Yuan Shikai przyjmuje tron

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 11 grudnia 1915 roku, że prezydent Chin Yuan Shikai przyjął tron cesarski. Tego dnia w Pekinie rzeczywiście rozstrzygnięto sprawę monarchii, ale sam Yuan zgodził się dopiero nazajutrz. Rano 11 grudnia Rada Stanu, która zastępowała rozwiązany parlament, ogłosiła wynik głosowania przedstawicieli prowincji: wszystkie 1993 głosy padły za monarchią konstytucyjną. Rada w imieniu „narodu” poprosiła prezydenta, by został cesarzem. Yuan odmówił, tłumacząc się brakiem cnót i zdolności. Wieczorem tego samego dnia przedstawiciele ponowili prośbę, a 12 grudnia prezydent ją przyjął. Amerykański poseł w Pekinie Paul Reinsch depeszował 11 grudnia wieczorem, że Yuan nie przyjął pierwszego memoriału, ale wszyscy oczekują, że wkrótce ustąpi.

Wyreżyserowana jednomyślność

Ruch na rzecz monarchii zaczął się latem 1915 roku. W sierpniu doradca prezydenta, amerykański profesor prawa Frank Goodnow, ogłosił memoriał, w którym dowodził, że ustrój monarchiczny lepiej odpowiada warunkom chińskim niż republika. Kilka dni później zwolennicy Yuana z Yang Du na czele założyli Stowarzyszenie na rzecz Zapewnienia Pokoju (Chouanhui), które zaczęło propagować powrót cesarstwa. Do Rady Stanu napływały petycje, organizowane według późniejszych ustaleń historyków przez samych urzędników. Yuan publicznie się wahał. 6 września kazał odczytać w Radzie oświadczenie, że zmiana ustroju w pośpiechu byłaby nierozważna. W październiku Rada uchwaliła jednak ustawę o zgromadzeniu przedstawicieli obywateli, które miało rozstrzygnąć o formie państwa.

Głosowanie odbywało się w prowincjach od końca października do listopada. Reinsch pisał 12 listopada, że prawie ze wszystkich prowincji nadeszły już wyniki i wszędzie elektorzy jednomyślnie poparli monarchię. Zastrzegał jednak, że krąg wyborców był wąski, ograniczony cenzusem majątkowym i wykształcenia, a urzędnicy wpływali na jego skład. Głosy oddawano na piśmie i z podpisem, więc nikt nie chciał się narazić. 10 grudnia mandżurski książę Pulun, członek dawnej dynastii Qing, sam zgłosił kandydaturę Yuana na cesarza, co Reinsch uznał za znak, że Mandżurowie pogodzili się z utratą tronu.

Ostrzeżenie Japonii

Przeciw zmianie wystąpiła Japonia. Rząd Shigenobu Ōkumy, który wiosną wymusił na Chinach przyjęcie swoich żądań, oficjalnie obawiał się zamieszek, a według historyków przede wszystkim nie chciał, by władza Yuana się umocniła. Japoński minister spraw zagranicznych Kikujirō Ishii zaprosił mocarstwa Ententy i Stany Zjednoczone do wspólnej „przyjacielskiej rady”. 28 października japoński chargé d’affaires razem z posłami Wielkiej Brytanii i Rosji odwiedził ministra spraw zagranicznych Lu Zhengxianga i zalecił odłożenie zmiany ustroju. Japończycy ostrzegli, że jeśli dojdzie do zamieszek, będą musieli chronić swoje interesy. Brytyjczycy obawiali się przede wszystkim niepokojów w Chinach w czasie wojny w Europie. Waszyngton odmówił udziału, uznając ustrój Chin za ich wewnętrzną sprawę. Chiński rząd odpowiedział 2 listopada, że wola narodu jest jasna, a władze prowincji ręczą za spokój.

Opozycja jednak istniała. 10 listopada w Szanghaju zamordowano gubernatora wojskowego miasta, admirała Zheng Ruchenga, stronnika Yuana. Zamach zorganizowali zwolennicy Sun Jat-sena, którzy na początku grudnia podjęli w mieście kolejną, nieudaną próbę zbrojnego wystąpienia. Reinsch oceniał 11 grudnia, że incydenty szanghajskie nie miały poważniejszych skutków.

Cesarstwo bez koronacji

Przyjmując tron, Yuan zastrzegł, że przygotowania do ustanowienia monarchii trzeba prowadzić bez pośpiechu. Faktycznie już od końca listopada działało biuro przygotowujące ceremonię. W kolejnych dniach Yuan rozdał wojskowym gubernatorom prowincji tytuły szlacheckie, a 31 grudnia ogłoszono, że 1916 rok będzie pierwszym rokiem ery Hongxian. Państwo miało przyjąć nazwę Cesarstwa Chińskiego. Koronację odkładano jednak raz po raz i nigdy się nie odbyła.

Już 25 grudnia w prowincji Junnan generał Cai E, który w listopadzie potajemnie wymknął się z Pekinu i przez Japonię dotarł na południe, razem z gubernatorem Tang Jiyao ogłosił niezależność prowincji i wystąpił w obronie republiki. Wybuchła wojna domowa, w której Yuana opuściła część jego własnych generałów. 22 marca 1916 roku zrezygnował z tronu, a 6 czerwca zmarł, wciąż jako prezydent.