wrzesień

• 01

  • Lord Kitchener przybywa do Francji1 września 1914 lord Kitchener spotkał się w Paryżu z marszałkiem Johnem Frenchem i zatrzymał plan wycofania Brytyjczyków z frontu za Sekwanę.
  • Niemcy zajmują Craonne1 września 1914 wojska niemieckie ścigające Francuzów dotarły na wzgórza Chemin des Dames i zajęły wieś Craonne w departamencie Aisne.
  • Niemcy zajmują Soissons1 września 1914 wojska niemieckie weszły do Soissons nad Aisne. Okupacja miasta trwała niespełna dwa tygodnie, do odwrotu Niemców po bitwie nad Marną.
  • Pierwszy oddział indyjski przybywa do Mombasy1 września 1914 do Mombasy dotarł pierwszy oddział Indyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego „C”, wysłany na pomoc słabym siłom Brytyjskiej Afryki Wschodniej.
  • Generał Stewart dowódcą w Afryce Wschodniej1 września 1914 dowodzenie siłami brytyjskimi w Afryce Wschodniej objął generał brygady James Marshall Stewart, dowódca Indyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego „C”.
• 02

  • Koniec bitwy pod Komarowem2 września 1914 rosyjska 5 Armia Plehwego wymknęła się z okrążenia za Bug. Bitwa pod Komarowem zakończyła się zwycięstwem Austro-Węgier.
  • Japończycy lądują w Szantungu2 września 1914 wojska japońskie wylądowały pod Longkou na neutralnym terytorium Chin, by od lądu zaatakować niemiecką twierdzę Tsingtao.
  • Rząd francuski przenosi się do BordeauxW nocy z 2 na 3 września 1914 prezydent Poincaré i rząd Vivianiego opuścili zagrożony przez Niemców Paryż i przenieśli się do Bordeaux.
• 03

  • Koniec bitwy nad Mortagne3 września 1914 zakończyła się bitwa nad Mortagne. Francuzi utrzymali Lotaryngię, a Niemcy szykowali nowe uderzenie, tym razem na Nancy.
  • Rosjanie zdobywają Lwów3 września 1914 wojska rosyjskie wkroczyły bez walki do Lwowa, stolicy Galicji. Rozpoczęła się trwająca do czerwca 1915 okupacja i rusyfikacja miasta.
  • Zatonięcie HMS Speedy3 września 1914 stara kanonierka torpedowa HMS Speedy, używana jako trałowiec, weszła na niemiecką minę u ujścia Humber i zatonęła.
  • Benedykt XV wybrany papieżem3 września 1914 konklawe wybrało na papieża kardynała Giacomo della Chiesę. Jako Benedykt XV przez całą wojnę wzywał do pokoju i pomagał ofiarom.
  • Wilhelm zu Wied opuszcza Albanię3 września 1914 książę Wilhelm zu Wied, władca Albanii z woli wielkich mocarstw, odpłynął z Durrës. Jego półroczne panowanie zakończyło się fiaskiem.
  • Francja przyjmuje deklarację londyńską ze zmianami3 września 1914 Francja powiadomiła Stany Zjednoczone, że będzie przestrzegać deklaracji londyńskiej, ale ze zmianami zaostrzającymi kontrolę handlu.
• 04

  • Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy o Grand Couronné4 września 1914 armia księcia Rupprechta uderzyła na wzgórza Grand Couronné przed Nancy. Francuzi generała Castelnau bronili miasta przez ponad tydzień.
  • Niemcy akceptują deklarację londyńską4 września 1914 Niemcy potwierdziły, że będą przestrzegać deklaracji londyńskiej, jeśli zrobią to inne państwa, i przedstawiły swoją listę kontrabandy.
• 05

  • Koniec odwrotu spod Mons5 września 1914 Brytyjski Korpus Ekspedycyjny zakończył odwrót spod Mons. Po prawie dwóch tygodniach marszu stanął na południe od Marny, pod Paryżem.
  • Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy nad Ourcq5 września 1914 francuska 6 Armia Maunoury'ego uderzyła na flankę armii Klucka pod Meaux. Starcie pod Monthyon otworzyło wielką bitwę nad Marną.
  • Niemcy docierają do ClayeNa początku września 1914 oddziały armii Klucka dotarły do Claye na wschód od Paryża. Brytyjska kronika uznała to za punkt najbliższy stolicy w tej wojnie.
  • Niemcy zajmują ReimsNa początku września 1914 wojska niemieckie zajęły Reims. Okupacja miasta koronacyjnego królów Francji trwała nieco ponad tydzień.
  • Niemcy opuszczają Lille5 września 1914 niemiecki oddział, który trzy dni wcześniej wkroczył do Lille, opuścił miasto. Na stałe Niemcy wrócili tu dopiero w październiku.
  • Zatonięcie HMS Pathfinder5 września 1914 niemiecki U-21 zatopił u wybrzeży Szkocji krążownik HMS Pathfinder, pierwszy brytyjski okręt wojenny zatopiony przez okręt podwodny.
  • Początek bitwy nad jeziorami mazurskimiNa początku września 1914 niemiecka 8 Armia Hindenburga ruszyła na rosyjską 1 Armię Rennenkampfa. Rozpoczęła się bitwa nad jeziorami mazurskimi.
  • Obrona Abercorn5 września 1914 wojska z Niemieckiej Afryki Wschodniej przekroczyły granicę Rodezji Północnej. Mała załoga Abercorn obroniła się do nadejścia odsieczy.
  • Pakt londyński5 września 1914 Wielka Brytania, Francja i Rosja zobowiązały się w Londynie, że nie zawrą odrębnego pokoju. Ententa stała się formalnym sojuszem wojennym.
• 06

  • Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy nad Marną6 września 1914 armie francuskie i Brytyjczycy przeszli do kontrofensywy na froncie od Paryża po Verdun. Zaczęła się bitwa, która rozstrzygnęła losy 1914 roku.
  • Serbowie przekraczają Sawę. Początek operacji w Sremie6 września 1914 armia serbska przekroczyła Sawę i wkroczyła do austro-węgierskiego Sremu. Pod Mitrovicą rozbita została Dywizja Timocka.
  • Potyczka nad Tsavo6 września 1914 w dolinie rzeki Tsavo w Brytyjskiej Afryce Wschodniej żołnierze indyjscy i afrykańscy starli się z Niemcami idącymi na kolej ugandyjską.
• 07

  • Kapitulacja Maubeuge7 września 1914 po blisko dwóch tygodniach oblężenia i bombardowania francuska twierdza Maubeuge skapitulowała przed Niemcami. Jej załoga poszła do niewoli.
  • Początek bitwy pod Tarnawką7 września 1914 na południe od Lublina rozgorzała bitwa pod Tarnawką. Wzmocnieni Rosjanie uderzyli na austro-węgierską armię Dankla i zmusili ją do odwrotu.
  • Początek operacji morskich pod Dualą7 września 1914 brytyjskie okręty rozpoczęły operacje u ujścia rzeki Wouri, przygotowując atak aliantów na Dualę, główny port Kamerunu Niemieckiego.
• 08

  • Druga inwazja Austro-Węgier na SerbięW nocy z 7 na 8 września 1914 armie Potiorka ponownie przekroczyły Drinę. Austro-Węgry chciały odciągnąć Serbów ze Sremu i pomścić klęskę na górze Cer.
  • Początek bitwy nad Driną8 września 1914 wojska austro-węgierskie sforsowały Drinę. W górach zachodniej Serbii zaczęła się bitwa, która przerodziła się w wojnę okopową.
  • Początek bitwy pod Gródkiem i Rawą Ruską8 września 1914 Conrad rzucił armie austro-węgierskie do natarcia na Lwów przez Gródek Jagielloński. Od północy groziła im rosyjska 5 Armia spod Rawy Ruskiej.
  • Generał Maxwell obejmuje dowództwo w Egipcie8 września 1914 generał Sir John Maxwell objął dowództwo wojsk brytyjskich w Egipcie. Jego głównym zadaniem była obrona Kanału Sueskiego.
• 09

  • Kluczowe wydarzenieNiemcy wycofują się znad Marny9 września 1914 niemieckie 1 i 2 Armia rozpoczęły odwrót znad Marny. Decyzję przypieczętował wysłannik Moltkego, ppłk Hentsch. Upadł plan szybkiego zwycięstwa.
  • Koniec bitwy pod Tarnawką9 września 1914 zakończyły się walki pod Tarnawką na południe od Lublina. Przełamana przez Rosjan armia Dankla zaczęła odwrót na południe, w stronę Sanu.
  • Turcja znosi kapitulacje9 września 1914 rząd osmański ogłosił zniesienie kapitulacji, przywilejów cudzoziemców, od 1 października. Zaprotestowały wszystkie mocarstwa, także Niemcy.
  • Walki pod Karongą9 września 1914 wojska brytyjskie odparły niemiecki atak na Karongę w Niasie, dziś Malawi. Było to pierwsze poważne starcie wojny w tej części Afryki.
  • Koniec obrony Abercorn9 września 1914 do Abercorn w Rodezji Północnej dotarła odsiecz. Wzmocniona załoga odparła kolejny niemiecki atak, a napastnicy wycofali się za granicę.
  • Wojska indyjskie przybywają do SuezuWe wrześniu 1914 do Suezu dotarły pierwsze oddziały Indyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego „A”. Część została w Egipcie, reszta popłynęła do Francji.
• 10

  • Koniec bitwy nad Marną10 września 1914 Brytyjczycy i Francuzi ścigali wycofujących się Niemców. Brytyjska historiografia uznaje ten dzień za koniec bitwy nad Marną.
  • Serbowie zajmują Zemun10 września 1914 wojska serbskie przeprawiły się przez Sawę i zajęły Zemun, austro-węgierskie miasto naprzeciw Belgradu. Wjechał do niego regent Aleksander.
  • Pierwsza zdobycz Emdena na Oceanie Indyjskim10 września 1914 niemiecki krążownik Emden zatrzymał w Zatoce Bengalskiej grecki węglowiec Pontoporos. Zaczął się słynny rajd kapitana von Müllera.
  • Wydalenie przedstawicieli Niemiec i Austro-Węgier z EgiptuWe wrześniu 1914 władze Egiptu, pod naciskiem Brytyjczyków, wydaliły z kraju przedstawicieli dyplomatycznych i konsularnych Niemiec oraz Austro-Węgier.
• 11

  • Koniec bitwy pod Gródkiem i Rawą Ruską11 września 1914 załamała się austro-węgierska próba odbicia Lwowa. Rosjanie przełamali front pod Rawą Ruską, a Conrad nakazał odwrót za San.
  • Wielki odwrót Austro-Węgier w Galicji11 września 1914 Conrad nakazał armiom austro-węgierskim odwrót za San, a potem za Dunajec. Rosjanie zajęli większą część Galicji i oblegli Przemyśl.
  • Serbowie wycofują się ze Sremu11 września 1914 wojewoda Putnik przerwał ofensywę w Sremie. Serbska 1 Armia wróciła za Sawę, by bronić kraju przed drugą inwazją austro-węgierską.
  • Powstaje druga Nowa Armia Kitchenera11 września 1914 brytyjski rząd nakazał utworzenie z ochotników drugiej Nowej Armii. Objęła sześć dywizji piechoty, od 15 do 20.
  • Australijczycy lądują na Archipelagu Bismarcka11 września 1914 australijskie siły ekspedycyjne wylądowały na Nowej Brytanii w Nowej Gwinei Niemieckiej. Ich celem była niemiecka radiostacja w Bita Paka.
• 12

  • Koniec bitwy o Grand Couronné12 września 1914 zakończyła się bitwa o Grand Couronné. Niemiecka 6 Armia wycofała się spod Nancy, a Francuzi odzyskali Lunéville i Pont-à-Mousson.
  • Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy nad Aisne12 września 1914 Brytyjczycy i Francuzi, ścigający Niemców po bitwie nad Marną, dotarli nad Aisne. Niemcy okopali się na wzgórzach za rzeką.
  • Bitwa pod Bita PakaWe wrześniu 1914 Australijczycy zdobyli niemiecką radiostację Bita Paka na Nowej Brytanii. W pierwszej walce Australii w tej wojnie zginęło sześciu żołnierzy.
• 13

  • Francuzi odzyskują Soissons i AmiensW połowie września 1914 Niemcy, cofający się po bitwie nad Marną, opuścili Soissons i Amiens. Do obu miast wróciły wojska francuskie.
  • Powstaje trzecia Nowa Armia Kitchenera13 września 1914 brytyjskie ministerstwo wojny nakazało utworzenie z ochotników trzeciej Nowej Armii, liczącej sześć dywizji piechoty.
• 14

  • Niemcy opuszczają ReimsW połowie września 1914 Niemcy wycofali się z Reims, ale okopali się na pobliskich wzgórzach. Już 14 września zaczął się ostrzał miasta, trwający cztery lata.
  • Carmania zatapia Cap Trafalgar14 września 1914 u wyspy Trindade na południowym Atlantyku brytyjski krążownik pomocniczy Carmania zatopił niemiecki Cap Trafalgar. Oba były liniowcami.
  • Falkenhayn zastępuje Moltkego14 września 1914 załamany klęską nad Marną Helmuth von Moltke został odsunięty od dowodzenia. Kierowanie armią niemiecką przejął Erich von Falkenhayn.
• 15

  • Koniec bitwy nad Aisne15 września 1914 zakończyła się według Brytyjczyków bitwa nad Aisne. Alianci nie zepchnęli Niemców ze wzgórz i obie strony zaczęły się okopywać.
  • Koniec bitwy nad jeziorami mazurskimi15 września 1914 zakończyła się bitwa nad jeziorami mazurskimi. Rosyjska 1 Armia Rennenkampfa, pobita, ale nie okrążona, wycofała się z Prus Wschodnich.
  • Rosjanie zajmują CzerniowceWe wrześniu 1914 wojska rosyjskie zajęły Czerniowce, stolicę austriackiej Bukowiny. W czasie wojny miasto kilka razy przechodziło z rąk do rąk.
  • Początek rebelii burskiej15 września 1914 gen. Beyers odszedł z armii Związku Południowej Afryki w proteście przeciw wojnie, a gen. De la Rey zginął od policyjnej kuli.
• 17

  • Kapitulacja Nowej Gwinei Niemieckiej17 września 1914 p.o. gubernatora Eduard Haber przyjął warunki kapitulacji Nowej Gwinei Niemieckiej. Kolonia przeszła pod okupację australijską.
  • Serbowie opuszczają ZemunPod 17 września 1914 brytyjska chronologia notuje wycofanie Serbów ze Sremu i ewakuację Zemunu. Do miasta wrócili Austro-Węgrzy, a z nimi represje.
  • Wygasa austro-węgierskie natarcie nad DrinąOkoło 17 września 1914 wyczerpała się siła drugiej ofensywy Potiorka nad Driną. Ciężkie walki o wzgórza trwały jednak jeszcze tygodniami.
  • Brytyjska misja morska opuszcza TurcjęWe wrześniu 1914 Turcję opuściła brytyjska misja morska admirała Arthura Limpusa. Flotę osmańską przejęli niemieccy oficerowie.
  • Admirał Souchon na czele floty tureckiejWe wrześniu 1914 niemiecki admirał Wilhelm Souchon przejął dowództwo floty osmańskiej. Kilka tygodni później wciągnął Turcję do wojny.
• 18

  • Hindenburg obejmuje dowództwo na wschodzie18 września 1914 generał Paul von Hindenburg objął dowództwo nowej 9 Armii, tworzonej na Śląsku na pomoc Austro-Węgrom po klęsce w Galicji.
• 19

  • Wojska indyjskie wypływają z Egiptu do Marsylii19 września 1914 z Egiptu wypłynęły do Francji pierwsze oddziały Indyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego „A”. Tydzień później zeszły na ląd w Marsylii.
  • Pożar katedry w Reims19 września 1914 niemieckie pociski podpaliły katedrę w Reims, miejsce koronacji królów Francji. Płonąca świątynia stała się symbolem wojennego barbarzyństwa.
  • Francuska flota ostrzeliwuje Kotor19 września 1914 francuskie pancerniki ostrzelały austro-węgierskie baterie u wejścia do Zatoki Kotorskiej, osłaniając odwrót własnych krążowników.
  • Wojska Związku Południowej Afryki zajmują Lüderitzbucht19 września 1914 wojska Związku Południowej Afryki wylądowały bez walki w Lüderitzbucht. Zaczęła się inwazja na Niemiecką Afrykę Południowo-Zachodnią.
  • Wielka Brytania i Francja gwarantują nienaruszalność kolonii belgijskich19 września 1914 Wielka Brytania i Francja zapewniły Belgię, że po wojnie zachowa swoje kolonie, przede wszystkim Kongo Belgijskie.
  • Tajne porozumienie Rosji i RumuniiJesienią 1914 Rosja w tajnym układzie uznała prawo Rumunii do Siedmiogrodu i części Bukowiny w zamian za życzliwą neutralność Bukaresztu.
• 20

  • Zatonięcie HMS Pegasus pod Zanzibarem20 września 1914 niemiecki krążownik Königsberg zaskoczył w porcie Zanzibar brytyjski krążownik Pegasus i zatopił go. Zginęło kilkudziesięciu marynarzy.
• 21

  • Francuzi na krótko wkraczają do Noyon21 września 1914 wojska generała Castelnau wkroczyły do Noyon, ale nie zdołały się w nim utrzymać. Miasto pozostało w rękach Niemców aż do marca 1917.
  • Rosjanie zajmują Jarosław21 września 1914 Austriacy opuścili przyczółek w Jarosławiu, ostatni na wschodnim brzegu Sanu. Miasto zajęli Rosjanie, a pobliski Przemyśl był już oblężony.
  • Kapitulacja wojsk niemieckich w Nowej Gwinei21 września 1914 w Herbertshöhe złożyły broń ostatnie oddziały niemieckie na Nowej Brytanii. Jeden niemiecki oficer ukrywał się w dżungli aż do 1919.
  • Wielka Brytania rozszerza listę kontrabandy21 września 1914 brytyjska proklamacja uznała za kontrabandę względną m.in. miedź, ołów, kauczuk, glicerynę, rudy żelaza oraz skóry.
• 22

  • Kluczowe wydarzeniePoczątek pierwszej bitwy w Pikardii22 września 1914 nowa francuska 2 Armia generała de Castelnau ruszyła do natarcia na północ od Oise. Zaczął się wyścig do morza.
  • Kluczowe wydarzeniePoczątek pierwszej bitwy pod AlbertWe wrześniu 1914 Francuzi i Niemcy starli się pod Albert i Bapaume. Na wzgórzach nad Sommą powstał front, który przetrwał do bitwy nad Sommą w 1916.
  • Zatonięcie Aboukir, Hogue i Cressy22 września 1914 niemiecki U-9 zatopił w ciągu około godziny trzy brytyjskie krążowniki pancerne. Zginęło prawie 1500 marynarzy.
  • Von Spee ostrzeliwuje Papeete22 września 1914 krążowniki Scharnhorst i Gneisenau ostrzelały Papeete na Tahiti. Francuzi spalili zapasy węgla, zanim Niemcy zdołali je przejąć.
  • Emden ostrzeliwuje MadrasW nocy 22 września 1914 niemiecki krążownik Emden ostrzelał Madras i podpalił zbiorniki paliwa. Atak wywołał panikę na wschodnim wybrzeżu Indii.
  • Pierwszy brytyjski nalot na Niemcy22 września 1914 lotnicy Royal Naval Air Service wystartowali z Antwerpii, by zbombardować hangary sterowców w Düsseldorfie i Kolonii. Przeszkodziła im mgła.
  • Pierwsza łączność radiowa samolotu z artyleriąWe wrześniu 1914 lotnicy Royal Flying Corps nad Aisne po raz pierwszy kierowali ogniem artylerii przez radio. To początek lotniczej obserwacji artyleryjskiej.
• 23

  • Brytyjczycy dołączają do oblężenia Tsingtao22–23 września 1914 w zatoce Laoshan wylądował brytyjski oddział generała Barnardistona, który miał wspierać Japończyków w oblężeniu Tsingtao.
• 24

  • Niemcy zajmują Péronne24 września 1914 wojska niemieckie ponownie zajęły Péronne nad Sommą. Miasto pozostało w ich rękach do marca 1917 roku.
  • Początek pierwszego oblężenia Przemyśla24 września 1914 rosyjska 3 Armia odcięła twierdzę Przemyśl od armii austro-węgierskiej. Zaczęło się pierwsze oblężenie jednej z największych twierdz Europy.
  • Rosjanie wkraczają na Węgry24 września 1914 wojska rosyjskie przeszły przez przełęcze Karpat i wkroczyły do północnych Węgier. Na początku października zostały odparte.
  • Niemcy zajmują Saint-Mihiel24 września 1914 Bawarczycy zajęli Saint-Mihiel nad Mozą, a nazajutrz fort Camp des Romains. Tak powstał występ, który Niemcy utrzymali do września 1918.
• 25

  • Niemcy odbijają NoyonWedług brytyjskiej chronologii 25 września 1914 Niemcy odbili Noyon nad Oise. Front ustalił się tuż za miastem i trwał tam do marca 1917 roku.
  • Koniec pierwszej bitwy pod AlbertBrytyjska chronologia zamyka pierwszą bitwę pod Albert 25 września 1914. Walki o wzgórza między Albert a Bapaume trwały jednak do końca września.
  • Początek walk nad Niemnem25 września 1914 niemiecka 8 Armia zaatakowała rosyjskie pozycje nad Niemnem, między Grodnem a Kownem. Walki toczyły się m.in. w rejonie Druskienik i Grodna.
• 26

  • Koniec pierwszej bitwy w Pikardii26 września 1914 zakończyła się pierwsza bitwa w Pikardii. Francuzi nie obeszli niemieckiego skrzydła, a front między Oise a Sommą zastygł w okopach.
  • Niemcy zajmują Bapaume26 września 1914 wojska niemieckie zajęły Bapaume w Artois. Miasto pozostało w ich rękach do marca 1917 roku i stało się celem bitwy nad Sommą.
  • Pierwsze oddziały indyjskie lądują w Marsylii26 września 1914 w Marsylii zeszły na ląd pierwsze oddziały Indyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego „A”. Miesiąc później walczyły już we Flandrii.
• 27

  • Kluczowe wydarzeniePoczątek oblężenia Antwerpii27 września 1914 Niemcy rozpoczęli oblężenie Antwerpii, ostatniej twierdzy Belgii. Następnego dnia ciężkie moździerze zaczęły burzyć zewnętrzne forty.
  • Kluczowe wydarzeniePoczątek pierwszej bitwy w Artois27 września 1914 wyścig do morza dotarł do Artois. Francuzi i Niemcy zaczęli walkę o Arras, Lens i wzgórza, które przez lata decydowały o losach frontu.
  • Alianci zdobywają Dualę27 września 1914 wojska brytyjskie i francuskie zajęły Dualę, główny port Kamerunu Niemieckiego. Niemcy wycofali się w głąb kolonii i walczyli tam do 1916.
• 28

  • Niemcy zajmują Mechelen28 września 1914, w pierwszych dniach oblężenia Antwerpii, Niemcy zajęli Mechelen, ostrzeliwane od sierpnia miasto arcybiskupów Belgii.
  • Pierwsze oznaczenia na niemieckich samolotachPod koniec września 1914 odnotowano, że niemieckie samoloty noszą czarne krzyże. Znaki miały chronić lotników przed ogniem własnych żołnierzy.
  • Generał Barrett dowódcą wyprawy do Mezopotamii28 września 1914 gen. Arthur Barrett został wyznaczony na dowódcę Indyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego D, przeznaczonego do działań nad Zatoką Perską.
• 29

  • Niemcy rezygnują z ofensywy nad Niemnem29 września 1914 Niemcy przerwali natarcie nad Niemnem. Rosyjska 10 Armia przeszła do kontrataku i ruszyła przez Puszczę Augustowską.
• 30

  • Francuzi wracają do Arras30 września 1914 do Arras weszły świeże oddziały francuskie z grupy generała de Maud'huy. Dzień później pod miastem zaczęły się ciężkie walki.