Kapitulacja greckiego IV Korpusu w Kawali

Wieczorem 11 września 1916 roku, czyli 29 sierpnia według kalendarza juliańskiego, którym posługiwała się Grecja, większość greckiego IV Korpusu, otoczonego w Kawali, złożyła broń i oddała się w ręce Niemców, by nie trafić do bułgarskiej niewoli. Tę datę podają brytyjska historia oficjalna działań w Macedonii oraz George F. Abbott i Paxton Hibben, a Bułgarzy weszli do miasta następnego dnia, 12 września. Brytyjska chronologia wojny notuje kapitulację korpusu dopiero pod 18 września, a brytyjska historia oficjalna wojny na morzu podaje, że formalne poddanie garnizonu nastąpiło 19 września.

Korpus w pułapce

IV Korpus, z kwaterą w Kawali, strzegł Macedonii Wschodniej, zdobytej przez Grecję w wojnach bałkańskich. Po czerwcowej demobilizacji liczył według greckiej historii oficjalnej około 600 oficerów i 8500 żołnierzy. Gdy w drugiej połowie sierpnia Bułgarzy, wspierani przez niemieckie oddziały, wkroczyli w głąb Macedonii Wschodniej, rząd w Atenach zakazał stawiania oporu. Pułkownik Christodulos, pełniący obowiązki dowódcy 6 Dywizji, chciał bronić Seres, ale nie miał na to sił. Wycofał się ku wybrzeżu, zabierając po drodze z Dramy artylerię polową korpusu, i 4 września wszedł do Kawali. Forty wokół miasta mieli już w rękach Bułgarzy.

Dowódca korpusu, pułkownik Joanis Chatzopulos, rozmawiał z dowództwem floty sprzymierzonych o ewakuacji wojsk morzem. Według brytyjskiej historii oficjalnej odmówił, gdy dowiedział się, że żołnierze mają trafić do Salonik, gdzie zapewne namawiano by ich do przyłączenia się do buntu wenizelistów. Brytyjski publicysta George F. Abbott, przychylny królowi, pisze, że 6 września Bułgarzy zażądali od Greków wzgórz nad miastem, a 9 września brytyjscy marynarze zniszczyli w Kawali radiostację. Korpus był odcięty od wszystkiego.

Ultimatum i panika

10 września niemiecki oficer zażądał od Chatzopulosa poddania miasta i wojsk w ciągu 24 godzin. Abbott podaje, że Niemiec powołał się na feldmarszałka Paula von Hindenburga i zażądał zebrania greckich oddziałów w Dramie. Chatzopulos zwołał naradę oficerów, a ta postanowiła spróbować ucieczki, a gdyby się nie udała, oddać się Niemcom pod warunkiem wywiezienia do Niemiec, nie do Bułgarii. Pułkownik prosił też przez Brytyjczyków, którzy kontrolowali łączność Kawali z Atenami, o zgodę na poddanie się im i internowanie na wyspie Tasos. Minister wojny generał Konstantinos Kalaris rozkazał mu odpłynąć z całym korpusem do Wolos, na greckich statkach, a w razie potrzeby na jakichkolwiek innych. Według Abbotta i amerykańskiego dziennikarza Paxtona Hibbena rozkaz dotarł za późno, a Brytyjczycy wpuszczali na okręty tylko tych, którzy zgadzali się przyłączyć do ruchu w Salonikach.

W nocy z 10 na 11 września w mieście wybuchła panika. Greccy żołnierze zajęli barki w porcie i próbowali dotrzeć na Tasos, ale morze odrzuciło ich rano z powrotem, a według Abbotta wielu utonęło. Pułkownikowi Christodulosowi, zwolennikowi Ententy, udało się zaokrętować część wojska. Brytyjska historia oficjalna mówi o około 2000 ludzi i dziesięciu bateriach, Hibben o około 3400 żołnierzach i 80 oficerach, których Francuzi przewieźli na Tasos. Rano 11 września niemiecki oficer wręczył Chatzopulosowi depeszę Hindenburga, która gwarantowała Grekom przewóz do Niemiec z bronią i traktowanie ich jak gości. Według brytyjskiej historii oficjalnej reszta korpusu, około 8000 ludzi, poddała się wieczorem z pozostałą artylerią i działami fortecznymi. Żołnierzy odprowadzono do Dramy.

Co dalej

Bułgarzy zajęli Kawalę, port, o który zabiegali od wojen bałkańskich. Tego samego dnia w Atenach podał się do dymisji premier Aleksandros Zaimis, więc kraj na kilka dni został bez rządu. Według współczesnych opracowań greckich między 15 a 27 września Niemcy wywieźli Greków koleją do Görlitz na Śląsku. Według badań greckiego historyka Jerasimosa Aleksatosa internowano tam 464 oficerów i 6373 żołnierzy. Brytyjska historia oficjalna podkreśla, że nie traktowano ich jak jeńców wojennych. Grecki rząd, który według Abbotta dowiedział się o wszystkim dopiero po przybyciu pierwszego transportu do Niemiec, zaprotestował w Berlinie i zażądał odesłania żołnierzy do kraju przez Szwajcarię.

Dla zwolenników Ententy kapitulacja stała się dowodem zdrady. Londyński „The Times” w artykule wstępnym z 19 września pisał o „buncie, krzywoprzysięstwie i zdradzie”, a prasa sprzymierzonych mówiła o 25 000, a nawet 40 000 żołnierzy oddanych Niemcom i przypisywała wszystko królowi Konstantynowi I. Według greckich opracowań wydarzenia w Kawali pchnęły kolejnych oficerów do obozu Elefteriosa Wenizelosa. Internowani zostali w Görlitz do końca wojny. Chatzopulos zmarł tam w kwietniu 1918 roku, a większość jego żołnierzy wróciła do kraju dopiero w 1919 roku, gdzie wenizeliści długo uważali ich za zdrajców.