„Ogień” Barbusse'a z Nagrodą Goncourtów

15 grudnia 1916 roku Nagrodę Goncourtów, najważniejsze francuskie wyróżnienie literackie, przyznano książce Henriego Barbusse’a „Ogień” („Le Feu”) z podtytułem „Dziennik pewnej drużyny”. Była to jedna z pierwszych książek, które pokazały wojnę w okopach bez patriotycznych upiększeń, napisana przez żołnierza, który sam walczył przez wiele miesięcy na pierwszej linii.

Barbusse, urodzony w 1873 roku pod Paryżem, był przed wojną pisarzem i dziennikarzem o poglądach pacyfistycznych. Mimo to w 1914 roku, mając 41 lat i chore płuca, zgłosił się na ochotnika do piechoty. Służył w 231 Pułku Piechoty, od grudnia 1914 roku na pierwszej linii, a w czerwcu 1915 roku dostał Krzyż Wojenny z wyróżnieniem w rozkazie. Często chorował, kilka razy wracał na front po leczeniu, aż w 1916 roku wycofano go z linii. Notatki robione w okopach stały się podstawą książki.

„Ogień” opowiada o żołnierzach jednej drużyny, zebranych z różnych stron Francji, widzianych oczami narratora, który jest jednym z nich. Barbusse pokazał wojnę jako brud, błoto, zmęczenie i śmierć, a nie jako bohaterski czyn, a atak przez ziemię niczyją opisał z bliska, z perspektywy idącego w nim piechura. Książka najpierw ukazywała się w odcinkach w dzienniku „L’Œuvre” od 3 sierpnia do 9 listopada 1916 roku, a w listopadzie wydał ją w całości Flammarion. Cenzura ją przepuściła, choć wielu cywilnych czytelników oburzył jej naturalizm. Żołnierze przyjmowali ją za to jako wierny obraz tego, co przeżyli.

Akademia Goncourtów przez całą wojnę nagradzała pisarzy, którzy wrócili z frontu. W tym samym 1916 roku przyznała też odłożoną z powodu wojny nagrodę za rok 1914, którą dostał ciężko ranny Adrien Bertrand za „L’Appel du sol”. Nagroda dla „Ognia”, przyznana kilka tygodni po wydaniu książki, przyniosła jej ogromny rozgłos i stała się wielkim sukcesem wydawniczym. W czerwcu 1917 roku ukazał się angielski przekład „Under Fire”, a w 1918 roku w Zurychu niemiecki.

Książka zrobiła z Barbusse’a jednego z głównych głosów antywojennych we Francji. Uznany za niezdolnego do służby, w listopadzie 1917 roku współtworzył republikańskie stowarzyszenie byłych żołnierzy ARAC. Po wojnie część kombatantów, jak krytyk Jean Norton Cru, zarzucała „Ogniowi” mieszanie prawdy z literacką przesadą, ale książka pozostała jednym z najczęściej czytanych świadectw I wojny światowej.