Kalendarz juliański

Kalendarz juliański to rachuba czasu wprowadzona przez Juliusza Cezara, w której przestępny jest co czwarty rok. W czasie I wojny światowej trzymały się go jeszcze Rosja i większość państw prawosławnych, podczas gdy reszta Europy liczyła dni według kalendarza gregoriańskiego. W XX wieku oba kalendarze dzieliło 13 dni, dlatego to samo wydarzenie ma w źródłach często dwie daty, a na ziemiach polskich zaboru rosyjskiego podawano je obok siebie nawet w urzędowych pismach.

Skąd różnica

Rok juliański jest odrobinę dłuższy od słonecznego, więc z biegiem stuleci kalendarz rozmijał się z porami roku. Reforma papieża Grzegorza XIII z 1582 roku usunęła nadwyżkę: po 4 października nastąpił od razu 15 października, a lata kończące stulecie przestały być przestępne, chyba że dzielą się przez 400. Kraje katolickie, wśród nich Polska, przyjęły zmianę od razu, protestanckie z opóźnieniem, a prawosławne dopiero w XX wieku. Ponieważ rok 1900 był przestępny tylko według starej rachuby, różnica wzrosła wtedy z 12 do 13 dni.

Kto liczył po staremu

W Rosji przeszkodą była Cerkiew, która nie chciała przyjąć „łacińskiej” reformy. Według starego stylu liczyli też sojusznicy Rosji na Bałkanach. Dla Serbów pierwsza austro-węgierska inwazja zaczęła się 30 lipca, a bitwa pod Mojkovacem z 6–7 stycznia 1916 roku przypadła Czarnogórcom na Wigilię i Boże Narodzenie.

Rumunia przystąpiła do wojny 27 sierpnia 1916 roku, czyli według swojego kalendarza 14 sierpnia. Bułgaria przeszła na nowy kalendarz wiosną 1916 roku, więc gdy jej wojska zdobyły Tutrakan, w rumuńskich dokumentach twierdza padła 24 sierpnia.

Imperium Osmańskie miało własne kłopoty z czasem. Obok muzułmańskiego kalendarza księżycowego używało w sprawach urzędowych kalendarza rumi, opartego na juliańskim, ale z latami liczonymi od hidżry. W lutym 1917 roku jego dni zrównano z gregoriańskimi: po 15 lutego nastąpił od razu 1 marca, choć numeracja lat pozostała osmańska.

Daty na naszej stronie

Wszystkie daty podajemy według kalendarza gregoriańskiego, a przy wydarzeniach rosyjskich sprzed lutego 1918 roku dodajemy w nawiasie datę juliańską. Stąd nazwy rewolucji: lutowa rozstrzygnęła się 12 marca 1917 roku, gdy zbuntował się garnizon Piotrogrodu (według rosyjskiego kalendarza 27 lutego), a październikowa 7 listopada, czyli 25 października starego stylu.

Bolszewicy zmienili kalendarz dekretem Rady Komisarzy Ludowych: po środzie 31 stycznia 1918 roku nastąpił czwartek 14 lutego. Cerkiew przy starym kalendarzu pozostała, a biali na południu Rosji trzymali się go do końca wojny domowej.

Pozostałe państwa zmieniły kalendarz po wojnie: Rumunia i Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców w 1919 roku, Grecja w 1923 roku. Turcja porzuciła osmańską rachubę lat dopiero za rządów Atatürka.