Kalogeropulos premierem Grecji

16 września 1916 roku, czyli 3 września według kalendarza juliańskiego, którym posługiwała się Grecja, zaprzysiężono w Atenach rząd Nikolaosa Kalogeropulosa. Datę tę podają greckie wykazy rządów, amerykański rocznik „The American Year Book” i amerykański dziennikarz Paxton Hibben, który znał wtedy osobiście króla i nowego premiera. Kraj od kilku dni nie miał rządu: Aleksandros Zaimis podał się do dymisji, a pierwszy kandydat na jego następcę, Nikolaos Dimitrakopulos, zrezygnował po rozmowie z brytyjskim posłem. Tego samego dnia król Konstantyn I pisał do brata, księcia Andrzeja, przebywającego w Londynie, że powierzył Kalogeropulosowi utworzenie gabinetu, bo nowy premier jest „równie ożywiony najlepszymi intencjami wobec Ententy”.

Kim był nowy premier

Kalogeropulos urodził się w 1851 roku w Chalkidzie na Eubei, studiował prawo w Atenach i Paryżu, a do parlamentu wchodził wielokrotnie jako poseł z Eubei. Należał do stronnictwa zmarłego na początku 1916 roku Jeorjosa Teotokisa, czyli do obozu przeciwników Elefteriosa Wenizelosa. Wcześniej był między innymi ministrem spraw wewnętrznych i finansów. Korespondent londyńskiego „The Times” pisał w dniu jego nominacji, że jest w izbie wysoko ceniony, a choć jako teotokista należy do antywenizelistów, zapewniał go, że wszystkie jego osobiste sympatie są po stronie Ententy, i był członkiem Ligi Francusko-Greckiej.

W nowym gabinecie premier objął także ministerstwo finansów i tymczasowo ministerstwo wojny. Według greckich dokumentów, na które powołuje się brytyjski publicysta George F. Abbott, sprawami zagranicznymi kierował Aleksandros Karapanos, a według greckiego wykazu rządów sprawy wewnętrzne objął Lukas Rufos, a marynarkę kontradmirał Joanis Damianos. Nowy rząd ogłosił w stolicach sprzymierzonych, że kieruje się tą samą polityką co Zaimis i szczerze pragnie zacieśnić więzy z Ententą, a w Paryżu i Londynie zapowiedział, że będzie kontynuował rozmowy rozpoczęte przez poprzednika.

Chłodne przyjęcie

Sprzymierzeni przyjęli zmianę źle. Brytyjska historia oficjalna wojny na morzu stwierdza, że o nowym premierze niewiele wiedziano, ale król nie mógł dokonać bardziej niefortunnego wyboru. Poseł Sir Francis Elliot natychmiast depeszował do Londynu, że czysto polityczny skład gabinetu jest „rażącym pogwałceniem” noty mocarstw z 21 czerwca, która żądała rządu bez barw politycznych. Rząd brytyjski podzielił ten pogląd. Następnego dnia Elliot powiedział redaktorowi wenizelistowskiej gazety, że zaskoczyło go, iż Kalogeropulos sam nazwał swój gabinet politycznym. Komitet Wojenny w Londynie postanowił zwrócić uwagę Aten, że minister Rufos otwarcie występował jako przeciwnik Ententy.

Wenizelos od pierwszego dnia podważał szczerość nowego rządu. Według korespondenta „The Times” oświadczył, że skład gabinetu nie pozwala mieć nadziei na politykę narodową, skoro wywodzi się on ze stronnictwa o proniemieckich tradycjach. Prasa brytyjska i francuska nazywała rząd proniemieckim. Hibben, sprzyjający królowi, pisał przeciwnie, że gabinet od razu zajął się przygotowaniem formalnej oferty sojuszu z Ententą, a zarzuty opierały się na wypowiedziach trzech jego członków, przeciwnych wojnie. Mocarstw to nie przekonało. Według części opracowań nie uznały one nowego gabinetu, a brytyjski autor J. Selden Willmore, krytyczny wobec króla, pisał w 1919 roku, że rząd ustąpił, bo nie potrafił ułożyć stosunków z przedstawicielami mocarstw opiekuńczych.

Co dalej

Brytyjska historia oficjalna odnotowuje, że w rozmowie z Elliotem kilka dni po zmianie rządu król gniewnie skarżył się na alianckich generałów i admirałów oraz na eskadrę pod Salaminą, której działa mierzyły w stolicę, i mówił, że wypowie wojnę tylko wtedy, gdy uzna to za stosowne. Gabinet Kalogeropulosa złożył ofertę przystąpienia Grecji do wojny po odbudowie armii, ale mocarstwa zażądały natychmiastowej wypowiedzi wojny Bułgarii. Rząd przetrwał niespełna trzy tygodnie i ustąpił na początku października, a pod koniec września Wenizelos opuścił Ateny, by stanąć na czele ruchu Obrony Narodowej. Schizma narodowa dzieliła Grecję na dwa obozy.