Publikacja dokumentów Papena

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 15 stycznia 1916 roku, że w Stanach Zjednoczonych opublikowano dokumenty kapitana Franza von Papena, do niedawna niemieckiego attaché wojskowego w Waszyngtonie. Papiery zabrali mu Brytyjczycy 2 i 3 stycznia w Falmouth w Kornwalii, gdzie zawinął holenderski statek, którym wracał do Niemiec. W połowie stycznia ich treść trafiła do gazet po obu stronach Atlantyku; prasa brytyjska pisała o nich najpóźniej 15 stycznia. Pełny wybór dokumentów rząd brytyjski przedstawił parlamentowi dopiero w lutym 1916 roku jako białą księgę „Miscellaneous No. 6 (1916)”, z analizą czeków Papena i fotografiami części z nich.

Przeszukanie w Falmouth

Papen musiał opuścić Stany Zjednoczone, bo w grudniu 1915 roku Waszyngton zażądał jego odwołania, a Berlin w końcu się zgodził. Wielka Brytania i Francja dały mu glejt na podróż przez Holandię, ale pod warunkiem, że nie będzie przewoził żadnych dokumentów dla swojego rządu. Papen wypłynął z Nowego Jorku tuż przed Bożym Narodzeniem. W Falmouth brytyjscy urzędnicy przeszukali jego bagaż. Glejt chronił osobę attaché, ale nie jego papiery. Znaleziono w nich listy służbowe sprzed wojny i z czasu wojny, korespondencję z Berlinem, listy Niemców z Ameryki, które Papen wiózł do ich rodzin, a przede wszystkim jego książeczki czekowe z odcinkami kontrolnymi. Papen, jak pisali później autorzy książek o niemieckim wywiadzie w Ameryce, starannie zapisywał na nich, komu i za co płacił.

Co zawierały odcinki czeków

Brytyjczycy przeanalizowali czeki Papena wystawione od 1 września 1914 do 21 grudnia 1915 roku i wskazali te, które ich zdaniem wiązały go z niemieckimi spiskami. Jeden czek, z 18 stycznia 1915 roku, opiewał na 700 dolarów dla Horna. Werner Horn, były porucznik niemieckiej obrony krajowej, 2 lutego 1915 roku próbował wysadzić most kolejowy w Vanceboro na granicy stanu Maine z kanadyjskim Nowym Brunszwikiem. Wiele czeków wystawiono na Paula Koeniga z nowojorskiego przedstawicielstwa towarzystwa żeglugowego HAPAG, a na dwóch z nich wprost dopisano „tajna służba”. Koenig został aresztowany w grudniu 1915 roku pod zarzutem spisku na zniszczenie śluz Kanału Wellandzkiego, drogi wodnej między jeziorami Erie i Ontario. Inne czeki trafiły do „Bridgemana Taylora”, czyli awanturnika Horsta von der Goltza, który przyznał się później do udziału w tym spisku, oraz do Hansa Tauschera, przedstawiciela zakładów Kruppa w Ameryce. Na jednym z czeków dla Tauschera zapisano „kwas pikrynowy”, materiał wybuchowy.

Brytyjski komentarz zwracał też uwagę na 100 dolarów dla Küpferlego, zapewne tego samego niemieckiego szpiega, który odebrał sobie życie w brytyjskim więzieniu, i na pieniądze dla niemieckiego konsulatu w Seattle z maja 1915 roku, kilka tygodni przed wybuchem dynamitu w tamtejszym porcie. Z zestawienia wpływów na rachunek Papena wynikało, że część pieniędzy na jego „Biuro Wywiadu Wojennego” przekazywał sam ambasador Johann Heinrich von Bernstorff lub ambasada. Dokumenty pokazywały także, że Papen do ostatnich dni w Nowym Jorku zajmował się zamówieniami amunicji w amerykańskich zakładach Bridgeport Projectile Company, wiązanej z niemieckimi pieniędzmi.

Listy z Ameryki

Opinię publiczną poruszyły też prywatne listy. Niemiecki publicysta z Nowego Jorku George von Skal pisał siostrom, że od początku wojny pracował z attaché w biurze wywiadu, a odwołanie obu oficerów nazywał niewiarygodną podłością, której zażądano tylko po to, by Anglicy mogli w Ameryce robić, co chcą. Dodawał, że Papen dostał już Krzyż Żelazny, ale wstydzi się go nosić, bo nie był jeszcze pod ogniem. Inny nowojorski Niemiec żegnał Papena listem, w którym radził mu, by nad „nadzwyczaj idiotyczną wrogością Jankesów” pocieszył się starym przysłowiem: im większy wróg, tym większy honor. Latem 1915 roku Amerykanie czytali już list samego Papena do żony o „idiotycznych Jankesach”, przejęty przez Brytyjczyków razem z pocztą dziennikarza Jamesa Archibalda. Teraz podobne słowa znów obiegły prasę.

Publikacja niewiele zmieniła w położeniu samego Papena, który był już w Niemczech, ale dostarczyła amerykańskim śledczym nowych tropów. Wiosną 1916 roku aresztowano Tauschera, a federalna ława przysięgłych oskarżyła Papena o udział w spisku przeciw Kanałowi Wellandzkiemu. Zarzut ten ciążył na nim aż do 1932 roku, gdy został kanclerzem Niemiec. Brytyjczycy zyskali zaś mocny argument w sporze o amerykańską opinię publiczną: dowód, że niemieccy dyplomaci w neutralnym kraju finansowali ludzi oskarżanych o zamachy.