Bitwa pod Tarnawką

Bitwa pod Tarnawką rozegrała się we wrześniu 1914 roku na Lubelszczyźnie, na pagórkowatych polach wokół wsi Tarnawka, Giełczew i Zakrzew, kilkanaście kilometrów na południe od Lublina. Wojska rosyjskie przełamały tu obronę austro-węgierskiej 1 Armii generała Victora Dankla i wspierającego ją niemieckiego korpusu. Była to część wielkiej bitwy galicyjskiej, choć walki toczyły się nie w Galicji, lecz w Królestwie Polskim.

Daty i nazwa

Brytyjska chronologia wojny notuje początek bitwy pod datą 7 września i umieszcza ją, nieściśle, w Galicji. Niemieckie opracowania podają daty 7–9 września. Lokalne opracowania historyczne z gminy Zakrzew mówią o walkach w dniach 6–9 września, a rosyjskie przełamanie pod Tarnawką datują na 8 września (26 sierpnia według kalendarza juliańskiego, obowiązującego wtedy w Rosji). W rzeczywistości walki na tym odcinku były częścią szerszej rosyjskiej kontrofensywy, rozpoczętej kilka dni wcześniej. Dawna wieś Tarnawka to dzisiejsze wsie Tarnawka Pierwsza i Tarnawka Druga w gminie Zakrzew. W Austrii bitwę pamiętano razem z sierpniowym zwycięstwem, o czym świadczy tytuł marsza wojskowego „Tarnawka-Kraśnik”.

Tło

W dniach 23–25 sierpnia armia Dankla pokonała rosyjską 4 Armię w bitwie pod Kraśnikiem i ruszyła za nią na północ. Na początku września jej czołowe oddziały stanęły na wzgórzach Wyżyny Lubelskiej, na przedpolach Lublina. Dalej jednak nie zaszły. Austro-węgierskie dowództwo skupiało uwagę na wschodzie, pod Lwowem, gdzie Rosjanie odnosili sukcesy, i nie mogło wzmocnić Dankla.

Rosjanie, przeciwnie, wzmacniali swoje północne skrzydło. Nowy dowódca 4 Armii, generał Aleksiej Ewert, otrzymał świeże korpusy, w tym Korpus Gwardii, złożony z elitarnych pułków stacjonujących w czasie pokoju w Petersburgu, oraz Korpus Grenadierów. Nad Wisłą rozwijała się nowa 9 Armia generała Płatona Leczyckiego. 3 września dowództwo rosyjskiego Frontu Południowo-Zachodniego nakazało ogólne natarcie w kierunku dolnego Sanu.

Jedyną pomocą dla Dankla był niemiecki Korpus Landwehry generała Remusa von Woyrscha. Złożony ze starszych rezerwistów, maszerował od granicy przez zachodnią część Królestwa, 3 września przekroczył Wisłę pod Józefowem i czasowo podporządkowano go austro-węgierskiej 1 Armii.

Przebieg

Rosyjskie natarcie na front Dankla zaczęło się około 5 września. Pod naporem przeważających sił austro-węgierski V Korpus generała Paula Puhallo von Brlog zaczął ustępować nad Bystrzycą, a sąsiedni X Korpus został zepchnięty na nowe pozycje. Według austriackich opracowań około 7 września trzy korpusy Dankla miały przed sobą siedem korpusów rosyjskich.

Od 7 września najcięższe walki toczyły się w rejonie Tarnawki, Giełczewa i Zakrzewa. Nacierali tu Gwardia, Korpus Grenadierów i III Korpus Kaukaski, a bronili się austro-węgierski V Korpus i niemiecka 4 Dywizja Landwehry. Walki były bardzo zacięte. Według rosyjskich opracowań 8 września pułki Gwardii przełamały obronę w rejonie Tarnawki. Niemieccy landwerzyści osłaniali następnie wycofujących się Austriaków.

Położenie Dankla pogarszało się także na jego prawym skrzydle. Między 1 Armią a austro-węgierską 4 Armią, walczącą pod Rawą Ruską, powstała luka, w którą wchodziła rosyjska 5 Armia. Zagrożona oskrzydleniem armia Dankla zaczęła się wycofywać na południe, w stronę Kraśnika i Sanu, a Korpus Landwehry przeszedł z powrotem na lewy brzeg Wisły pod Zawichostem. 11 września Franz Conrad von Hötzendorf nakazał odwrót całego frontu austro-węgierskiego za San.

Straty

Wiarygodnych danych o stratach w samej bitwie brakuje. Lokalne opracowania podają, że po każdej stronie poległy dziesiątki tysięcy żołnierzy, a w walkach wzięło udział łącznie ponad 250 tysięcy ludzi. Liczby te są prawdopodobnie zawyżone lub obejmują szerszy obszar i dłuższy okres walk, dlatego należy je traktować ostrożnie. Pewne jest, że straty obu stron były bardzo ciężkie. Poległych pochowano na wojennych cmentarzach w Tarnawce i Giełczewie, które zachowały się do dziś.

Znaczenie

Bitwa pod Tarnawką zniweczyła sierpniowy sukces Dankla. Przełamanie frontu na południe od Lublina, razem z klęskami pod Lwowem i Rawą Ruską, zmusiło Austro-Węgry do przerwania bitwy galicyjskiej i odwrotu za San, a potem dalej, za Dunajec. Rosjanie opanowali większą część Galicji Wschodniej i otoczyli twierdzę Przemyśl.

Walki pod Tarnawką, podobnie jak inne bitwy tej kampanii, toczyły się na ziemiach polskich. Po obu stronach walczyło wielu Polaków, poborowych armii rosyjskiej i austro-węgierskiej, a wsie Lubelszczyzny zostały poważnie zniszczone.