Początek bitwy pod Szawlami

14 lipca 1915 roku rano niemiecka Armia Niemna generała Ottona von Below przeszła do natarcia w Kurlandii i na północy Litwy. Jej lewe skrzydło sforsowało rzekę Windawę na północ od Kurszan i uderzyło na rosyjską 5 Armię generała Pawła Plehwego. Brytyjska chronologia wojny notuje tego dnia początek bitwy pod Szawlami. W rosyjskich dokumentach, prowadzonych według kalendarza juliańskiego, jest to 1 lipca.

Od maja front na tym odcinku stał wzdłuż Windawy i Dubissy, a Szawle, które Niemcy zajęli w kwietniu i opuścili w maju, znów były w rękach rosyjskich. Feldmarszałek Paul von Hindenburg rzucił teraz główne siły na Narew, gdzie dzień wcześniej ruszyła wielka ofensywa armii generała Maxa von Gallwitza. Armia Niemna miała związać Rosjan na północy i odciągnąć ich uwagę. Według niemieckiej historii oficjalnej jej atak planowano na około 15 lipca, ale na życzenie Hindenburga przyspieszono go o dzień, by zbiegł się z natarciem nad Narwią.

Below nie chciał atakować silnych rosyjskich pozycji pod samymi Szawlami. Główne uderzenie wyprowadził dalej na północ, gdzie Rosjanie trzymali głównie kawalerię i pospolite ruszenie. Nacierał tu Korpus Północny generała Ottona von Lauensteina, z 6 i 78 Dywizją Rezerwową i 41 Dywizją Piechoty, a na lewo od niego trzy dywizje kawalerii. Po przygotowaniu artyleryjskim Niemcy przeprawili się przez Windawę na froncie szerokości około 30 kilometrów, w rejonie Popielan i na północ od linii kolejowej z Lipawy do Mitawy. Saperzy szybko postawili mosty dla ciężkiej artylerii.

Rosyjska kawaleria i oddziały pospolitego ruszenia cofały się niemal bez walki. W centrum i na lewym skrzydle Niemcy posunęli się pierwszego dnia miejscami o 15 kilometrów. Lotnicy meldowali o pożarach i kolumnach uchodźców na północy, co w niemieckim dowództwie umocniło przekonanie, że Rosjanie zamierzają opuścić zachodnią Kurlandię. Wolniej szło na prawym skrzydle Korpusu Północnego, gdzie 6 Dywizja Rezerwowa trafiła na silniejszy opór. Niemiecki komunikat z następnego dnia mówił o „mniejszych potyczkach nad Windawą poniżej Kurszan” i 425 jeńcach.

Plehwe, którego armia była rozciągnięta na kilkuset kilometrach od Niemna po Bałtyk, w pierwszej chwili chciał uderzyć Niemcom w skrzydło, ale nie zdążył zebrać do tego sił. W kolejnych dniach Armia Niemna zajęła zachodnią Kurlandię, a potem skręciła na tyły rosyjskich korpusów pod Szawlami. Miasto padło 21 lipca, choć główne siły 5 Armii uniknęły okrążenia.