Rosjanie zdobywają Trapezunt

W połowie kwietnia 1916 roku rosyjska Armia Kaukaska zdobyła Trapezunt, dzisiejszy Trabzon, największy port północnego wybrzeża Anatolii. Miasto nie było bronione. Po przegranej bitwie nad rzeką Kara Dere tureckie wojska opuściły je w nocy z 15 na 16 kwietnia, a rosyjski nadmorski oddział generała Władimira Lachowa wszedł do niego 18 kwietnia, 5 kwietnia według kalendarza juliańskiego, obowiązującego wówczas w Rosji. Brytyjska chronologia wojny notuje zdobycie Trapezuntu pod 17 kwietnia. Tego dnia oddziały Lachowa stały kilkanaście kilometrów od miasta i odpoczywały po pościgu, jeszcze nie wiedząc, że droga jest wolna.

Ostatnia pozycja

Od lutego oddział Lachowa posuwał się wzdłuż brzegu Lazystanu przy wsparciu okrętów Floty Czarnomorskiej. Pod koniec marca doszedł do rzeki Kara Dere pod miasteczkiem Sürmene, gdzie Turcy zajęli ostatnią silną pozycję przed Trapezuntem. Według brytyjskich historyków W.E.D. Allena i Pawła Muratowa mieli tam około 12 tysięcy ludzi z 20 działami. Na początku kwietnia Rosjanie przewieźli morzem z Noworosyjska dwie brygady płastunów, pieszych Kozaków kubańskich, i oddział Lachowa urósł do około 20 tysięcy piechoty z 30 działami.

14 kwietnia przed świtem Rosjanie przeszli Kara Dere. Główny cios spadł w górach, gdzie 19 Turkiestański Pułk Strzelców i płastuni zdobyli na bagnety wzgórze Ahu Dağ, klucz tureckiej pozycji. Według Allena i Muratowa kosztowało to Rosjan około tysiąca zabitych i rannych. Nad morzem stare pancerniki Rostisław i Pantielejmon, dawny Potiomkin, wystrzeliły tego dnia 1220 pocisków w tureckie okopy, a po południu obrońcy zaczęli się cofać. 15 i 16 kwietnia Rosjanie szli brzegiem za wycofującymi się Turkami, którzy po kilku strzałach z okrętów porzucali kolejne pozycje. 16 kwietnia czołowe oddziały stanęły we wsi Dorana, 11–13 kilometrów od Trapezuntu. Pancerniki, które wystrzelały amunicję, odpłynęły, a Lachow dał wojskom dzień odpoczynku.

Wejście do miasta

Turecki dowódca nie próbował bronić Trapezuntu. Poza kilkoma niedokończonymi bateriami nadbrzeżnymi miasto nie miało umocnień, a jego obrońcy po porażce nad Kara Dere nie byli w stanie stawić oporu. Według Allena i Muratowa oraz tureckich opracowań wojska osmańskie opuściły je w nocy z 15 na 16 kwietnia i wycofały się w góry, w stronę Gümüşhane. Za nimi uciekła większość ludności muzułmańskiej. 18 kwietnia do rosyjskich linii przyszła delegacja miejscowych Greków z wiadomością, że Turcy opuścili miasto.

Tego samego ranka do Trapezuntu weszły czołowe oddziały rosyjskie, a od strony morza na niszczycielu przypłynął z Batumi dowódca Armii Kaukaskiej, generał Nikołaj Judenicz. Towarzyszący mu generał Jewgienij Masłowski wspominał, że Grecy, którzy stanowili dużą część mieszkańców, i nieliczni Ormianie, prowadzeni przez greckiego metropolitę Chryzanta i duchowieństwo, witali Rosjan kwiatami. Judenicz przeszedł pieszo wąskimi uliczkami do prawosławnej katedry, gdzie odprawiono nabożeństwo za cara i zwycięstwo rosyjskiego oręża. Lachow wprowadził do miasta tylko kilka batalionów, by utrzymały porządek, a resztę wojsk skierował na południe, by przeciąć szosę do Gümüşhane, i na zachód, nad zatokę Platana.

Znaczenie

Zdobycie Trapezuntu było drugim po Erzurum wielkim sukcesem Armii Kaukaskiej w 1916 roku. Turcy stracili najkrótszą drogę, którą z Konstantynopola przez morze i dalej szosą przez Bayburt docierały do ich 3 Armii posiłki i zaopatrzenie. Rosjanie zyskali port, przez który mogli zaopatrywać wojska stojące w głębi Anatolii, setki kilometrów od najbliższej kolei. W maju i czerwcu przewieźli tu morzem kolejne brygady, a Flota Czarnomorska urządziła w mieście swoją bazę. Półtora roku wcześniej Flota Czarnomorska mogła miasto jedynie ostrzeliwać, teraz stało się rosyjską bazą.

W Rosji i w państwach Ententy wiadomość przyjęto z radością, tym bardziej że w tych samych dniach Brytyjczycy na próżno próbowali przyjść z odsieczą oblężonym w Al-Kucie. Rosjanie utrzymali Trapezunt do rozpadu swojej armii po rewolucji. Wojska osmańskie wróciły do miasta w lutym 1918 roku.