Haig dowódcą wojsk brytyjskich we Francji

19 grudnia 1915 roku generał sir Douglas Haig objął dowództwo armii brytyjskich we Francji i Flandrii. Zastąpił marszałka Johna Frencha, zmuszonego przez rząd do dymisji po nieudanej ofensywie pod Loos. Kwatera główna Brytyjczyków mieściła się wtedy w Saint-Omer. Dzień wcześniej obaj dowódcy spotkali się na ostatniej rozmowie przed przekazaniem dowództwa. French, wyraźnie chory, poprosił między innymi, by Winston Churchill, który niedawno odszedł z rządu i przyjechał na front jako major, dostał dowództwo batalionu. Haig się na to zgodził.

Nowy naczelny dowódca miał 54 lata. Urodził się w 1861 roku w Edynburgu, w rodzinie znanych producentów whisky. Był oficerem kawalerii. Walczył w Sudanie pod Omdurmanem i w wojnie burskiej, gdzie był szefem sztabu dywizji kawalerii Frencha. Później w Ministerstwie Wojny pomagał ministrowi Richardowi Haldane’owi zreformować armię i stworzyć Korpus Ekspedycyjny. W sierpniu 1914 roku poprowadził do Francji jego I Korpus, który przeszedł odwrót spod Mons i wytrzymał pierwszą bitwę pod Ypres. Od końca 1914 roku dowodził 1 Armią i to ona prowadziła wszystkie wielkie brytyjskie natarcia 1915 roku, od Neuve-Chapelle po Loos.

O nominacji Haig wiedział od kilku dni. Rząd brał pod uwagę także szefa sztabu Frencha, generała Williama Robertsona, ale postawił na dowódcę, który od początku wojny dowodził wojskami na froncie, a Robertsona przeznaczył na szefa Imperialnego Sztabu Generalnego w Londynie. Według biografów Haiga premier Herbert Henry Asquith powiadomił go o wyborze listem z 10 grudnia. Brytyjska chronologia wojny notuje nominację już pod 15 grudnia, a przejęcie dowództwa pod 19 grudnia. Zmiana wymagała też nowych ludzi na innych stanowiskach. 1 Armię po Haigu miał objąć generał Charles Monro, ale ten był jeszcze naczelnym dowódcą nad Dardanelami, więc tymczasowo dowodził nią generał Henry Rawlinson. Haig chciał zrobić swoim szefem sztabu generała Richarda Butlera, swojego dotychczasowego szefa sztabu w 1 Armii, ale uznano go za zbyt młodego stopniem i Butler został tylko zastępcą nowego szefa sztabu.

Pierwszy dzień nowego dowódcy nie był spokojny. O świcie 19 grudnia Niemcy wypuścili pod Ypres na brytyjski VI Korpus chmurę gazu, w której po raz pierwszy na froncie zachodnim do chloru dodano znacznie groźniejszy fosgen. Żołnierze byli ostrzeżeni i mieli maski przeciwgazowe w postaci nasączonych kapturów, więc niemieckie patrole, które ruszyły za chmurą, zostały odparte. Według brytyjskiej historii oficjalnej gazem zatruło się jednak 1069 ludzi, z których 120 zmarło. Tego samego dnia nad Dardanelami trwała ewakuacja Suvli i Anzac.

Haig przejmował armię liczącą wtedy blisko milion ludzi, w większości ochotników z Nowych Armii lorda Kitchenera, którzy dopiero uczyli się wojny. 28 grudnia Kitchener podpisał dla niego instrukcję, która była podstawą jego działań w następnym roku. Haig dowodził Brytyjskim Korpusem Ekspedycyjnym do końca wojny. Poprowadził go do bitwy nad Sommą w 1916 roku i pod Passchendaele w 1917 roku, a w 1918 roku do zwycięskiej ofensywy stu dni. Do dziś jest jedną z najbardziej spornych postaci wojny: dla jednych architektem zwycięstwa, dla innych symbolem bezsensownych strat.