TheGreatWar.pl
← Oś czasu

Zgromadzenie w Podgoricy

Kategoria:
Polityka
Data:
26 listopada 1918
Autor:
Natalia
Tagi:
Czarnogóra, Mikołaj I Petrowić-Niegosz, Serbia

26 listopada 1918 roku (13 listopada według kalendarza juliańskiego, którego używano w Czarnogórze) Wielkie Zgromadzenie Narodowe obradujące w Podgoricy jednogłośnie zdetronizowało króla Mikołaja I i ogłosiło połączenie Czarnogóry z Serbią. Brytyjska chronologia wojny notuje pod 29 listopada zebranie czarnogórskiego Zgromadzenia Narodowego w Podgoricy. Zgromadzenie obradowało od 24 do 29 listopada, ale najważniejszą uchwałę przyjęło 26 listopada.

Zgromadzenie przygotowali zwolennicy zjednoczenia przy pomocy armii serbskiej. Pod koniec października do Czarnogóry weszły tzw. Wojska Adriatyckie pułkownika Dragutina Milutinovicia, złożone z żołnierzy dywizji jugosłowiańskiej i serbskich ochotników z Kosowa. 28 października w Beranach powstał Centralny Komitet Wykonawczy dla zjednoczenia Serbii i Czarnogóry. Na początku listopada ostatnie oddziały austro-węgierskie opuściły kraj, a Serbowie zajęli Cetynię. Według relacji historyków Milutinović miał od regenta Aleksandra polecenie, by wszelkimi sposobami nie dopuścić do powrotu króla. Mikołaj I, który 20 października opowiedział się za konfederacją jugosłowiańską z równorzędną Czarnogórą, przebywał we Francji, a władze francuskie nie pozwoliły mu wrócić do kraju.

7 listopada komitet w Beranach ogłosił zasady wyborów do zgromadzenia. Miało ono liczyć 165 delegatów wybieranych pośrednio przez elektorów w okręgach, gminach i miastach. Przeciwnicy zarzucali, że ordynacji nie uchwalił żaden czarnogórski organ ustawodawczy i że łamała obowiązującą konstytucję. Na miejsce obrad wybrano Podgoricę, bo stołeczna Cetynia była ostoją zwolenników króla. Kandydaci stronnictwa zjednoczenia bezwarunkowego mieli listy drukowane na białym papierze, a ich przeciwnicy, zwolennicy zjednoczenia na równych prawach, na zielonym, stąd nazwy biali i zieloni. W wyborach 19 listopada biali zdobyli zdecydowaną większość. Głosowania nie przeprowadzono w kilku okręgach, m.in. w Ulcinju.

Zgromadzenie zebrało się 24 listopada w sali Monopolu Tytoniowego w Podgoricy i wybrało na przewodniczącego Sava Cerovicia. 26 listopada odczytano projekt uchwały, przy okrzykach i śpiewie serbskiego hymnu, mimo protestów kilku delegatów, że nie było nad nią debaty. Uchwała składała się z czterech punktów. Pozbawiała tronu Mikołaja I i całą dynastię Petrowiciów-Niegoszów. Ogłaszała, że Czarnogóra łączy się z Serbią pod berłem dynastii Karadziordziewiciów i wchodzi do wspólnego państwa „trójimiennego narodu” Serbów, Chorwatów i Słoweńców. Powoływała pięcioosobowy komitet wykonawczy, który miał przeprowadzić zjednoczenie, i nakazywała zawiadomić o niej króla, rząd Serbii oraz państwa sprzymierzone i neutralne. Uchwałę przyjęto jednogłośnie, pod nieobecność trzech delegatów. Na kolejnych posiedzeniach, do 29 listopada, zgromadzenie wybrało komitet wykonawczy, wysłało do Belgradu delegację z biskupem Gavrilem Dožiciem na czele, skonfiskowało majątek króla i zakazało jego rodzinie powrotu do kraju.

Kilka dni później, 1 grudnia, regent Aleksander proklamował Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców. Mikołaj I i jego rząd na wygnaniu uznali uchwały z Podgoricy za nielegalne. Na początku stycznia 1919 roku zieloni chwycili za broń w powstaniu bożonarodzeniowym, które jednak upadło. Spór o legalność zgromadzenia przetrwał całe stulecie. W 2018 roku, już po odzyskaniu przez Czarnogórę niepodległości, jej parlament unieważnił uchwałę z Podgoricy, nazywając zjednoczenie zamachem stanu.