Początek drugiej bitwy pod Przasnyszem

Rankiem 13 lipca 1915 roku niemiecka grupa armijna generała Maxa von Gallwitza uderzyła na pozycje rosyjskiej 1 Armii po obu stronach Przasnysza. Było to główne uderzenie ofensywy, którą państwa centralne rozpoczęły tego dnia na północy frontu wschodniego. Pięć miesięcy wcześniej Niemcy zdobyli już Przasnysz, ale po trzech dniach stracili go w rosyjskim kontrnatarciu, w pierwszej bitwie pod Przasnyszem. Od tamtej pory front na północnym Mazowszu stał w miejscu, a Rosjanie rozbudowali tu kilka linii okopów.

Ogień kilkuset dział

Niemcy przygotowali natarcie starannie. Na odcinku długości około 30 kilometrów, między Gruduskiem a rzeką Orzyc, skupili trzy korpusy z siedmioma dywizjami i około 800 dział z dużym zapasem amunicji. Rosjanie mieli tu kilkakrotnie mniej artylerii i cierpieli na brak pocisków. Nocą piechota niemiecka podeszła na około kilometr do rosyjskich okopów. Do kwatery Gallwitza w Wielbarku przyjechał feldmarszałek Paul von Hindenburg, a sam Gallwitz udał się na punkt obserwacyjny w Dzierzgowie.

O świcie, około piątej, artyleria otworzyła ogień. Ostrzał trwał kilka godzin i zakończył się salwami moździerzy. Ciężkie pociski rozbijały schrony, zasypując ukrytych w nich żołnierzy, a wieś Osówka została całkowicie zniszczona. Według rosyjskich relacji 2 i 11 Syberyjska Dywizja Strzelców straciły w samym ostrzale do jednej trzeciej ludzi. Ulewny deszcz opóźnił atak piechoty, która ruszyła dopiero około dziesiątej, a artyleria przenosiła ogień w głąb pozycji przed nacierającymi.

Przełamanie

Do południa Niemcy zajęli Grudusk i całą pierwszą linię rosyjskiej obrony, a do wieczora również dużą część drugiej. Według różnych źródeł wdarli się w ugrupowanie przeciwnika na głębokość od kilku do dziesięciu kilometrów. Najdalej doszedł XIII Korpus, który zmusił 2 Syberyjską Dywizję Strzelców do odwrotu w stronę Krasnosielca. Według rosyjskich danych do niewoli trafiło tego dnia około 5400 żołnierzy.

Dowódca 1 Armii, generał Aleksandr Litwinow, nie miał odwodów, którymi mógłby zamknąć wyłom. Nocą z 13 na 14 lipca jego wojska zaczęły się wycofywać na tylną pozycję, a następnego dnia Niemcy weszli do Przasnysza. W kolejnych dniach Rosjanie cofali się, walcząc, w stronę umocnionych przedmości nad Narwią.