Zatonięcie krążownika Bremen

Wieczorem 17 grudnia 1915 roku na Bałtyku, kilka mil morskich od zajętego przez Niemców portu w Windawie w Kurlandii, zatonął niemiecki krążownik lekki Bremen. Razem z nim poszedł na dno torpedowiec V 191. Brytyjska chronologia wojny podaje, że Bremen zatopił brytyjski okręt podwodny. Nie zgadza się to jednak ze źródłami niemieckimi ani rosyjskimi. Oba okręty weszły na zagrodę minową, którą zaledwie dzień wcześniej postawiły tam rosyjskie niszczyciele. Pomyłka jest o tyle zrozumiała, że jesienią brytyjskie okręty podwodne działające z rosyjskich baz zatopiły na Bałtyku dwa niemieckie krążowniki: Prinz Adalbert pod Lipawą i Undine u wybrzeży Rugii.

Stary krążownik na wschodnim Bałtyku

Bremen, zwodowany w 1903 roku w stoczni AG Weser w mieście, od którego wziął nazwę, był pierwszym z serii siedmiu krążowników lekkich. Miał około 3300 ton wyporności i uzbrojenie złożone głównie z dział kalibru 105 mm. Prawie dziesięć lat przed wojną spędził na stacji wschodnioamerykańskiej, pilnując niemieckich interesów w portach obu Ameryk. Wiosną 1914 roku wrócił do Niemiec na przebudowę, którą ukończono dopiero w maju 1915 roku. Latem trafił na Bałtyk i dołączył w Lipawie do sił rozpoznawczych działających przeciw rosyjskiej Flocie Bałtyckiej. W sierpniu wziął udział w walkach w Zatoce Ryskiej, gdzie osłaniał trałowce, ostrzelał rosyjską kanonierkę i pozycje na wyspie Saremie. Jesienią patrolował wody wokół Gotlandii i u wybrzeży Kurlandii. Dowodził nim komandor podporucznik Axel Walter.

Miny pod Windawą

Rosjanie, którzy po utracie Lipawy i Windawy nie mogli już bronić wybrzeża Kurlandii z lądu, odpowiadali na niemieckie panowanie na tych wodach minami. W grudniu 1915 roku nowoczesne niszczyciele Nowik, Pobieditiel i Zabijaka postawiły na prawdopodobnych trasach niemieckich okrętów, na północny wschód od Windawy, zagrodę liczącą według rosyjskich opracowań około 150 min. Polskie i rosyjskie źródła datują tę akcję na noc z 15 na 16 grudnia albo na 16 grudnia (3 grudnia według kalendarza juliańskiego), czyli dzień przed katastrofą.

17 grudnia Bremen wyszedł z Windawy na patrol w towarzystwie dwóch torpedowców, V 191 i V 186. Kilka mil od portu, na wodach między Windawą a przylądkiem Lyserort, V 191 wszedł na minę. Niemieckie zestawienia podają, że stało się to o 17.10, inne opracowania mówią o 17.45. Krążownik zatrzymał się i zaczął ratować rozbitków, a V 186 próbował wziąć uszkodzony torpedowiec na hol. Próba się nie powiodła i V 191 zatonął. Kilkanaście minut później, gdy z Bremena spuszczano łodzie, krążownik wszedł jednocześnie na dwie miny. Według niemieckich danych zatonął około 18.04, w ciemności i na zimnym, grudniowym morzu. Z torpedowca zginęło około 25 ludzi.

Straty

Liczba ofiar na Bremenie różni się w zależności od źródła. Niemiecki historyk Erich Gröner i opierające się na nim opracowania podają 250 zabitych i 53 uratowanych, których wyłowił V 186. Amerykański historyk Paul Halpern pisze o 11 oficerach i 187 marynarzach, którzy zginęli, i o 110 uratowanych. Źródła zgadzają się, że zginęli dowódca i większość liczącej około 300 ludzi załogi. Halpern umieszcza też katastrofę dzień wcześniej, 16 grudnia, ale większość opracowań, w tym spisy niemieckich strat, podaje 17 grudnia.

Bremen był jedną z najdotkliwszych strat niemieckiej marynarki na Bałtyku w 1915 roku. Po zatopieniu dwóch krążowników przez brytyjskie okręty podwodne już wcześniej ograniczyła ona wypady swoich okrętów na wschodnie wody. Teraz przekonała się, że także rosyjskie miny, stawiane nocą przez szybkie niszczyciele, mogą ją dosięgnąć tuż pod własnymi bazami. Wkrótce zima i lody wstrzymały większość działań na Bałtyku aż do wiosny 1916 roku.