Ōkuma tymczasowym ministrem spraw zagranicznych

10 sierpnia 1915 roku cesarz Yoshihito zatwierdził przebudowany rząd Japonii. Na jego czele pozostał 77-letni premier Shigenobu Ōkuma, który po odejściu Takaakiego Katō objął dodatkowo tekę ministra spraw zagranicznych. Była to rekonstrukcja wymuszona aferą korupcyjną byłego ministra spraw wewnętrznych Kanetake Ōury, po której pod koniec lipca cały gabinet złożył dymisję. Cesarz chciał jednak, by Ōkuma rządził dalej, i premier zdecydował się wymienić tylko część ministrów.

Zmiany objęły cztery resorty. Ministrem spraw wewnętrznych został urzędnik bez przynależności partyjnej Kitokurō Ichiki, ministrem finansów, w miejsce Reijirō Wakatsukiego, Tokitoshi Taketomi z rządzącej partii Rikken Dōshikai, a ministrem marynarki, w miejsce admirała Rokurō Yashiro, admirał Tomosaburō Katō, niespokrewniony z odchodzącym szefem dyplomacji. Pozostali ministrowie zachowali stanowiska.

Stary znajomy dyplomacji

Ōkuma nie był w ministerstwie spraw zagranicznych nowicjuszem. Kierował nim już w latach 1888–1889, gdy prowadził rokowania o rewizję nierównoprawnych traktatów z mocarstwami zachodnimi. Ich warunki rozwścieczyły nacjonalistów: 18 października 1889 roku członek tajnego Stowarzyszenia Mrocznego Oceanu rzucił bombę w jego powóz, a Ōkuma stracił prawą nogę. Ministrem spraw zagranicznych był potem jeszcze w latach 1896–1897 i w 1898 roku, w czasie swojego pierwszego, krótkiego premierostwa. W 1882 roku założył w Tokio szkołę, z której wyrósł Uniwersytet Waseda.

Rozwiązanie tymczasowe

Połączenie obu stanowisk od początku traktowano jako tymczasowe. Szef rządu w podeszłym wieku nie mógł na co dzień prowadzić dyplomacji kraju, który był w stanie wojny z Niemcami, a z Chinami miał świeżo podpisane traktaty, budzące w Pekinie powszechną niechęć. Zmiana oznaczała zarazem osłabienie dotychczasowego, samodzielnego kursu Katō, który drażnił starszych mężów stanu, genrō, z marszałkiem Aritomo Yamagatą na czele.

Ōkuma pełnił funkcję ministra przez dwa miesiące. 13 października 1915 roku nowym ministrem spraw zagranicznych został Kikujirō Ishii, od 1912 roku ambasador w Paryżu. Jeszcze w tym samym miesiącu Japonia przystąpiła do paktu londyńskiego, zobowiązując się, że nie zawrze z Niemcami odrębnego pokoju. Sam Ōkuma utrzymał się u władzy do października 1916 roku, gdy po sporach z genrō podał się do dymisji, a jego następcą został wskazany przez Yamagatę marszałek Masatake Terauchi.