, by wymusić na Grekach wydanie broni.
- Wolf wypływa w rejs30 listopada 1916 z Kilonii wyruszył rajder Wolf Karla Augusta Nergera, przebrany frachtowiec, który miał stawiać miny i topić statki na Oceanie Indyjskim.
grudzień
- 01
- Walki w Atenach1 grudnia 1916 greckie wojsko otworzyło ogień do desantu Ententy w Atenach, a francuskie okręty ostrzelały miasto. Wieczorem król oddał sześć baterii.
- Początek bitwy nad Argeșem1 grudnia 1916 rumuńska grupa uderzeniowa generała Prezana spadła na skrzydło Armii Dunajskiej pod Bukaresztem. Niemcy zdobyli jednak rumuński plan bitwy.
- Rząd rumuński przenosi się do JassNa przełomie listopada i grudnia 1916 ministerstwa, dwór i poselstwa sojusznicze wyjechały z Bukaresztu do Jass. Rząd Brătianu opuścił stolicę 3 grudnia.
- 02
- Trepow ogłasza prawo Rosji do Konstantynopola2 grudnia 1916 premier Aleksandr Trepow ujawnił w Dumie, że sojusznicy przyznali Rosji Konstantynopol i cieśniny. Sala przyjęła to chłodno.
- Masakra wenizelistów w Atenach2 grudnia 1916, po odejściu desantu Ententy, rojaliści napadli w Atenach na zwolenników Wenizelosa. Byli zabici, a nazajutrz zaczęła się obława.
- 03
- Porozumienie Clémentela3 grudnia 1916 Londyn i Paryż zawarły układ żeglugowy. Brytyjczycy obiecali Francji stały tonaż, a statki neutralne miało frachtować wspólne biuro.
- Ostrzał Funchal3 grudnia 1916 niemiecki U-38 wpłynął na redę Funchal na Maderze, zatopił trzy alianckie statki i barkę, a potem ostrzelał miasto z działa pokładowego.
- 05
- Koniec bitwy nad Argeșem5 grudnia 1916 król Ferdynand przyjął plan generalnego odwrotu na wschód. Rumuni uznali Bukareszt za miasto otwarte i postanowili oddać go bez walki.
- Dymisja AsquithaNa początku grudnia 1916 spór o Komitet Wojenny obalił rząd Asquitha. Premier przegrał z Lloydem George'em i konserwatystami i 5 grudnia podał się do dymisji.
- 06
- Kluczowe wydarzenieUpadek Bukaresztu6 grudnia 1916 wojska Falkenhayna i Mackensena weszły bez walki do Bukaresztu. Tego dnia padło też Ploeszti, a odcięta grupa Cerny złożyła broń.
- Dekret o utworzeniu Tymczasowej Rady Stanu6 grudnia 1916 ogłoszono rozporządzenie Beselera i Kuka o Tymczasowej Radzie Stanu. Mianowani przez okupantów Polacy mieli tylko doradzać.
- 08
- Blokada Grecji8 grudnia 1916 o ósmej rano Ententa zaczęła blokadę wybrzeży królewskiej Grecji, ogłoszoną dzień wcześniej. Miała trwać do czasu zadośćuczynienia za Ateny.
- Otwarcie kolei murmańskiej8 grudnia 1916 oficjalnie otwarto kolej murmańską. Zbudowana w niespełna dwa lata, także rękami jeńców, połączyła Piotrogród z niezamarzającym portem.
- 11
- Rząd koalicyjny Lloyda George'a11 grudnia 1916 prasa podała skład rządu Lloyda George’a. Grey odszedł z Foreign Office, zastąpił go Balfour, Derby objął War Office, a Carson Admiralicję.
- Koniec bitwy nad Czarną Rzeką11 grudnia 1916 sprzymierzeni przerwali ofensywę w Macedonii. Ostatnie ataki Serbów i Rosjan na wzgórze 1050 w zakolu Czarnej Rzeki nic nie rozstrzygnęły.
- Zatonięcie pancernika Regina MargheritaW nocy z 11 na 12 grudnia 1916 włoski pancernik Regina Margherita wszedł na miny przy wyjściu z zatoki Wlory. Zginęło około 675 ludzi.
- 12
- Kluczowe wydarzenieNiemiecka oferta pokojowa12 grudnia 1916 Niemcy i ich sojusznicy zaproponowali Entencie rokowania pokojowe. W nocie nie było żadnych warunków, było za to wiele przechwałek.
- Nivelle naczelnym wodzem12 grudnia 1916 Briand przebudował rząd i utworzył pięcioosobowy komitet wojenny. Dowództwo armii francuskich we Francji objął Nivelle w miejsce Joffre'a.
- 13
- Początek brytyjskiej ofensywy na Al-Kut13 grudnia 1916 Brytyjczycy ostrzelali tureckie pozycje pod Al-Kutem, a nocą ruszyli nad Szatt al-Hajj. Maude zaczął ofensywę, która miała odzyskać miasto.
- Dymisja Körbera13 grudnia 1916 premier Austrii Ernest von Körber złożył dymisję rządu, przyjętą przez cesarza Karola I. Spierali się o parlament i ustępstwa wobec Węgier.
- Pokrowski ministrem spraw zagranicznych Rosji13 grudnia 1916 Mikołaj II mianował ministrem spraw zagranicznych kontrolera państwa Nikołaja Pokrowskiego, ostatniego szefa carskiej dyplomacji.
- 15
- Grecja przyjmuje grudniowe ultimatum15 grudnia 1916 rząd w Atenach przyjął ultimatum Ententy i zaczął wycofywać wojska z Tesalii na Peloponez. Blokada wybrzeży trwała jednak dalej.
- Wielka Brytania uznaje Husajna królem HidżazuW grudniu 1916 Wielka Brytania, Francja i Rosja uznały szarifa Husajna za króla Hidżazu, ale nie za króla Arabów, jak sam się tytułował.
- 18
- Kluczowe wydarzenieNota pokojowa Wilsona18 grudnia 1916 prezydent Wilson poprosił wszystkie walczące państwa, by ujawniły, na jakich warunkach gotowe są zakończyć wojnę. Alianci poczuli się urażeni.
- Kluczowe wydarzenieKoniec bitwy pod Verdun18 grudnia 1916 żuawi odbili ferme Les Chambrettes. Tak skończyło się grudniowe natarcie Mangina i trwająca od lutego bitwa pod Verdun, najdłuższa w tej wojnie.
- 19
- Pierwsze przemówienie Lloyda George'a jako premiera19 grudnia 1916 Lloyd George odrzucił w Izbie Gmin niemiecką ofertę pokojową, zapowiedział powszechną służbę narodową i zwołanie konferencji imperialnej.
- Wielka Brytania uznaje rząd Wenizelosa19 grudnia 1916 Lloyd George ogłosił w Izbie Gmin, że Wielka Brytania przyjmie przedstawicieli rządu Wenizelosa. Za Londynem poszła Francja.
- 21
- Brytyjczycy zajmują Al-Arisz21 grudnia 1916 australijska i nowozelandzka konnica otoczyła o świcie Al-Arisz na Synaju. Turcy wycofali się dzień wcześniej i miasto zajęto bez walki.
- Seeadler wypływa w rejs21 grudnia 1916 w morze wyszedł żaglowiec Seeadler Felixa von Lucknera, przebrany za norweski statek z drewnem. Był trzecim rajderem wysłanym tej zimy.
- 22
- Nowe ministerstwa w Wielkiej Brytanii22 grudnia 1916 król zatwierdził ustawy tworzące w Wielkiej Brytanii ministerstwa żywności, żeglugi, pracy i emerytur. Żywnością pokierował lord Devonport.
- Czernin ministrem spraw zagranicznych22 grudnia 1916 cesarz Karol I mianował ministrem spraw zagranicznych Austro-Węgier hrabiego Ottokara Czernina, byłego posła w Bukareszcie, w miejsce Buriána.
- 25
- Rozkaz Mikołaja II w sprawie Polski25 grudnia 1916 car Mikołaj II w rozkazie do armii i floty zaliczył do celów wojny utworzenie wolnej Polski ze wszystkich trzech zaborów.
- Anatema na Wenizelosa25 grudnia 1916 arcybiskup Aten Teoklitos rzucił na Polu Marsowym klątwę na Wenizelosa. Tłum obrzucał kamieniami stos, który miał być pomnikiem „zdrajcy”.
- 26
- Odpowiedź państw centralnych na notę Wilsona26 grudnia 1916 Niemcy, Austro-Węgry i Turcja, a 30 grudnia Bułgaria odpowiedziały Wilsonowi. Proponowały konferencję, ale żadnych warunków nie podały.
- Konferencja w Londynie w sprawie not pokojowych26–28 grudnia 1916 ministrowie Wielkiej Brytanii i Francji radzili w Londynie nad odpowiedzią na noty pokojowe, Salonikami i planem Nivelle'a.
- Joffre marszałkiem Francji26 grudnia 1916 Joffre zrezygnował z resztek władzy nad armią i został marszałkiem Francji, pierwszym od 1870 roku. Była to nagroda pocieszenia.
- 27
- Zatopienie pancernika Gaulois27 grudnia 1916 niemiecki UB-47 storpedował na wschód od Kithiry francuski pancernik Gaulois. Okręt zatonął, ale zginęło tylko czterech marynarzy.
- Porozumienie w sprawie Togo27 grudnia 1916 Londyn i Paryż uzgodnili tymczasowy zarząd zdobytego Togolandu. Kolonia została podzielona na dwie odrębne strefy administracyjne.
- 30
- Ententa odrzuca niemiecką ofertę pokojową30 grudnia 1916 dziesięć państw Ententy wspólną notą odrzuciło ofertę państw centralnych. Nazwały ją raczej manewrem wojennym niż propozycją pokoju.
- Chińscy robotnicy we FrancjiPod koniec 1916 Brytyjczycy, idąc śladem Francuzów, sięgnęli po robotników z Chin. Do 1918 roku na tyłach frontu we Francji pracowało ich ponad 100 tysięcy.
- Kluczowe wydarzenieZabójstwo RasputinaNad ranem 30 grudnia 1916 spiskowcy z arystokracji zabili w Piotrogrodzie Grigorija Rasputina, faworyta carskiej pary, i wrzucili ciało pod lód Newki.