Proklamowanie Mołdawskiej Republiki Demokratycznej

15 grudnia 1917 roku (2 grudnia st. st.) w Kiszyniowie Sfatul Țării, czyli Rada Kraju, zgromadzenie przedstawicieli Besarabii, przyjęła deklarację o ustroju tej krainy. Jej najważniejsze zdanie głosiło, że Besarabia, „opierając się na swojej historycznej przeszłości”, ogłasza się odtąd Mołdawską Republiką Demokratyczną, która wejdzie w skład federacyjnej demokratycznej republiki rosyjskiej jako jej równoprawna część. Tego samego dnia w Brześciu Litewskim podpisano rozejm między Rosją a państwami centralnymi. Brytyjska chronologia wojny notuje proklamowanie republiki dopiero pod 23 grudnia, ale mołdawskie i rumuńskie opracowania zgodnie podają 2 grudnia według kalendarza juliańskiego, czyli 15 grudnia według gregoriańskiego.

Besarabia, ziemia między Prutem a Dniestrem, wschodnia część dawnego hospodarstwa mołdawskiego, należała do Rosji od 1812 roku. Najliczniejszą grupą mieszkańców, choć według rosyjskiego spisu z 1897 roku niespełna połową ludności, byli Mołdawianie mówiący po rumuńsku. Obok nich żyli tu Ukraińcy, Rosjanie, Żydzi, Bułgarzy, Gagauzi i Niemcy. Po upadku caratu w całej guberni odbywały się zjazdy chłopów, nauczycieli, duchownych i spółdzielców, które domagały się autonomii i nauczania w języku ojczystym. Najważniejszą siłą okazali się mołdawscy żołnierze armii rosyjskiej. Ich zjazd w Kiszyniowie, obradujący od 2 do 9 listopada (20–27 października st. st.), ogłosił autonomię Besarabii i postanowił zwołać jej przedstawicielstwo. Sfatul Țării miała liczyć 120 członków: 84 Mołdawian i 36 przedstawicieli mniejszości narodowych. Nie wybierano ich w wyborach powszechnych. Delegatów wyłoniły komitety żołnierskie, zjazd chłopski, samorządy ziemskie i miejskie oraz organizacje zawodowe i narodowościowe. Zgromadzenie zebrało się po raz pierwszy 4 grudnia (21 listopada st. st.) i wybrało na przewodniczącego Iona Inculeța, eserowca i docenta uniwersytetu w Piotrogrodzie.

Deklaracja z 15 grudnia oddawała Sfatul Țării pełnię władzy do czasu zwołania konstytuanty republiki, wybranej w głosowaniu powszechnym. Zapowiadała przekazanie ziemi chłopom, ośmiogodzinny dzień pracy, zniesienie kary śmierci, ochronę praw wszystkich narodów zamieszkujących republikę i tworzenie mołdawskich pułków, które miały bronić kraju przed anarchią. Mniejszości poparły autonomię w ramach Rosji, wśród Mołdawian zdania były podzielone: jedni marzyli o połączeniu z Rumunią, inni uważali, że przy rosyjskich wojskach w kraju byłoby to szaleństwem, a lewica obawiała się rumuńskiej „oligarchii”. Na hymn republiki wybrano jednak pieśń „Deșteaptă-te, române!” („Zbudź się, Rumunie!”), a za flagę posłużył rumuński trójkolorowy sztandar. 21 grudnia Sfatul Țării powołała rząd, Radę Dyrektorów Generalnych, z Pantelimonem Erhanem na czele.

Nowa republika miała niewiele realnej władzy. Przez Besarabię ciągnęły tysiące żołnierzy rozkładającego się Frontu Rumuńskiego, dowodzonego przez generała Dmitrija Szczerbaczowa. Zaledwie kilka dni wcześniej front ten objął rozejm w Fokszanach. Dezerterzy rabowali wsie, chłopi sami dzielili majątki, a coraz więcej oddziałów w kraju wpadało pod wpływ bolszewików i rewolucyjnego komitetu frontu, Rumczerodu. W styczniu 1918 roku bolszewicy próbowali przejąć władzę w Kiszyniowie, a przywódcy Sfatul Țării wezwali na pomoc wojska rumuńskie, które w drugiej połowie miesiąca zajęły miasto. 6 lutego 1918 roku (24 stycznia st. st.) republika ogłosiła niepodległość, a 9 kwietnia (27 marca st. st.) Sfatul Țării przegłosowała jej połączenie z Rumunią. Federacja z Rosją, zapowiedziana 15 grudnia, nigdy nie powstała.