Włosi obsadzają Durrës

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 20 grudnia 1915 roku lądowanie wojsk włoskich w Durrës, głównym porcie środkowej Albanii. Włoska piechota nie przypłynęła tam jednak statkami, tylko przyszła lądem z Wlory. Według historii wojennej brygady Savona jej dowództwo i 15 Pułk Piechoty dotarły do Durrës 19 grudnia, a brytyjska historia oficjalna pisze, że do 20 grudnia Włosi ściągnęli tu z Wlory brygadę piechoty. Morzem przywieziono natomiast osiem ciężkich dział i baterię przeciwlotniczą, a przed portem postawiono pole minowe. Część włoskich opracowań, opartych na relacji dowódcy korpusu, podaje, że pułk wyruszył z Wlory 3 grudnia i dotarł do Durrës już 9 grudnia.

Korpus specjalny w Albanii

Na przełomie listopada i grudnia armia serbska cofała się przez góry ku albańskiemu wybrzeżu, a sojusznicy naciskali na Rzym, by pomógł ją wyżywić i zabrać. Włoski rząd postanowił przy okazji umocnić swoją pozycję w Albanii, gdzie od grudnia 1914 roku trzymał Wlorę. Utworzono specjalny korpus do działań w Albanii, podległy nie naczelnemu wodzowi, generałowi Luigiemu Cadornie, lecz bezpośrednio ministrowi wojny Vittoriowi Zupellemu. Cadorna był przeciwny wysyłaniu wojsk za Adriatyk i uważał to za niebezpieczne rozpraszanie sił. Dowództwo korpusu objął dekretem z 1 grudnia generał Emilio Bertotti.

Pierwszy konwój wypłynął z Tarentu 2 grudnia. Dwa dni później pod Wlorą wszedł na minę i zatonął transportowiec Re Umberto z żołnierzami. Według włoskich opracowań do 12 grudnia we Wlorze stało już około 28 tysięcy ludzi. Korpus miał utrzymać Wlorę i Durrës, przyjąć i wywieźć jeńców austro-węgierskich, których Serbowie przyprowadzili ze sobą, zaopatrywać armię serbską i osłaniać ją przed Austriakami i wrogimi Albańczykami. Do Durrës początkowo planowano przewieźć brygadę Savona morzem, ale marynarka uznała to za zbyt ryzykowne. Austro-węgierskie okręty z Kotoru właśnie zaczęły napadać na albańskie porty. Dowódca brygady, generał Domenico Guerrini, poprowadził więc 15 Pułk z dwiema bateriami górskimi pieszo wzdłuż wybrzeża, przez bagna i rzeki, poprzedzany przez opłacanych przez Włochów albańskich zbrojnych.

Durrës

W Durrës rządził Esad Pasza Toptani, który od 1914 roku był premierem i opierał się na Serbii, Włoszech i reszcie Ententy. Jego władza sięgała niewiele dalej niż okolice miasta. Włosi nie mieli do niego pełnego zaufania, ale potrzebowali go, bo przez Durrës i jego zaplecze ciągnęły z gór kolejne kolumny Serbów. Według brytyjskiej historii oficjalnej pod Tiraną zbierała się już wtedy grupa wojsk serbskich, głównie gwardia królewska i oddziały, które wycofały się na zachód po upadku Bitoli. Durrës miał się stać dla nich bazą zaopatrzenia i portem ewakuacji.

Włosi zabrali się do umacniania portu natychmiast. Obsadzili wzgórza nad zatoką, ustawili baterie osłaniające podejścia od morza i postawili zagrodę minową. Brytyjska historia oficjalna zauważa, że zdążyli w ostatniej chwili. Już 29 grudnia austro-węgierski zespół z krążownikiem Helgoland zaatakował Durrës i dwa jego niszczyciele zatonęły na nowych minach. Drugi pułk brygady Savona, 16, dotarł do Albanii w styczniu 1916 roku, a dowództwo w Durrës objął generał Giacinto Ferrero.

Po podboju Czarnogóry przez Austriaków w styczniu 1916 roku Durrës stał się głównym portem ewakuacji Serbów, a ostatni statek z serbskimi żołnierzami wypłynął stąd 9 lutego. Pod koniec lutego włoska załoga, licząca około 9 tysięcy ludzi, sama musiała się ewakuować pod ostrzałem nacierających wojsk austro-węgierskich.