Yuan Shikai zrzeka się tronu

22 marca 1916 roku prezydent Chin Yuan Shikai ogłosił, że odwołuje przywrócenie monarchii. Trzy miesiące wcześniej przyjął tron ofiarowany mu przez Radę Stanu, ale nigdy nie został koronowany. Teraz kazał zwrócić Radzie wszystkie petycje wzywające go do objęcia tronu, by odesłała je nadawcom do zniszczenia, a przygotowania do ceremonii przerwać. Nazajutrz zniesiono wprowadzoną 1 stycznia erę Hongxian i przywrócono kalendarz republikański. Monarchia przetrwała, licząc od przyjęcia tronu 12 grudnia, 102 dni. Yuan zachował urząd prezydenta republiki. Amerykański poseł w Pekinie Paul Reinsch depeszował tego wieczoru, że w rządzie wracają politycy, którzy nie pochwalali cesarskich planów, a dekret kontrasygnuje Xu Shichang, stary współpracownik Yuana, który nie poparł cesarskich planów i usunął się w cień.

Bunt na południu

Opór zaczął się 25 grudnia 1915 roku w prowincji Junnan. Generał Cai E i gubernator Tang Jiyao wystąpili tam w obronie republiki i utworzyli Armię Ochrony Narodu. Konflikt przeszedł do historii jako wojna ochrony narodowej, zwana też trzecią rewolucją. Wojska Cai E wkroczyły do Syczuanu, a 27 stycznia do powstania przyłączyła się prowincja Kuejczou. Yuan wysłał przeciw nim wojska z północy. W lutym i na początku marca odzyskały one część utraconych miast w Syczuanie, ale walki w górach się przeciągały. Już w styczniu Pekin odłożył formalne objęcie tronu, planowane na 9 lutego, a pod koniec lutego Yuan ogłosił, że odkłada je na czas nieokreślony.

Przeciw cesarstwu była też Japonia. Według historyków gabinet Shigenobu Ōkumy postanowił 7 marca dążyć do odsunięcia Yuana od władzy, a japońskie pieniądze trafiały do jego przeciwników. Reinsch pisał w lutym, że pogłoski o japońskiej pomocy dla rewolucjonistów krążą w całych Chinach, ale nie ma na nie dowodów.

Generałowie odmawiają

O wszystkim rozstrzygnęła postawa wojskowych gubernatorów. 15 marca niepodległość ogłosiła prowincja Kuangsi, gdzie gubernator Lu Rongting razem z reformatorem Liangiem Qichao przeszedł na stronę powstańców. Wcześniej wyłudził od rządu pieniądze i amunicję na rzekome uderzenie na Junnan. Gubernator sąsiedniego Guangdongu radził Pekinowi ugodę. 19 marca do Yuana dotarła tajna depesza pięciu generałów z Fengiem Guozhangiem na czele, gubernatorem wojskowym prowincji Jiangsu w Nankinie i jednym z najważniejszych ludzi armii Beiyang. Domagali się odwołania monarchii. Bez ich poparcia Yuan nie mógł prowadzić wojny z południem. Reinsch ocenił, że cofnięcie się bez żadnych gwarancji ze strony powstańców było „zaskoczeniem” i że Yuan bał się przede wszystkim przejścia Guangdongu na stronę rewolucji.

Ustępstwo nie przyniosło pokoju. Powstańcy uznali je za przyznanie się do porażki i zażądali, by Yuan ustąpił także z prezydentury, a jego stronnicy w wojsku poczuli się opuszczeni. W kwietniu niepodległość ogłosiły Guangdong i Zhejiang, a na czele rządu stanął generał Duan Qirui. 6 czerwca 1916 roku Yuan zmarł, a prezydentem został wiceprezydent Li Yuanhong. Po śmierci Yuana władza centralna osłabła, a prowincjami zaczęli rządzić wojskowi gubernatorzy. Zaczęła się era militarystów.